Του Σωτήρη Σκουλούδη
Με πλειοψηφία 35–12, η Ολομέλεια του Αρείου Πάγου αλλάζει ριζικά τον τρόπο υπολογισμού των τόκων στα «κόκκινα» δάνεια του νόμου Κατσέλη, μειώνοντας σημαντικά τις μηνιαίες δόσεις και περιορίζοντας τις υπερβολικές χρεώσεις που διεκδικούσαν τράπεζες και funds.
Πλέον -κι αυτό ήταν το μεγάλο ζητούμενο για τους εκατοντάδες χιλιάδες δανειολήπτες- οι τόκοι στα δάνεια που έχουν ρυθμιστεί με βάση τον νόμο Κατσέλη θα υπολογίζονται πλέον πάνω στη μηνιαία δόση και όχι στο σύνολο του δανειακού ποσού.
Μέχρι σήμερα, τράπεζες και funds υποστήριζαν ότι ο εκτοκισμός έπρεπε να γίνεται επί ολόκληρης της οφειλής, κάτι που εκτόξευε το ύψος των δόσεων και του τελικού ποσού που κατέβαλλε ο δανειολήπτης στο τέλος της ρύθμισης.
Η νέα κρίση του Ανωτάτου Δικαστηρίου βάζει οριστικό φρένο σε αυτήν την πρακτική, υιοθετώντας την ερμηνεία ότι ο τόκος πρέπει να «τρέχει» μόνο πάνω στο ποσό που αντιστοιχεί στη μηνιαία καταβολή, οδηγώντας έτσι σε ουσιαστική μείωση των επιβαρύνσεων.
Σύμφωνα με νομικούς και ενώσεις καταναλωτών, η απόφαση συνιστά «δικαίωση» για χιλιάδες υπερχρεωμένα νοικοκυριά που βρίσκονται σε πολυετείς ρυθμίσεις με βάση τον νόμο Κατσέλη και μέχρι σήμερα έβλεπαν τις οφειλές τους να «φουσκώνουν» από τον τρόπο υπολογισμού των τόκων.
Η δικηγόρος Αριάδνη Νούκα έχει ασχοληθεί ενδελεχώς με το ζήτημα, εκπροσωπώντας δανειολήπτες στη μάχη τους κατά των αθέμιτων πρακτικών. Όπως αναφέρει στους Attica times, «η απόφαση της Ολομέλειας του Αρείου Πάγου υπέρ των δανειοληπτών, σε ποσοστό 35-12 και σε απόλυτη σύμπλευση με την εισαγγελική πρόταση και την εισήγηση του εισηγητή, αποτελεί σημείο καμπής για τη νομολογιακή θωράκιση του ν. 3869/2010. Το ανώτατο δικαστήριο επιβεβαιώνει ότι ο νόμος αυτός δεν σχεδιάστηκε για να υπηρετεί μηχανισμούς αποπληρωμής πιστωτικών ιδρυμάτων ή εταιρειών διαχείρισης απαιτήσεων, αλλά για να προσφέρει ουσιαστική προστασία στους υπερχρεωμένους πολίτες, διασφαλίζοντας τους όρους μιας αξιοπρεπούς διαβίωσης και προσαρμοσμένων καταβολών, με βάση τις πραγματικές οικονομικές τους δυνατότητες».
Κατά τη νομικό, «η δικαστική αυτή κρίση ενισχύει τη νομική ασφάλεια χιλιάδων οικογενειών, αποτρέποντας μαζικές ανατροπές και εξωθήσεις σε αδιέξοδα. Στέλνει ισχυρό μήνυμα εμπιστοσύνης προς τους δανειολήπτες και ενισχύει το κράτος δικαίου, σε μια συγκυρία όπου η κοινωνική συνοχή δοκιμάζεται. Η σαφής κατεύθυνση που δίνεται λειτουργεί ως θεσμική εγγύηση, ότι οι ευάλωτοι οφειλέτες δεν θα μετατραπούν σε αριθμούς ενός συστήματος που παραγνωρίζει την κοινωνική πραγματικότητα. Ο Άρειος Πάγος υπενθυμίζει ότι η δικαιοσύνη δεν ερμηνεύει τον νόμο με κριτήριο την απόδοση κεφαλαίων, αλλά με γνώμονα τη συνταγματικά κατοχυρωμένη προστασία της ανθρώπινης αξιοπρέπειας και της κοινωνικής συνοχής».
