Η πρόσφατη Σύνοδος Κορυφής στις Βρυξέλλες, αν και πραγματοποιήθηκε σε ήπιους τόνους, εξελίχθηκε σε κομβικό σημείο για την Ευρωπαϊκή Ένωση, σηματοδοτώντας μια βαθιά αλλαγή στη μεταπολεμική παγκόσμια τάξη, σύμφωνα με ανάλυση του Politico.
Παρότι η έκτακτη συνάντηση οργανώθηκε μετά τις απειλές του Ντόναλντ Τραμπ για τη Γροιλανδία και τελικά αποδείχθηκε λιγότερο εκρηκτική λόγω της υποχώρησής του λίγες ώρες νωρίτερα, η ουσία ήταν διαφορετική. Οι Ευρωπαίοι ηγέτες φαίνεται πως συνειδητοποίησαν ότι το πλαίσιο ασφάλειας και ισορροπίας που ίσχυε από το τέλος του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου έχει πλέον ξεπεραστεί.
Ο Εμανουέλ Μακρόν και ο Γερμανός καγκελάριος Φρίντριχ Μερτς εμφανίστηκαν αυτή τη φορά σε κοινή γραμμή, τονίζοντας ότι η διατλαντική κρίση οδηγεί την Ευρώπη σε μια νέα, πιο σκληρή πραγματικότητα, όπου η αυτονομία δεν αποτελεί επιλογή αλλά αναγκαιότητα.
«Γνωρίζουμε ότι πρέπει να λειτουργήσουμε ως μια ανεξάρτητη Ευρώπη», δήλωσε η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν μετά το τέλος της πεντάωρης συνεδρίασης.
Παρά την απουσία έντονων αντιπαραθέσεων, επίσημων αποφάσεων ή ανοιχτών συγκρούσεων, Ευρωπαίοι διπλωμάτες εκτιμούν ότι υπήρξε μια άτυπη αλλά ξεκάθαρη παραδοχή πως η Ευρώπη εισέρχεται σε μια ιστορική καμπή, αφήνοντας πίσω της τον κόσμο όπως διαμορφώθηκε μετά το 1945.
Η ιδέα της ευρωπαϊκής στρατηγικής ανεξαρτησίας είχε αρχίσει να ωριμάζει ήδη από την πρώτη θητεία Τραμπ το 2017, ωστόσο η κρίση της Γροιλανδίας λειτούργησε ως απότομο καμπανάκι, ωθώντας τους ηγέτες να εξετάσουν επιλογές που μέχρι πρότινος θεωρούνταν αδιανόητες.
«Αυτή είναι η στιγμή του Ρουβίκωνα», ανέφερε διπλωμάτης από χώρα της ανατολικής Ευρώπης. «Είναι θεραπεία-σοκ. Η Ευρώπη δεν μπορεί να επιστρέψει στο παρελθόν».
Ήδη καταγράφονται πρακτικά σημάδια αυτής της μετατόπισης, όπως η αναστολή εμπορικής συμφωνίας ΕΕ–ΗΠΑ, οι συζητήσεις για πιθανή στρατιωτική παρουσία στη Γροιλανδία και οι προειδοποιήσεις για ευρύτερα εμπορικά αντίμετρα απέναντι στις Ηνωμένες Πολιτείες.
Διπλωμάτες επισημαίνουν ότι αυτή η νέα στάση δεν μπορεί να είναι αποσπασματική. «Δεν μπορεί να αφορά μόνο την ενέργεια ή μόνο την άμυνα. Πρέπει να αφορά τα πάντα, ταυτόχρονα», τόνισε χαρακτηριστικά ένας από αυτούς.
Παράλληλα, ενισχύεται η συνοχή στο εσωτερικό της Ένωσης. Χώρες της ανατολικής Ευρώπης, οι οποίες παραδοσιακά στηρίζονταν σχεδόν αποκλειστικά στις ΗΠΑ και το ΝΑΤΟ για την αποτροπή της Ρωσίας, δείχνουν πλέον μεγαλύτερη προθυμία να στηρίξουν την ευρωπαϊκή στρατηγική αυτονομία.
Η Εσθονία, για παράδειγμα, άφησε ανοιχτό το ενδεχόμενο συμμετοχής σε αποστολή του ΝΑΤΟ στη Γροιλανδία, κάτι που μέχρι πρόσφατα φάνταζε αδιανόητο.
«Όταν η Ευρώπη δεν είναι διχασμένη και δείχνει ξεκάθαρα ότι μπορεί να υπερασπιστεί τον εαυτό της, τότε υπάρχουν αποτελέσματα», δήλωσε η πρωθυπουργός της Δανίας Μέτε Φρεντέρικσεν.
Ακόμη και η Πολωνία, ένας από τους πιο σταθερούς συμμάχους των ΗΠΑ στην Ευρώπη, εμφανίζεται πλέον ανοικτή στην ενεργοποίηση του ευρωπαϊκού Μηχανισμού Αντι-Εξαναγκασμού, ενός ισχυρού εργαλείου εμπορικής άμυνας.
«Σεβόμασταν πάντα την αμερικανική ηγεσία», δήλωσε ο πρωθυπουργός Ντόναλντ Τουσκ. «Αλλά σήμερα χρειαζόμαστε σεβασμό και εμπιστοσύνη μεταξύ των εταίρων μας — όχι κυριαρχία και εξαναγκασμό».
Η μετατόπιση αυτή γίνεται αισθητή και στις βόρειες, εμπορικά φιλελεύθερες χώρες της Ένωσης, όπως η Δανία, η Σουηδία και η Ολλανδία, οι οποίες πλέον δεν αποκλείουν τη λήψη αντίμετρων απέναντι στις ΗΠΑ.
«Είναι μια νέα εποχή, στην οποία δεν θα βασιζόμαστε πλέον σε αυτούς», δήλωσε διπλωμάτης. «Η κρίση της Γροιλανδίας ήταν ένα τεστ. Και το μάθημα το πήραμε».
