Ο Δημήτρης Τριπερίνας είναι απόφοιτος της Νομικής Σχολής του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών και κάτοχος Μεταπτυχιακού Διπλώματος Ειδίκευσης στο Εργατικό Δίκαιο.
Στην έντονη περίοδο οικονομικής πίεσης για χιλιάδες νοικοκυριά, όπου οι μισθοί, οι συντάξεις, τα κόκκινα δάνεια και οι πλειστηριασμοί πρώτης κατοικίας βρίσκονται στο επίκεντρο της δημόσιας συζήτησης, ο νομικός Δημήτρης Τριπερίνας φωτίζει τις κρίσιμες πτυχές του ισχύοντος εργατικού, ασφαλιστικού και πτωχευτικού πλαισίου. Μιλώντας στην δημοσιογράφο Κορίνα Τριανταφύλλου και τους Attica Times, αναλύει κατά πόσο οι σημερινές θεσμικές ρυθμίσεις μπορούν να ανακουφίσουν τους πολίτες ή, αντίθετα, εντείνουν τον φαύλο κύκλο της υπερχρέωσης. Παράλληλα, εξηγεί τον ρόλο των funds στη διαχείριση των κόκκινων δανείων, τα πραγματικά περιθώρια άμυνας των δανειοληπτών, τη δικαστική προστασία των ευάλωτων οφειλετών και τις αλλαγές που αναμένονται στο επόμενο διάστημα.
1) Ολοένα και περισσότεροι πολίτες δυσκολεύονται να ανταποκριθούν στις βασικές τους οικονομικές υποχρεώσεις. Πιστεύετε ότι το ισχύον εργατικό και ασφαλιστικό πλαίσιο επαρκεί για να συγκρατήσει αυτή την πίεση ή τελικά λειτουργεί ως ένας ακόμη παράγοντας που οδηγεί στην υπερχρέωση και στα κόκκινα δάνεια
Το ισχύον εργατικό πλαίσιο προβλέπει τη ρύθμιση του κατώτατου μισθού με νόμο και όχι με συλλογικές διαπραγματεύσεις ήδη από το 2012. Και ναι μεν ο νομοθετικά θεσπιζόμενος κατώτατος μισθός έχει αυξηθεί κατά 35,4% τα τελευταία 6 χρόνια (από 650 στα 880 μικτά), πλην όμως η αύξηση απορροφήθηκε σε μεγάλο βαθμό από τον πληθωρισμό που προκάλεσε η εκτόξευση των τιμών ενέργειας και τροφίμων. Η αποκατάσταση της ισορροπίας θα έρθει μέσα από την επέκταση των Συλλογικών Συμβάσεων Εργασίας, που σήμερα καλύπτουν μόνο το 20% περίπου των εργαζομένων, οι οποίοι αμείβονται σημαντικά υψηλότερα από το υπόλοιπο 80% που υπάγονται στον νόμιμο κατώτατο μισθό. Η συμφωνία που ανακοινώθηκε στα τέλη Νοεμβρίου μεταξύ των κοινωνικών εταίρων και του Υπουργείου Εργασίας και θα υλοποιηθεί με νομοθετική ρύθμιση ελπίζεται ότι θα συμβάλει στην επαναφορά της συλλογικής αυτονομίας σε μεγάλο βαθμό στο προσεχές μέλλον. Όσον αφορά το ασφαλιστικό πλαίσιο, οι συντάξεις, όπως έχουν διαμορφωθεί με το ασφαλιστικό σύστημα του ν. 4387/2016, ως ισχύει, ανέρχονται, κατά γενικό μέσο όρο, περί τα 850 €, ποσό που επηρεάζεται από τα συνολικά έτη ασφάλισης και τον μέσο όρο αποδοχών του ασφαλισμένου για τον καθορισμό του ανταποδοτικού σκέλους της σύνταξης. Παράλληλα προχωρά από το 2023 σταδιακά η λειτουργία των Ταμείων Επαγγελματικής Προαιρετικής Ασφάλισης.
