Του Σωτήρη Σκουλούδη
Στις κουρδικές συνοικίες του Χαλεπιού εξελίσσεται τις τελευταίες ημέρες η πιο σοβαρή σύγκρουση από την ανατροπή του Άσαντ, με αιματηρές μάχες ανάμεσα σε δυνάμεις προσκείμενες στον Αμπού Μοχάμεντ αλ‑Τζολάνι και τις κουρδικές δυνάμεις SDF–Asayish, με βαρύ πλήγμα στους αμάχους και μαζικές εκτοπίσεις. Οι μάχες συνδέονται με το αδιέξοδο στην ενσωμάτωση των κουρδικών δομών ασφαλείας στον νέο συριακό στρατό, αλλά και με τις περιφερειακές ισορροπίες που διαμορφώνουν Τουρκία, ΗΠΑ και Ιράν γύρω από το κουρδικό ζήτημα.
Πώς ξέσπασε η νέα σύγκρουση
Η βία αναζωπυρώθηκε στις 6 Ιανουαρίου, όταν συμπλοκές στην περιφέρεια του Χαλεπιού γενικεύτηκαν στις κατά πλειονότητα κουρδικές συνοικίες Σεΐχ Μακσούντ και Ασράφιγιε, που ελέγχονται από τις δυνάμεις των Συριακών Δημοκρατικών Δυνάμεων (SDF) και την κουρδική ασφάλεια Asayish. Πρόκειται για γειτονιές που από το 2015 βρίσκονται υπό κουρδικό έλεγχο και διατήρησαν ειδικό καθεστώς ακόμη και όταν η Χαγιάτ Ταχρίρ αλ‑Σαμ (HTS) του Τζολάνι, με συμμάχους της, κατέλαβε το Χαλέπι και οδήγησε στην πτώση του καθεστώτος Άσαντ στα τέλη του 2024.
Και οι δύο πλευρές αλληλοκατηγορούνται για την έναρξη των εχθροπραξιών. Σύμφωνα με φιλοκυβερνητικές πηγές, κουρδικές δυνάμεις χτύπησαν με drones και όλμους θέσεις του στρατού και μονάδων που συγκροτούνται από μαχητές προσκείμενους στον Τζολάνι, τραυματίζοντας στρατιώτες και πολίτες. Οι Κούρδοι, αντίθετα, καταγγέλλουν ότι δυνάμεις συνδεδεμένες με το Υπουργείο Άμυνας της Δαμασκού και με σχηματισμούς υπό επιρροή HTS προχώρησαν σε αδιάκριτους βομβαρδισμούς των συνοικιών τους, με θύματα αμάχους, και ότι η δική τους απάντηση ήταν «αμυντική».
Ο ρόλος των δυνάμεων Τζολάνι
Στο πεδίο, το βασικό αντίπαλο δέος των Κούρδων δεν είναι ένας ενιαίος «συριακός στρατός» αλλά ένα μωσαϊκό δυνάμεων όπου κεντρικό ρόλο έχουν τα «μεικτά» σώματα που συνδυάζουν μαχητές της HTS του Τζολάνι, πρώην αντικαθεστωτικούς του Εθνικού Στρατού της Συρίας και νεοσύλλεκτους, τα οποία έχουν ενταχθεί σε μεραρχίες του νέου στρατού. Αναλυτές επισημαίνουν ότι οι μεραρχίες αυτές έχουν αναλάβει μέτωπα στην επαρχία Χαλεπιού απέναντι στις SDF, λειτουργώντας ως αιχμή του δόρατος της προσπάθειας του νέου καθεστώτος να επιβάλει πλήρη έλεγχο στις κουρδικές ζώνες.
Παράλληλα, αναφορές κάνουν λόγο για τουρκικά drones που παρέχουν υποστήριξη αναγνώρισης και στοχοποίησης, σε συντονισμό με χερσαίες δυνάμεις που επιχειρούν να διεισδύσουν σε κουρδικές περιοχές, γεγονός που αναδεικνύει την επιρροή της Άγκυρας στο νέο συριακό σκηνικό. Η κλιμάκωση στο Χαλέπι έρχεται μετά από αποτυχημένες συνομιλίες του ηγέτη των SDF Μαζλούμ Άμπντι με εκπροσώπους της Δαμασκού για την ενσωμάτωση των κουρδικών δυνάμεων στον αναδιαμορφωμένο στρατό, συνομιλίες που έμειναν χωρίς ουσιαστικό αποτέλεσμα.
Πολιορκημένες κουρδικές συνοικίες και ανθρωπιστικός κόμβος
Οι μάχες επικεντρώνονται στις συνοικίες Σεΐχ Μακσούντ και Ασράφιγιε, όπου ζουν δεκάδες χιλιάδες άνθρωποι σε ήδη επιβαρυμένες ανθρωπιστικές συνθήκες. Το νέο καθεστώς έχει εκδώσει χάρτες με στόχους εντός των κουρδικών συνοικιών, καλώντας τους πολίτες να απομακρυνθούν, την ώρα που οι SDF δηλώνουν ότι δεν θα αποχωρήσουν και ότι θα «υπερασπιστούν τις γειτονιές τους» απέναντι σε αυτό που χαρακτηρίζουν απόπειρα εξαναγκαστικής παράδοσης.
