Της Μαριάννας Γεωργαντή
Θα επιτεθεί τελικά ο Τραμπ στο Ιράν; Το παρασκήνιο, η διπλωματική καταιγίδα, οι φρικαλεότητες στην Τεχεράνη και το πραγματικό διακύβευμα
Η Μέση Ανατολή βρίσκεται ξανά σε ένα σημείο όπου η ιστορία μοιάζει να γυρίζει πιο γρήγορα απ’ όσο μπορεί κανείς να παρακολουθήσει. Οι Ηνωμένες Πολιτείες, υπό τον πρόεδρο Ντόναλντ Τραμπ, έχουν ανέβει επικίνδυνα τη σκάλα της κλιμάκωσης με το Ιράν, μετακινώντας σημαντικές στρατιωτικές δυνάμεις και αφήνοντας για μέρες ανοικτό το ενδεχόμενο ενός άμεσου πλήγματος. Ταυτόχρονα, ένα κύμα φρικαλέας καταστολής στο εσωτερικό του Ιράν αποκαλύπτει την πιο σκοτεινή πλευρά του θεοκρατικού καθεστώτος, ενώ διεθνείς παίκτες όπως το Ισραήλ, η Ρωσία και βασικές αραβικές χώρες κινούνται παράλληλα στο παρασκήνιο.
Στο ερώτημα αν ο Τραμπ θα επιτεθεί, η απάντηση δεν είναι απλή και δεν είναι ακόμη οριστική. Αυτό που είναι όμως βέβαιο είναι ότι όσα συνέβησαν τις τελευταίες ημέρες δείχνουν μια γεωπολιτική σκακιέρα σε πλήρη αναδιάταξη.
Η αθέατη διπλωματική επιχείρηση των Αράβων
Οι πληροφορίες που προέρχονται από το Reuters, το CNN και περιφερειακές πηγές συγκλίνουν: τέσσερις αραβικές χώρες, η Σαουδική Αραβία, το Ομάν, το Κατάρ και η Αίγυπτος, πραγματοποίησαν εντατικές, παρασκηνιακές συνομιλίες για 48 συνεχόμενες ώρες. Δεν επρόκειτο για ρουτίνα· ήταν μια συντονισμένη προσπάθεια να αποτρέψουν μια αμερικανική επίθεση που θα μπορούσε να προκαλέσει αλυσιδωτές εκρήξεις σε ολόκληρη τη Μέση Ανατολή.
Οι ίδιες χώρες μετέφεραν δύο ξεχωριστά μηνύματα Αρχικά προς τις ΗΠΑ. Ένα πλήγμα κατά του Ιράν θα απειλούσε καίρια τη σταθερότητα της περιοχής, θα έκλεινε τα Στενά του Ορμούζ, θα πίεζε τις παγκόσμιες αγορές ενέργειας και θα μπορούσε να τραβήξει σε πόλεμο ολόκληρο τον αραβικό κόσμο , θέλοντας ή μη.
Το δεύτερο μήνυμα προς το Ιράν. Αν η Τεχεράνη αντιδρούσε σε ενδεχόμενο αμερικανικό χτύπημα με επιθέσεις κατά αμερικανικών βάσεων ή γειτονικών χωρών, θα κατέστρεφε οριστικά τις σχέσεις της με τα κράτη του Κόλπου.
Αυτό το διπλό κανάλι πίεσης φέρεται να έπαιξε σημαντικό ρόλο στο να φρενάρει η Ουάσινγκτον για την ώρα.
Το εσωτερικό του Ιράν: μια πύλη στην κόλαση
Την ίδια στιγμή, στο εσωτερικό του Ιράν εκτυλίσσονται σκηνές που σοκάρουν ακόμη και έμπειρους διεθνείς παρατηρητές. Οι δυνάμεις ασφαλείας, υπό τις εντολές του καθεστώτος του Αλί Χαμενεΐ, απαντούν στις διαδηλώσεις με πρωτοφανή αγριότητα.
Βίντεο επαληθευμένα από διεθνείς οργανώσεις δείχνουν άνδρες των δυνάμεων ασφαλείας να πυροβολούν διαδηλωτές απευθείας στο πρόσωπο, σκοπευτές να στοχεύουν στα μάτια ανθρώπων που κρατούν μόνο πανό, βαριά όπλα, όπως πολυβόλα τύπου DShK, να χρησιμοποιούνται απέναντι σε άοπλους πολίτες, εισβολές σε νοσοκομεία και προσπάθειες να εντοπιστούν τραυματίες διαδηλωτές για να συλληφθούν ή να «εξαφανιστούν».