2) Ποια είναι, κατά την άποψή σας, τα μεγαλύτερα νομικά και κοινωνικά προβλήματα που έχουν ανακύψει από τη διαχείριση των κόκκινων δανείων από τα funds και κατά πόσο ο δανειολήπτης έχει σήμερα ουσιαστικά μέσα άμυνας απέναντί τους;
Η νομιμοποίηση των εταιρειών διαχείρισης απαιτήσεων επικυρώθηκε με την υπ’αριθ. 1/2025 απόφαση της Ολομελείας του Αρείου Πάγου που εξεδόθη, μάλιστα, σε ταχύτατο χρόνο. Τα Funds αποβλέπουν στην ταχεία ρευστοποίηση των εμπράγματων εξασφαλίσεών τους (ενέχυρα, προσημειώσεις κοκ) ούτως ώστε να μειώσουν τον χρόνο αποεπένδυσης, με αποτέλεσμα να καθίστανται πολύ περισσότερο επιθετικά από τα πιστωτικά ιδρύματα στις διαπραγματεύσεις με τους οφειλέτες. Συχνά παρατηρούνται φαινόμενα παράκαμψης του Κώδικα Δεοντολογίας και των αρχών καλόπιστης διαπραγμάτευσης που υποχρεούνται τα funds να τηρούν, καθυστερημένη ή και ατελής ανταπόκριση σε αιτήματα ενημέρωσης, ρύθμισης ή και πληρωμής, μη παροχή δυνατότητας αντιπρότασης, ενώ οι υποβαλλόμενες προτάσεις σε πολλές περιπτώσεις δεν είναι κατάλληλες και βιώσιμες για τον δανειολήπτη, αλλά προσχηματικές προκειμένου να τηρηθούν στοιχειωδώς τα στάδια της διαδικασίας επίλυσης καθυστερήσεων, έτσι ώστε να συνεχίσουν απρόσκοπτα σε καταγγελία των συμβάσεων και περαιτέρω στην επίσπευση πράξεων αναγκαστικής εκτέλεσης, ήτοι σε κατάσχεση της κινητής και ακίνητης περιουσίας του οφειλέτη. Οι πρακτικές αυτές έχουν προφανή στοιχεία καταχρηστικότητας. Η θέσπιση του εξωδικαστικού μηχανισμού ρύθμισης οφειλών με το ν. 4738/2020 απέβλεπε μεταξύ άλλων και στην αντιμετώπιση του φαινομένου αυτού, πλην όμως η υποχρεωτικότητα υποβολής πρότασης από τους πιστωτές αφορά μόνο τους ευάλωτους οφειλέτες, με τα εισοδηματικά και περιουσιακά όρια να διευρύνονται με το ν. 5193/2025.
3) Οι πλειστηριασμοί πρώτης κατοικίας συνεχίζονται με εντατικούς ρυθμούς. Υπάρχει πραγματική δικαστική προστασία για τους ευάλωτους οφειλέτες ή ο μηχανισμός έχει καταστεί πλέον τυπικός και όχι ουσιαστικός;
Η υπαγωγή στην έννοια του ευάλωτου οφειλέτη συναρτάται, αφενός, με ορισμένα εισοδηματικά και περιουσιακά κριτήρια και, αφετέρου, με τη σύνθεση (τον αριθμό μελών) του νοικοκυριού. Έτσι, στην περίπτωση του μονοπρόσωπου νοικοκυριού, ευάλωτος είναι ο οφειλέτης, εφόσον το ετήσιο εισόδημά του δεν υπερβαίνει το ποσό των 7.000,00 ευρώ και, παράλληλα, η αξία βάσει του ΕΝΦΙΑ της ακίνητης περιουσίας του δεν υπερβαίνει το ποσό των 120.000,00 ευρώ. Τα ποσά αυτά προσαυξάνονται για κάθε επιπλέον μέλος του νοικοκυριού (εξαρτώμενο μέλος ή