Του Σωτήρη Σκουλούδη
Η συγκυρία που διαμορφώνεται στην Ανατολική Μεσόγειο, με άξονα την τριμερή Ελλάδα–Κύπρος–Ισραήλ, προσφέρει στην Αθήνα ένα σπάνιο παράθυρο ευκαιρίας, υπό την προϋπόθεση ότι θα αποκτήσει επιτέλους συνεκτική εθνική στρατηγική, βάθος 20ετίας, και θα πάψει να πορεύεται με αδράνεια και αποσπασματικές κινήσεις.
Το 2026 αναμένεται να είναι κομβικό και καταλύτης εξελίξεων που θα καθορίσουν και τα επόμενα χρόνια, στο ευθραυστο αυτό γεωπολιτικό πεδίο, για τη χώρα μας.
Οι Attica Times είχαν μια μακρά συζήτηση με τον Ναυάρχο ε.α. Βασίλη Μαρτζούκο, και τα λόγια του αναδεικνύουν ακριβώς αυτό το δίπολο: από τη μία, ευνοϊκές διεθνείς ισορροπίες και ταυτόσημα συμφέροντα με κρίσιμους συμμάχους· από την άλλη, χρόνιες παθογένειες στο εσωτερικό – από την αμυντική βιομηχανία μέχρι το δημογραφικό – που απειλούν να ακυρώσουν το στρατηγικό πλεονέκτημα.
Η «ευτυχής συγκυρία» με το Ισραήλ
Ο Ναύαρχος περιγράφει τέσσερις βασικές παραμέτρους που συνθέτουν μια ευνοϊκή συγκυρία για την Ελλάδα:
- Τη διολίσθηση της Τουρκίας προς τον ευρασιατικό χώρο και την ισλαμοποίηση, με σχέσεις με το ακραίο Ισλάμ, που δημιουργεί δομική –και όχι συγκυριακή– αντιπαλότητα με το Ισραήλ.
- Τη βούληση της Ευρώπης να απεξαρτηθεί από τους ρωσικούς υδρογονάνθρακες, ανοίγοντας χώρο για ελληνικούς και κυπριακούς πόρους και διαδρομές.
- Την αυξανόμενη ανάγκη ασφάλειας του Ισραήλ, ιδίως έναντι του τουρκικού παράγοντα στην περιοχή.
- Την προσήλωση των ΗΠΑ στην αναχαίτιση της Κίνας, που καθιστά κρίσιμους τους σταθερούς, προβλέψιμους συμμάχους στην Ανατολική Μεσόγειο.
Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, η σύμπλευση Ελλάδας–Ισραήλ δεν είναι απλώς επιλογή καλών σχέσεων, αλλά προϊόν κοινού αντιπάλου και συγκλίνοντος στρατηγικού συμφέροντος, ιδίως στο ενεργειακό και αμυντικό πεδίο.
Ενεργειακοί διάδρομοι και IMEC – East Med
Στις ενεργειακές και εμπορικές υποδομές, ο Ναύαρχος στέκεται σε δύο μεγάλους άξονες:
- Τον IMEC, τον διαμετακομιστικό διάδρομο που ξεκινά από την Ασία, περνά από το Ισραήλ και καταλήγει στην Ευρώπη μέσω Κύπρου και Ελλάδας, ενισχύοντας τον ρόλο της χώρας ως πύλης προς την ΕΕ.
- Την «αναβίωση» του East Med, ως αγωγού που θα μεταφέρει υδρογονάνθρακες από την ευρύτερη περιοχή του Περσικού Κόλπου παρακάμπτοντας τα στενά του Ορμούζ, με προφανείς γεωπολιτικές και ενεργειακές προεκτάσεις.
Ο Ναύαρχος ασκεί κριτική στην προηγούμενη εμμονή σε μια μονοδιάστατη «πράσινη ανάπτυξη» που, όπως λέει, οδήγησε στην εγκατάλειψη των εθνικών συμφερόντων στους υδρογονάνθρακες – χαρακτηριστικό παράδειγμα το γεγονός ότι δεν προχώρησε ούτε μία σοβαρή γεώτρηση, μέχρι να «θυμηθούμε» ξανά το θέμα υπό την πίεση του διεθνούς περιβάλλοντος.