Ποιοι δανειολήπτες αφορά – Η «καρδιά» της υπόθεσης
Το σκεπτικό της Ολομέλειας αφορά σε δάνεια που έχουν ενταχθεί στον νόμο Κατσέλη και ρυθμίστηκαν με δικαστικές αποφάσεις, ιδίως για την προστασία της κύριας κατοικίας, με μακροχρόνια αποπληρωμή και συγκεκριμένες έντοκες μηνιαίες δόσεις.
Σύμφωνα με τις εκτιμήσεις που έχουν δει το φως της δημοσιότητας, το ζήτημα αγγίζει περίπου 300.000–350.000 δανειολήπτες, οι οποίοι έχουν υπαχθεί στο καθεστώς προστασίας του νόμου 3869/2010 και εξυπηρετούν ρυθμισμένες οφειλές τους μέσω ειρηνοδικείων.
Ιδιαίτερα κρίσιμο είναι ότι η απόφαση δεν αφορά μόνο μελλοντικές εισπράξεις, αλλά ανοίγει ζήτημα επανυπολογισμού τόκων και ενδεχόμενου συμψηφισμού ποσών που έχουν ήδη καταβληθεί με βάση τον παλαιό, πιο επιβαρυντικό τρόπο υπολογισμού.
Ήδη δικηγόροι που ειδικεύονται στο τραπεζικό δίκαιο μιλούν για ενδεχόμενη «θύελλα» αιτημάτων αναπροσαρμογής δόσεων και διεκδίκησης επιστροφής ή συμψηφισμού αχρεωστήτως καταβληθέντων τόκων, κάτι που εκτιμάται ότι θα δοκιμάσει τις αντοχές των servicers.
Παραδείγματα: πόσο μειώνονται οι δόσεις στην πράξη
Η διαφορά αποτυπώνεται καθαρά στα παραδείγματα που παρουσιάζουν ειδικοί και ενώσεις καταναλωτών, με βάση τα σημερινά επιτόκια και τυπικές ρυθμίσεις δανείων.
- Σε δάνειο 120.000 ευρώ, με επιτόκιο 4,5% και διάρκεια 20 έτη, η παλαιά μηνιαία τοκοχρεολυτική δόση υπολογιζόταν περίπου στα 767 ευρώ, ενώ μετά την εφαρμογή της νέας ερμηνείας η δόση περιορίζεται στα 522,5 ευρώ, δηλαδή προκύπτει μείωση 244,5 ευρώ τον μήνα ή 2.934 ευρώ τον χρόνο.
- Σε δάνειο 150.000 ευρώ, με επιτόκιο 5% και διάρκεια 25 έτη, η παλαιά μηνιαία δόση διαμορφωνόταν στα 887 ευρώ, ενώ η νέα δόση πέφτει περίπου στα 525 ευρώ, με αποτέλεσμα μηνιαία ελάφρυνση 362 ευρώ και ετήσιο όφελος 4.344 ευρώ.
Σε περιπτώσεις όπου ο δανειολήπτης έχει ήδη καταβάλει για δύο ή περισσότερα χρόνια δόσεις υπολογισμένες με τον παλαιό, δυσμενέστερο τρόπο, η διαφορά που προκύπτει θεωρείται αχρεωστήτως καταβληθείσα και, σύμφωνα με νομικές αναλύσεις, θα πρέπει να συμψηφιστεί με τις απαιτήσεις των servicers.