φιλοξενούμενος κατά την έννοια του Κώδικα Φορολογίας Εισοδήματος). Με τις ρυθμίσεις του ν. 5193/2025 καθιερώθηκε η υποχρεωτική συναίνεση του συνόλου των πιστωτών στην υπαγωγή στον εξωδικαστικό μηχανισμό ρύθμισης όσων πληρούν έως το διπλάσιο των ως άνω εισοδηματικών και περιουσιακών κριτηρίων (δηλαδή εισόδημα 14.000 ευρώ και ακίνητη περιουσία 240.000 ευρώ), εφόσον όμως οι οφειλές τους δεν ξεπερνούν τις 300.000 ευρώ. Η υποβολή της αίτησης αναστέλλει τα μέτρα αναγκαστικής εκτέλεσης (κατασχέσεις και προγράμματα πλειστηριασμών), αποτελεί νόμιμο λόγο αναστολής εκτέλεσης για εκκρεμείς υποθέσεις και μπορεί να οδηγήσει σημαντικό αριθμό οφειλετών σε βιώσιμη ρύθμιση. Ωστόσο μόνο όσοι οφειλέτες πληρούν τα κριτήρια του ν. 5193/2025 έχουν εξασφαλισμένη πρόταση, ενώ καλούνται να συνεργάζονται με συνυπόχρεους (που θα πρέπει να παράσχουν σχετική συναίνεση) και να μπορούν να τηρήσουν μακροχρόνιο πρόγραμμα πληρωμών.
4) Τι αλλαγές αναμένετε τη νέα χρονιά στο θεσμικό πλαίσιο που αφορά τα funds, τις ρυθμίσεις οφειλών και τις πτωχεύσεις φυσικών προσώπων; Βλέπετε περιθώριο για μια πιο ισορροπημένη προσέγγιση υπέρ της δεύτερης ευκαιρίας;
Πρόσφατα κατατέθηκε τροπολογία για τη ρύθμιση των δανείων σε ελβετικό φράγκο που θα ισχύει για χρονικό διάστημα 6 μηνών από την έναρξη ισχύος του νόμου και προβλέπει τη μετατροπή τους σε ευρώ. Η ένταξη στη ρύθμιση θα συνεπάγεται κατάργηση των εκκρεμών δικαστικών διαδικασιών. Από την άλλη, μείζον πρόβλημα αποτελεί το γεγονός ότι οι ανακοπές κατά διαταγών πληρωμής προσδιορίζονται από το Πρωτοδικείο Αθηνών σε 10 χρόνια περίπου από την κατάθεσή τους. Το αποτέλεσμα της οιονεί αρνησιδικίας αυτής είναι το επίπεδο της δικαστικής προστασίας να εκπίπτει στο δικονομικά ασθενέστερο πλαίσιο των ασφαλιστικών μέτρων, καθώς η ανακοπή καθίσταται άνευ αντικειμένου σε περίπτωση απόρριψης της αίτησης αναστολής. Προ μηνών προαναγγέλθηκε η δημιουργία πλατφόρμας για τον επαναπροσδιορισμό των ανακοπών την οποία ακόμη αναμένουμε. Σε αναμονή τελούμε επίσης, από τον Φεβρουάριο του 2025, για την απόφαση του Αρείου Πάγου ως προς το ζήτημα του εκτοκισμού των δανείων που έχουν υπαχθεί στο νόμο Κατσέλη, γεγονός που θα επηρεάσει, θετικά ή αρνητικά, την πορεία των δανείων αυτών. Σε γενικότερο επίπεδο, θα πρέπει να ενισχυθεί το υπάρχον νομοθετικό πλαίσιο με σκοπό τη θέσπιση αυστηρών διοικητικών κυρώσεων προς αποτροπή καταχρηστικών και παράνομων πρακτικών των εταιρειών διαχείρισης απαιτήσεων καθώς και την ενίσχυση της παροχής βιώσιμων λύσεων στους οφειλέτες.