Στις 8–9 Ιανουαρίου, οι δυνάμεις του καθεστώτος ανακοίνωσαν μια «περιορισμένη στρατιωτική επιχείρηση» και στη συνέχεια κήρυξαν μονομερή κατάπαυση πυρός, αφού φέρονται να κατέλαβαν τουλάχιστον τμήματα της συνοικίας Ασράφιγιε. Η Δαμασκός –σε συντονισμό με την ηγεσία Τζολάνι– προσέφερε στους μαχητές των SDF τη δυνατότητα «ασφαλούς αποχώρησης» προς τις κουρδικές περιοχές της βορειοανατολικής Συρίας, προειδοποιώντας ταυτόχρονα για νέες επιθέσεις αν αρνηθούν.
Κουρδικά συμβούλια και διοικήσεις, ωστόσο, απέρριψαν την πρόταση ως κάλεσμα σε «παράδοση» και υπογράμμισαν ότι οι δυνάμεις τους θα παραμείνουν στις θέσεις τους. Παρά την εξαγγελία εκεχειρίας, το πυροβολικό και οι ανταλλαγές πυρών συνεχίστηκαν σποραδικά γύρω από τις κουρδικές συνοικίες, ενώ μεγάλο μέρος του βόρειου Χαλεπιού έχει χαρακτηριστεί από τις αρχές «κλειστή στρατιωτική ζώνη» με αυστηρή απαγόρευση κυκλοφορίας.
«Πίσω από την επίθεση βρίσκονται οι Τούρκοι»
Ο εκπρόσωπος κουρδικής οργάνωσης στην Αθήνα Ιεμπραχέμ Μουσλέμ μίλησε στους Attica Times και τα λόγια του φωτίζουν τη μάχη του Χαλεπιού μέσα από το βλέμμα ενός Κούρδου ακτιβιστή, ο οποίος βλέπει πίσω από τους βομβαρδισμούς έναν ευρύτερο σχεδιασμό Τουρκίας και των τζιχαντιστικών δυνάμεων που στηρίζουν το νέο καθεστώς. Οι μαρτυρίες του προσθέτουν μια έντονα πολιτική και υπαρξιακή διάσταση για τους Κούρδους κατοίκους των πολιορκημένων συνοικιών.
Ο Ιεμπραχέμ Μουσλέμ υποστηρίζει ότι η Άγκυρα παίζει κεντρικό ρόλο στην τρέχουσα κλιμάκωση, κατηγορώντας την ότι «προσπαθεί με κάθε τρόπο να εμποδίζει τη συμφωνία με τη συριακή κυβέρνηση». Κατά την εκτίμησή του, «εδώ και μέρες Τουρκία και Συρία πολεμάνε κουρδικές συνοικίες, εκεί δεν υπάρχει στρατός, μόνο κάτοικοι και αστυνομία», περιγράφοντας ουσιαστικά μια εκστρατεία πίεσης πάνω σε άμαχο πληθυσμό και τοπικές δυνάμεις ασφαλείας.
Ο ίδιος υπενθυμίζει ότι, βάσει της συμφωνίας που υπογράφτηκε πέρυσι την 1η Απριλίου, «έχουν αποχωρήσει οι YPG», αφήνοντας να εννοηθεί ότι η παρουσία βαριά οπλισμένων κουρδικών δυνάμεων έχει περιοριστεί και άρα οι τωρινοί βομβαρδισμοί στοχεύουν πρωτίστως τον πληθυσμό. «Ο σκοπός είναι να διώξουν με τους βομβαρδισμούς τον πληθυσμό», τονίζει, συνδέοντας άμεσα τη στρατιωτική επιχείρηση με μια πολιτική εκκένωσης και δημογραφικής μηχανικής.
Ο στόχος: πλήρης έλεγχος της βόρειας Συρίας
Στην ανάλυσή του, η Τουρκία επιδιώκει «να ελέγξει όλη τη βόρεια Συρία», ενώ ο Τζολάνι «να επιβάλει το νόμο της σαρίας και στο Χαλέπι και οι Κούρδοι αποτελούν εμπόδιο για αυτό». Η μάχη, συνεπώς, δεν παρουσιάζεται μόνο ως στρατιωτική σύγκρουση για γειτονιές, αλλά ως σύγκρουση γύρω από το ποιο καθεστώς –και ποια ιδεολογία– θα επικρατήσει στον βορρά.
Ο Μουσλέμ θεωρεί τη μάχη «εξαιρετικά σημαντική» και καθοριστική για το μέλλον: «Αν κερδίσουν οι Κούρδοι, ανοίγει ο δρόμος για εκδημοκρατισμό, αν κερδίσει η Συρία θα συνεχίσει την εθνοκάθαρση κατά των μειονοτήτων και θα κάνει ένα ισλαμιστικό σουνιτικό κράτος». Προειδοποιεί ότι, σε μια τέτοια εξέλιξη, «θα ακολουθήσουν οι Δρούζοι, οι Χριστιανοί, όλοι όσοι δεν είναι σουνίτες και ισλαμιστές», αναδεικνύοντας τον φόβο για μια ευρύτερη στοχοποίηση θρησκευτικών και εθνοτικών μειονοτήτων.
