Της Δάφνης Γρηγοριάδη, Οικονομικής Αναλύτριας
Οριακή επιτάχυνση κατέγραψε ο πληθωρισμός τον Οκτώβριο, διαμορφούμενος στο 2% από 1,9% τον Σεπτέμβριο, την ώρα που ένα χρόνο πριν, τον Οκτώβριο του 2024, ο αντίστοιχος ρυθμός ήταν 2,4%. Παρά τη φαινομενική σταθερότητα των αριθμών, η πραγματικότητα στα ράφια των σούπερ μάρκετ και στην καθημερινότητα των νοικοκυριών δείχνει μια διαφορετική εικόνα: οι τιμές αρνούνται να υποχωρήσουν.
Η ακρίβεια στα βασικά είδη
Μέσα σε έναν χρόνο, τα τρόφιμα παραμένουν η πιο επίμονη πηγή πληθωριστικών πιέσεων. Τα κρέατα αυξήθηκαν κατά 10,6%, τα νωπά ψάρια κατά 4%, τα φρούτα κατά 9,1%, ενώ τα γαλακτοκομικά και τα αυγά σημείωσαν άνοδο 4,4%. Εντυπωσιακή είναι η αύξηση στις σοκολάτες (+21,1%) και στον καφέ (+19,3%), δύο προϊόντα που θεωρούνται «πολυτέλεια» αλλά παραμένουν μέρος της καθημερινής κατανάλωσης.
Στον αντίποδα, το ελαιόλαδο σύμβολο της ελληνικής διατροφής κατέγραψε θεαματική πτώση 36,9%, ύστερα από μια εκρηκτική διετία ανατιμήσεων. Ωστόσο, αυτή η μεμονωμένη μείωση δεν αρκεί για να ισοσκελίσει τις αυξήσεις στα υπόλοιπα είδη πρώτης ανάγκης.
Ενέργεια: μειώσεις, αλλά από υψηλή βάση
Ο τομέας της ενέργειας παρουσιάζει υποχώρηση σε όλες σχεδόν τις κατηγορίες: ο ηλεκτρισμός μειώθηκε κατά 3,3%, το φυσικό αέριο κατά 6,3%, το πετρέλαιο θέρμανσης κατά 4,3% και τα καύσιμα κατά 1,6%. Οι καιρικές συνθήκες του Οκτωβρίου και η σχετική αποκλιμάκωση των διεθνών τιμών συνέβαλαν σ’ αυτή την εικόνα. Ωστόσο, οι τιμές της ενέργειας παραμένουν σημαντικά υψηλότερες σε σχέση με τα προ πανδημίας επίπεδα, ενώ δεν έχουν ληφθεί ακόμη μέτρα για την αντιμετώπιση του υψηλού κόστους ενέργειας στην βιομηχανία.
Αν πέφτει το κακάο, γιατί ακριβαίνει η σοκολάτα;
Το ερώτημα αυτό συνοψίζει τη σύγχυση των καταναλωτών: πώς γίνεται οι τιμές σε πρώτες ύλες να υποχωρούν, αλλά τα τελικά προϊόντα να ακριβαίνουν; Η απάντηση είναι ότι το κόστος του κακάο αποτελεί μόνο ένα μικρό μέρος της τελικής τιμής. Στον λογαριασμό μπαίνουν τα κόστη ενέργειας, μεταφοράς, συσκευασίας, αλλά και μισθοδοσίας. Επιπλέον, πολλές εταιρείες εξακολουθούν να «δουλεύουν» με αποθέματα που αγοράστηκαν όταν οι τιμές του κακάο ήταν ακόμη υψηλές. Οι μειώσεις των πρώτων υλών φτάνουν με χρονική καθυστέρηση στα ράφια — αν φτάσουν ποτέ.
Η ψυχολογία της αγοράς
Ακόμη και αν ο πληθωρισμός μετριάζεται στατιστικά, η ψυχολογία των καταναλωτών παραμένει αρνητική. Οι αυξήσεις σε ενοίκια (+8,9%), ασφάλιστρα υγείας (+7%) και εστίαση (+7,8%) «τρώνε» το διαθέσιμο εισόδημα. Οι πολίτες αισθάνονται ότι τα χρήματά τους αξίζουν λιγότερο. Η καθυστέρηση στη μετάδοση των μειώσεων, σε συνδυασμό με τις προσδοκίες ότι οι τιμές δεν θα επιστρέψουν ποτέ στα παλιά επίπεδα, δημιουργεί μια νέα «κανονικότητα ακρίβειας». Οι επιχειρήσεις διστάζουν να μειώσουν τιμές, φοβούμενες απώλεια κερδοφορίας σε ένα περιβάλλον αστάθειας.
Οι διαρθρωτικοί λόγοι
Η επιμονή των τιμών οφείλεται και σε βαθύτερες αδυναμίες της ελληνικής αγοράς. Σε περιορισμένο ανταγωνισμό, εξάρτηση από εισαγωγές, υψηλά μεταφορικά κόστη και δυσκολία προσαρμογής των επιχειρήσεων σε νέα κόστη. Ακόμη και όταν η ενέργεια ή οι πρώτες ύλες φθηναίνουν, η εφοδιαστική αλυσίδα δεν προσαρμόζεται αυτόματα.
