Βαθιές παθογένειες, τεχνολογική καθυστέρηση και έλλειψη ουσιαστικού συντονισμού αποκαλύπτει το επίσημο πόρισμα για τη σοβαρή αναστολή λειτουργίας του FIR Αθηνών στις 4 Ιανουαρίου 2026. Το κείμενο που κατατέθηκε στον Υπουργό Υποδομών και Μεταφορών περιγράφει ένα σύστημα κρίσιμων αεροναυτιλιακών επικοινωνιών που στηρίζεται σε παρωχημένες υποδομές, χωρίς ουσιαστική τεχνική υποστήριξη και χωρίς αξιόπιστες εγγυήσεις λειτουργίας.
Σύμφωνα με τα συμπεράσματα της Επιτροπής Διερεύνησης, το πρωτοφανές μπλακ άουτ δεν προκλήθηκε από κυβερνοεπίθεση ή εξωτερική παρέμβαση, αλλά από εσωτερική τεχνική δυσλειτουργία. Κεντρικός παράγοντας ήταν ο «ψηφιακός θόρυβος» που δημιουργήθηκε λόγω αποσυγχρονισμού πολλαπλών τηλεπικοινωνιακών διατάξεων, γεγονός που οδήγησε σε ακούσια ενεργοποίηση πομπών και σε κατάρρευση κρίσιμων συνδέσεων φωνής και δεδομένων.
Η Επιτροπή επισημαίνει ότι το υφιστάμενο σύστημα Επικοινωνιών Φωνής της ΥΠΑ, καθώς και οι υποδομές που το υποστηρίζουν, βασίζονται σε τεχνολογία που έχει τεθεί εκτός υποστήριξης από τον κατασκευαστή εδώ και χρόνια. Στην πράξη, πρόκειται για εξοπλισμό παλαιάς γενιάς, «μηχανήματα – αντίκες», για τα οποία δεν υπάρχει πλέον δυνατότητα ουσιαστικών εγγυήσεων αξιοπιστίας.
Το πρωί της 4ης Ιανουαρίου, λίγο πριν τις 09:00, οι ελεγκτές εναέριας κυκλοφορίας στα Κέντρα Ελέγχου Αθηνών και Μακεδονίας διαπίστωσαν μαζική κατάληψη ραδιοσυχνοτήτων. Έντονος και συνεχής θόρυβος επηρέασε τόσο τις κύριες όσο και τις εφεδρικές συχνότητες, αλλά και τις συχνότητες έκτακτης ανάγκης, καθιστώντας εξαιρετικά δυσχερή έως αδύνατη την επικοινωνία αέρος εδάφους. Παράλληλα, σημειώθηκαν σοβαρές διακοπές στην τηλεφωνία και στην ανταλλαγή δεδομένων με γειτονικά FIR και αεροδρόμια του εξωτερικού.
Με περίπου 80 αεροσκάφη ήδη εντός του ελληνικού FIR και δεκάδες ακόμα να αναμένουν είσοδο, η ΥΠΑ ενεργοποίησε τις διαδικασίες έκτακτης ανάγκης. Για λόγους ασφάλειας πτήσεων επιβλήθηκε αρχικά αναστολή απογειώσεων και στη συνέχεια πλήρης περιορισμός χωρητικότητας, το λεγόμενο zero rate, μέχρι να αποκατασταθεί σταδιακά η λειτουργία των υπηρεσιών.
Το πόρισμα αποδίδει ιδιαίτερη σημασία στην καθυστέρηση εντοπισμού της αιτίας του προβλήματος. Η απουσία σύγχρονων εργαλείων τηλεμετρίας και μηχανισμών καταγραφής σφαλμάτων κατέστησε εξαιρετικά δύσκολη τόσο τη διάγνωση σε πραγματικό χρόνο όσο και την εκ των υστέρων τεχνική ανάλυση. Την ίδια στιγμή, αναδεικνύονται σοβαρά ζητήματα στη συνεργασία μεταξύ ΥΠΑ και ΟΤΕ, η οποία χαρακτηρίζεται ρητά ως «μακράν του βέλτιστου».
Πηγές του ΟΤΕ σημειώνουν ότι τα κυκλώματα διασύνδεσης εμφανίζονταν πλήρως λειτουργικά από την πλευρά του παρόχου, υποστηρίζοντας ότι η δυσλειτουργία εντοπιζόταν στο εσωτερικό δίκτυο της ΥΠΑ. Το πόρισμα, πάντως, καταγράφει ότι η έλλειψη κοινού μηχανισμού άμεσης απόκρισης και σαφών διαδικασιών κρίσης επιβάρυνε τη διάρκεια και τη διαχείριση του συμβάντος, το οποίο τελικά επιλύθηκε αιφνιδιαστικά το απόγευμα, μετά από επανεκκινήσεις και επαναδρομολόγηση της κίνησης στο δίκτυο κορμού.
Σε ό,τι αφορά τα σενάρια κυβερνοεπίθεσης, η Επιτροπή είναι κατηγορηματική. Δεν εντοπίστηκαν ίχνη κακόβουλης ενέργειας, μη εξουσιοδοτημένης πρόσβασης ή εσκεμμένης παρεμβολής στο ραδιοφάσμα. Οι έλεγχοι απέκλεισαν κάθε εξωτερικό παράγοντα, ενώ το περιστατικό κατατάχθηκε στην «πράσινη ζώνη» χαμηλής διακινδύνευσης, χωρίς παραβίαση ελάχιστων διαχωρισμών αεροσκαφών.
Το πόρισμα επιβεβαιώνει πλήρως τις διαχρονικές προειδοποιήσεις των Ελεγκτών Εναέριας Κυκλοφορίας για τον απαρχαιωμένο εξοπλισμό. Όπως σημειώνει η ΕΕΕΚΕ, το συμβάν αποτελεί «το άμεσο αποτέλεσμα της χρόνιας αδράνειας, της κακής διαχείρισης και των λανθασμένων επιλογών της Διοίκησης της Υ.Π.Α.». Η Ένωση τονίζει ότι μόνο ο επαγγελματισμός των ελεγκτών και η έγκαιρη επιβολή του zero rate απέτρεψαν μια πολύ σοβαρότερη εξέλιξη.
Ιδιαίτερη βαρύτητα δίνεται στις συστάσεις της Επιτροπής, οι οποίες αποτελούν σαφές μήνυμα για το μέλλον. Προτείνεται η άμεση επίσπευση της μετάβασης σε τεχνολογία VoIP, η ολοκλήρωση του νέου συστήματος επικοινωνιών VCS και RCS, η θεσμοθέτηση μόνιμου κοινού μηχανισμού απόκρισης ΥΠΑ και ΟΤΕ, η ενίσχυση της εποπτείας του ραδιοφάσματος και η αναβάθμιση των υποδομών των Κέντρων Ελέγχου.
Το συμπέρασμα του πορίσματος είναι σαφές και ιδιαίτερα βαρύ. Με τις υφιστάμενες υποδομές και χωρίς άμεσες παρεμβάσεις, η ασφάλεια και η επιχειρησιακή αντοχή του ελληνικού εναέριου χώρου δεν μπορούν να θεωρούνται δεδομένες, ειδικά ενόψει της αυξημένης θερινής κυκλοφορίας. Το πρόβλημα δεν είναι μεμονωμένο ούτε τυχαίο, αλλά αποτέλεσμα συσσωρευμένων παραλείψεων που πλέον καταγράφονται επίσημα και με ονοματεπώνυμο.