Αποκλεισμένοι, χωρίς τροφοδοσία, «φυλάγοντας Θερμοπύλες»
Περιγράφοντας την κατάσταση επί του πεδίου, κάνει λόγο για πολιορκημένες κουρδικές συνοικίες, με τους υπερασπιστές τους να βρίσκονται σε συνθήκες ασφυκτικού αποκλεισμού. «Είναι αποκλεισμένοι, δεν υπάρχει τροφοδοσία και τρόπος να τους ενισχύσουν…», σημειώνει, σκιαγραφώντας ένα σκηνικό εξάντλησης και απομόνωσης. Παρά τις συμφωνίες αποχώρησης, «πολλοί δεν αποχωρούν και θα μείνουν μέχρι τέλους να πολεμήσουν», κάτι που –όπως λέει– «βγήκε από τους ίδιους τους Σύριους», δηλαδή από την αποφασιστικότητα των ίδιων των μαχητών και κατοίκων.
Σε μια φράση με ισχυρό συμβολικό φορτίο, ο Μουσλέμ λέει ότι «όπως είναι τα πράγματα τώρα, οι Κούρδοι εκεί θα φυλάνε Θερμοπύλες», παρομοιάζοντας την άμυνα των κουρδικών συνοικιών με μια άνιση, αλλά ιστορικά φορτισμένη μάχη οπισθοφυλακής. Τονίζει ότι στην περιοχή ζουν περίπου «250.000 Κούρδοι», υπονοώντας πως μια ήττα δεν θα είχε μόνο στρατιωτικό αλλά και βαθύ ανθρωπιστικό κόστος.
Η διεθνής κοινότητα και ο «κουρδικός παράγοντας»
Κομβικό στοιχείο της κριτικής του είναι η στάση της διεθνούς κοινότητας. «Η διεθνής κοινότητα θα πρέπει να παρέμβει, αλλά εκτός από ανακοινώσεις δεν κάνει τίποτα – εδώ δεν έχει καν ανακοινώσεις», λέει, υποδηλώνοντας ότι ακόμη και η ελάχιστη διπλωματική πίεση απουσιάζει. Κατά τη γνώμη του, «όλα θα κριθούν από τη δυνατότητα που έχουν να αντισταθούν και αν θα παρέμβει η διεθνής κοινότητα», συμπυκνώνοντας τη μάχη σε δύο παραμέτρους: την αντοχή των τοπικών δυνάμεων και την πιθανότητα εξωτερικής παρέμβασης.
Ο ίδιος βλέπει την Άγκυρα να στοχοποιεί συνολικά τον «κουρδικό παράγοντα»: «Η Τουρκία πριν την επίθεση είχε δηλώσει ότι όλες οι κουρδικές δυνάμεις πρέπει να παραδώσουν τα όπλα. Ο σκοπός τους είναι να τους αφοπλίσει ώστε να τους εκδιώξει χωρίς αντίσταση». Προσθέτει ότι η τουρκική ηγεσία «θεωρεί ότι για τις όποιες αποτυχίες της φταίει ο κουρδικός παράγοντας κι είναι αποφασισμένη να τον εξαλείψει», δίνοντας στην αντιπαράθεση σχεδόν υπαρξιακό χαρακτήρα.
«Κυβέρνηση τζιχαντιστών» και παγκόσμια απειλή
Τέλος, ο Μουσλέμ χαρακτηρίζει το σημερινό καθεστώς που επιχειρεί στο Χαλέπι ως «κυβέρνηση τζιχαντιστών». «Αυτό είναι απειλή για όλο τον κόσμο – είναι το ISIS με άλλη μορφή», υποστηρίζει, υπογραμμίζοντας ότι οι στρατιώτες που επιτίθενται στους Κούρδους «φέρουν σημαίες του ISIS». Στο δικό του αφήγημα, η μάχη του Χαλεπιού δεν είναι μόνο τοπική ή συριακή υπόθεση, αλλά ένα τεστ για το αν θα παγιωθεί «ένα τζιχαντιστικό καθεστώς» που μπορεί να αποκτήσει ερείσματα και πέρα από τη Συρία.
Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, ο ίδιος επιμένει ότι «οι Κούρδοι είναι ενωμένοι» και ότι «ο κουρδικός λαός σε όλο το Κουρδιστάν είναι στους δρόμους για συμπαράσταση στο Χαλέπι». Η εικόνα που μεταφέρει είναι εκείνη ενός λαού που βλέπει στη μάχη του Χαλεπιού όχι μόνο την άμυνα μιας γειτονιάς, αλλά την υπεράσπιση της ίδιας της πολιτικής και συλλογικής του ύπαρξης.