Κυπριακό, ΑΟΖ και πραγματική ισχύς
Για το Κυπριακό, ο Ναύαρχος είναι ξεκάθαρος: η διζωνική, δικοινοτική ομοσπονδία, στην καλύτερη εκδοχή της, κινδυνεύει να αποτελέσει παραλλαγή του Σχεδίου Ανάν, άρα όχι τη βιώσιμη λύση που επιθυμεί ο Ελληνισμός. Επισημαίνει ότι, αν αφεθεί «σε εκκρεμότητα» το πολιτικό σκέλος, με παράλληλη προώθηση θεμάτων όπως τουρισμός και ανάπτυξη, ελλοχεύει ο κίνδυνος σιωπηρής νομιμοποίησης μιας αυθαίρετης τουρκικής ΑΟΖ, με παράδειγμα την τουριστική ανάπτυξη της κατεχόμενης Αμμοχώστου υπό τουρκική διοίκηση.
Παράλληλα, υπενθυμίζει μια σκληρή αλήθεια: «ό,τι έχει καταληφθεί με τα όπλα, δύσκολα παραδίδεται μέσω διαπραγματεύσεων». Η Ελλάδα και η Κυπριακή Δημοκρατία, κατά την εκτίμησή του, οφείλουν να διαθέτουν στρατιωτική επάρκεια ώστε, όταν προκύψει ευκαιρία, να μπορούν να αντιδράσουν αποτελεσματικά, «και γιατί όχι, να απελευθερώσουν την Κύπρο, με ό,τι αυτό συνεπάγεται».
Αμυντική βιομηχανία, φρόνημα και εξοπλισμοί
Ο Ναύαρχος συνδέει την ασφάλεια με την παραγωγική βάση της χώρας:
- Ζητά να τερματιστεί η αδράνεια δεκαετιών και να στηριχθεί η εγχώρια αμυντική βιομηχανία, ώστε να τροφοδοτεί τις Ένοπλες Δυνάμεις και ταυτόχρονα να λειτουργεί ως αναπτυξιακός πυλώνας με εξαγωγές και έσοδα.
- Τονίζει ότι πριν από τα εξοπλιστικά, «κάτι πιο σημαντικό είναι το φρόνημα», το οποίο καλλιεργείται σε βάθος χρόνου από οικογένεια, παιδεία, πρότυπα, όχι με συνθήματα της στιγμής.
Το παράδειγμα που φέρνει είναι χαρακτηριστικό: μετά την επίθεση της Χαμάς, οι πτήσεις προς το Ισραήλ γέμισαν από εφέδρους που έσπευσαν να πυκνώσουν τις τάξεις του στρατού· αυτή είναι, υπονοεί, η στάση που θα περίμενε κανείς από τον νέο Έλληνα σε μια κρίση, εφόσον έχουν προηγηθεί σωστά «διδάγματα και ηθική θωράκιση».
Στο καθαρά επιχειρησιακό πεδίο, αναγνωρίζει ότι:
- Η Πολεμική Αεροπορία έχει σήμερα προβάδισμα, αλλά αυτό μπορεί γρήγορα να ανατραπεί με τον τουρκικό εξοπλισμό (Eurofighter, εγχώριο μαχητικό, πιθανή ένταξη σε F‑35). Γι’ αυτό υπογραμμίζει τον ρόλο βαλλιστικών πυραύλων, αντιαεροπορικής άμυνας και αποθεμάτων.
- Το Πολεμικό Ναυτικό «έχει τα μεγαλύτερα προβλήματα» λόγω 20ετούς εγκατάλειψης. Οι 4 Belharra «πραγματικά κάνουν τη διαφορά», αλλά δεν αρκούν στη γεωγραφία του Αιγαίου και της Ανατολικής Μεσογείου, αν δεν συνοδευτούν από εκσυγχρονισμό των MEKO και γενικότερο ανανέωση του στόλου.