Πρόκειται για περιστατικά που δεν παραπέμπουν απλώς σε σκληρή καταστολή· παραπέμπουν σε συστηματικά εγκλήματα εναντίον του ίδιου του ιρανικού λαού. Και μέσα σε αυτό το κλίμα, πληροφορίες από αμερικανικούς κύκλους αναφέρουν ότι το καθεστώς σχεδίαζε περίπου 800 απαγχονισμούς, που ανεστάλησαν ύστερα από αμερικανική παρέμβαση και πίεση κατόπιν ενεργειών του ίδιου του Τραμπ. Αυτό αναγνωρίζεται διεθνώς ως μια από τις λίγες άμεσες κινήσεις που έσωσαν πραγματικές ζωές.
Γιατί ο Τραμπ είπε “όχι τώρα” στο πλήγμα;
Η απόφαση να μην εξαπολυθεί επίθεση δεν ήταν απλή ούτε ομόφωνη. Μέσα στην αμερικανική κυβέρνηση, σχεδόν κανείς , σύμφωνα με διαρροές, δεν επιχειρηματολογούσε κατά ενός χτυπήματος. Ορισμένοι, όπως ο γερουσιαστής Ρούμπιο, φέρεται να υποστήριξαν ότι αν ο Τραμπ δεν προχωρήσει, θα χάσει την αξιοπιστία του.
Όμως ο πρόεδρος έλαβε υπόψη του τρεις κρίσιμους παράγοντες. Αρχικά την έλλειψη εγγύησης ταχείας κατάρρευσης του καθεστώτος. Ανώτεροι σύμβουλοι δεν μπορούσαν να του υποσχεθούν ότι ένα αεροπορικό πλήγμα, όσο ισχυρό κι αν ήταν, θα οδηγούσε στην πτώση της κυβέρνησης στο Ιράν. Το καθεστώς έχει δομές επιβίωσης, παρακλάδια στη Μέση Ανατολή και εμπειρία από δεκαετίες κυρώσεων.
Ακολούθως τον Κίνδυνο μαζικών αντιποίνων. Το Ιράν διαθέτει ικανότητα να πλήξει αμερικανικές βάσεις στην περιοχή, πετρελαϊκές εγκαταστάσεις, πλοία στα Στενά του Ορμούζ, στόχους σε Ισραήλ, ΗΑΕ και Σαουδική Αραβία μέσω πληρεξούσιων ομάδων. Η πιθανότητα μιας αλυσιδωτής αντίδρασης ήταν υψηλή.
Ενδεχομένως, την έλλειψη επαρκούς στρατιωτικής διάταξης. Σύμφωνα με την Wall Street Journal, οι ΗΠΑ δεν διέθεταν όλα τα απαιτούμενα μέσα στην περιοχή για να εξουδετερώσουν μια μαζική ιρανική απάντηση. Αυτό εξηγεί και τη μετακίνηση της ομάδας κρούσης του αεροπλανοφόρου USS Abraham Lincoln, η οποία λειτουργεί ως επιχείρημα πίεσης, «είμαστε εδώ. Μπορούμε να χτυπήσουμε ανά πάσα στιγμή.»
Ο ρόλος του Ισραήλ και η «μεσολάβηση» της Ρωσίας
Το Ισραήλ παρακολουθεί στενά τις εξελίξεις, καθώς θεωρεί το Ιράν υπαρξιακή απειλή. Παρ’ όλα αυτά, σύμφωνα με αποκλειστικό του Axios, ο Νετανιάχου δεν πίεσε τον Τραμπ να προχωρήσει. Αντίθετα, φέρεται να είπε ότι «δεν είναι ακόμη η στιγμή» και ότι απαιτείται περισσότερος χρόνος για προετοιμασία τόσο επιχειρησιακά όσο και διπλωματικά.