Τραπεζικές πηγές και εταιρείες διαχείρισης προειδοποιούν ότι η συνολική δημοσιονομική και λογιστική επίπτωση μπορεί να αποδειχθεί σημαντική, καθώς επηρεάζονται όχι μόνο οι μελλοντικές εισπράξεις, αλλά και η αποτίμηση χαρτοφυλακίων «κόκκινων» δανείων που έχουν ήδη τιτλοποιηθεί ή μεταβιβαστεί σε funds.
Σήμερα, η νέα απόφαση για τον τρόπο υπολογισμού των τόκων στα δάνεια του νόμου Κατσέλη έρχεται να λειτουργήσει ως αντίβαρο, περιορίζοντας τις υπερβολικές απαιτήσεις σε μια ιδιαίτερα ευάλωτη κατηγορία δανειοληπτών, χωρίς όμως να αναιρεί τη βασική νομιμοποίηση των servicers να διεκδικούν δικαστικά τις οφειλές.
Έτσι, η νομολογία του Αρείου Πάγου διαμορφώνει ένα σύνθετο τοπίο, όπου από τη μία πλευρά επιβεβαιώνεται ο κεντρικός ρόλος των funds στη διαχείριση του ιδιωτικού χρέους, και από την άλλη αναγνωρίζεται η ανάγκη ουσιαστικής προστασίας όσων υπήχθησαν στον νόμο Κατσέλη με στόχο την επανεκκίνηση της οικονομικής τους ζωής.
Η επόμενη μέρα για δανειολήπτες, τράπεζες και funds
Για τους δανειολήπτες του νόμου Κατσέλη, η απόφαση ανοίγει τον δρόμο για αιτήματα επανυπολογισμού δόσεων, επικαιροποίησης ρυθμίσεων και ενδεχόμενης διεκδίκησης επιστροφής μέρους των τόκων που καταβλήθηκαν τα τελευταία χρόνια.
Οι δικηγορικοί σύλλογοι και οι ενώσεις καταναλωτών ήδη καλούν τους οφειλέτες να ζητήσουν αναλυτική αποτύπωση των χρεώσεων από τράπεζες και servicers, καθώς και να εξετάσουν με εξειδικευμένο νομικό τη δυνατότητα τροποποίησης των αποφάσεων ή/και προσφυγής για συμψηφισμό ποσών.
Για τις τράπεζες και τα funds, η νέα νομολογία δημιουργεί έναν επιπλέον παράγοντα αβεβαιότητας σε ένα περιβάλλον όπου η μείωση των μη εξυπηρετούμενων δανείων αποτελεί στρατηγικό στόχο, τόσο σε επίπεδο εποπτικών δεικτών όσο και σε επίπεδο δευτερογενούς αγοράς τιτλοποιημένων χαρτοφυλακίων.
Την ίδια ώρα, η κυβέρνηση και οι ευρωπαϊκοί θεσμοί παρακολουθούν στενά τις εξελίξεις, καθώς οποιαδήποτε σημαντική μεταβολή στο ισοζύγιο μεταξύ δανειοληπτών και πιστωτών μπορεί να επηρεάσει τον ρυθμό αποκλιμάκωσης των «κόκκινων» δανείων και, κατ’ επέκταση, τη σταθερότητα του τραπεζικού συστήματος.
Το μόνο βέβαιο είναι ότι η νέα απόφαση του Αρείου Πάγου δεν κλείνει τη συζήτηση, αλλά ανοίγει έναν νέο κύκλο νομικών, πολιτικών και κοινωνικών αντιπαραθέσεων γύρω από το ποια πρέπει να είναι η πραγματική ισορροπία ανάμεσα στην ανάγκη είσπραξης οφειλών και στην προστασία των πιο ευάλωτων δανειοληπτών.