Θετική κρίνει τη σκέψη για ενίσχυση των νησιών με περιφερόμενα πυρομαχικά, drones και αντιπυραυλική ασπίδα, προκειμένου να απελευθερωθούν μεγάλες μονάδες επιφανείας για το κυπριακό θέατρο επιχειρήσεων, όπου, όπως θυμίζει, σήμερα η αναλογία δυνάμεων είναι 40.000 Τούρκοι στρατιώτες στον βορρά έναντι περίπου 14.000 της Εθνικής Φρουράς στον νότο.
Δημογραφία, μετανάστευση και εθνική ισχύς
Πέρα από τα αμιγώς στρατιωτικά, ο Ναύαρχος προειδοποιεί για έναν «συνδυασμό δημογραφικού και μεταναστευτικού» που, όπως λέει, οδηγεί στο να «εξαφανιζόμαστε μόνοι μας». Αναφέρεται στον δείκτη γονιμότητας γύρω στο 1,3, με τάσεις επιδείνωσης, ενώ την ίδια ώρα στην Αφρική παρατηρείται πληθυσμιακή έκρηξη, προμηνύοντας ένα «τσουνάμι» μεταναστευτικών ροών προς την Ευρώπη και ειδικά προς χώρες πρώτης γραμμής, όπως η Ελλάδα.
Κατά την εκτίμησή του, η πλειονότητα των αφικνούμενων είναι μουσουλμάνοι, με αξιακό σύστημα σε σημεία ασύμβατο με το ευρωπαϊκό, γεγονός που θεωρεί πως απειλεί τις κοσμικές δημοκρατίες όταν δεν υπάρχουν σαφή όρια και αυστηρές πολιτικές. Ζητά από την Ελλάδα να έχει «τα πιο αυστηρά μέτρα» ως χώρα πρώτης υποδοχής και να ενισχύσει όλους τους δείκτες εθνικής ισχύος:
- Δημογραφία
- Βιομηχανία
- Τεχνογνωσία
- Ηγεσία
- Κοινωνική συνοχή
- Αξιακό σύστημα
Μόνο έτσι, όπως σημειώνει, μια χώρα μπορεί να ευημερήσει και να είναι πραγματικά σεβαστή, όχι απλώς τυπικά σύμμαχος στον χάρτη.
Ανάγκη για διακομματική εθνική στρατηγική
Το κεντρικό μήνυμα του Ναυάρχου προς την πολιτική τάξη είναι ότι οι συγκυρίες –όσο ευνοϊκές κι αν είναι– δεν αρκούν από μόνες τους. Επαναλαμβάνει ότι χρειάζεται:
- Καθαρός προσδιορισμός του τι θέλει η Ελλάδα στα Βαλκάνια, στη Λιβύη, στην Ανατολική Μεσόγειο, στο ΝΑΤΟ και στην ΕΕ.
- Θέσπιση εθνικών στόχων και υιοθέτηση διακομματικής εθνικής στρατηγικής με ορίζοντα τουλάχιστον 20 ετών, που δεν θα αλλάζει με κάθε κυβέρνηση ή υπουργό.
Μόνο τότε, καταλήγει, ο πολίτης θα μπορεί να είναι βέβαιος ότι τα χρήματα που κατευθύνονται στις Ένοπλες Δυνάμεις δεν «πηγαίνουν χαμένα», αλλά επενδύονται στη βασική προϋπόθεση κάθε πραγματικής ευημερίας: την ασφάλεια. Και μόνο τότε η Ελλάδα θα μπορέσει να αξιοποιήσει στο έπακρο την ιστορική συγκυρία της στρατηγικής σύμπλευσης με το Ισραήλ και την Κύπρο, χωρίς να θυσιάσει τα δικά της κυριαρχικά δικαιώματα στο όνομα μιας εύθραυστης «κανονικότητας».