Ταυτόχρονα, η Ρωσία με βάση δημοσιεύματα λειτούργησε ως άτυπος ενδιάμεσος. Μετέφερε μηνύματα προς την Τεχεράνη ότι ενδεχόμενη προσπάθεια του Ιράν να χτυπήσει το Ισραήλ, σε περίπτωση αμερικανικής επίθεσης, θα πυροδοτούσε ανεξέλεγκτη ανάφλεξη. Η Μόσχα έχει συμφέρον να διατηρεί το Ιράν εντός τροχιάς της, αλλά όχι να το δει να παρασύρει την περιοχή σε ολοκληρωτικό πόλεμο. Όλα αυτά διαμορφώνουν ένα περιβάλλον όπου κάθε κίνηση πρέπει να είναι χειρουργική.
Τι κερδίζει ο Τραμπ αν χτυπήσει;
Πιθανή στρατηγική ανατροπή στο γεωπολιτικό παιχνίδι. Ένα επιτυχημένο πλήγμα θα μπορούσε να προκαλέσει αποδυνάμωση του ιρανικού πυρηνικού προγράμματος, περιορισμό της περιφερειακής επιρροής του, πλήγμα στη συνεργασία Ιράν–Κίνας.
Ακόμη εκπέμπει σήμα αποφασιστικότητας σε όλο τον κόσμο. Η Κίνα και η Ρωσία θα έβλεπαν ότι οι ΗΠΑ αναλαμβάνουν μονομερή δράση όταν το κρίνουν απαραίτητο. Παράλληλα πολλοί διαδηλωτές βλέπουν τις ΗΠΑ ως μόνη πιθανή δύναμη που μπορεί να πιέσει τη θεοκρατία.
Τι κερδίζει ο Τραμπ αν δεν χτυπήσει;
Την αποτροπή χωρίς κόστος αίματος. Η απειλή από μόνη της έχει αποτέλεσμα. Το καθεστώς το αισθάνεται. Η Κίνα το αισθάνεται. Οι αγορές το αισθάνονται. Ταυτόχρονα κερδίζει πολιτικό όφελος στο εσωτερικό. Ο Τραμπ εμφανίζεται ως ηγέτης που κρατά όλες τις επιλογές ανοιχτές, δεν παρασύρεται σε πόλεμο χωρίς λόγο, προστατεύει αμερικανικές ζωές.
Επίσης, σημαντικό είναι ότι διατηρεί την στρατηγική ευελιξίας Αν χτυπήσει τώρα, χάνει το χαρτί. Αν απειλεί τώρα, μπορεί να το ξαναπαίξει όποτε θέλει.
Ο Τραμπ δήλωσε ότι «η βοήθεια έρχεται», αφήνοντας να εννοηθεί ότι η Ουάσινγκτον δεν εγκαταλείπει τον ιρανικό λαό. Η αλήθεια είναι ότι δεν χρειάζεται πάντα ένας βομβαρδισμός για να αλλάξει η ιστορία. Μερικές φορές, η μεγαλύτερη πίεση έρχεται από οικονομικούς περιορισμούς, στρατιωτική περικύκλωση, διεθνή απομόνωση, πολιτική στήριξη των εξεγέρσεων.
Οι γυναίκες και οι νέοι του Ιράν στέλνουν ήδη το μήνυμα. Θέλουν ελευθερία. Θέλουν τέλος στην τυραννία. Η ερώτηση που μένει αναπάντητη είναι αν η διεθνής κοινότητα θα σταθεί στο ύψος αυτής της ιστορικής στιγμής.
Η κατάσταση παραμένει εύθραυστη. Το Ιράν ζει μια από τις πιο σκοτεινές φάσεις της σύγχρονης ιστορίας του. Οι ΗΠΑ έχουν μετακινήσει ισχύ που επιτρέπει άμεση δράση ανά πάσα στιγμή. Το Ισραήλ προειδοποιεί για τους κινδύνους. Η Ρωσία προσπαθεί να αποφύγει το χάος. Τα αραβικά κράτη ανησυχούν για φωτιά που θα κάψει όλο τον Κόλπο.
Και ο Τραμπ; Αυτή τη στιγμή, κρατάει το δάχτυλό του πάνω στο κουμπί αλλά όχι στη σκανδάλη. Αν θα πατήσει τελικά το κουμπί, θα εξαρτηθεί από τις επόμενες κινήσεις της Τεχεράνης. Και στην ιστορία των μεγάλων συγκρούσεων, μερικές φορές το πιο ισχυρό όπλο… είναι η υπομονή.
