Της Μαριάννας Γεωργαντή
Η συζήτηση για ένα «χτύπημα χαμηλής ισχύος» στο Ιράν, που άφησε ανοιχτό ο Ντόναλντ Τράμπ, έχει προκαλέσει νεύρα από την Τεχεράνη μέχρι τις ευρωπαϊκές πρωτεύουσες. Είναι ο πρόεδρος των ΗΠΑ έτοιμος για πόλεμο ή χρησιμοποιεί για μια ακόμη φορά τη στρατηγική του «peace through strength», την ειρήνη μέσα από την ισχύ;
Πρώτα απ’ όλα, τι σημαίνει «χτύπημα χαμηλής ισχύος»; Δεν μιλάμε για γενικευμένο πόλεμο ούτε για βομβαρδισμό πόλεων. Μιλάμε για περιορισμένες, στοχευμένες επιχειρήσεις που πλήττουν «νεύρα» και «μάτια» του ιρανικού καθεστώτος – όχι τον άμαχο πληθυσμό.
Τα τρία στρατιωτικά σενάρια
1. Χτύπημα στην αεράμυνα και στα ραντάρ
Το πρώτο σενάριο αφορά στοχευμένα πλήγματα σε πυραυλικές μπαταρίες, αντιαεροπορικά συστήματα και ραντάρ. Στόχος: να «τυφλώσουν» για λίγες ώρες ή μέρες την αεράμυνα του Ιράν. Αυτό μπορεί να γίνει με μη επανδρωμένα MQ-9, με stealth drones που δεν ανακοινώνονται ποτέ, με F-35 και F-22 από αμερικανικές βάσεις, αλλά και με πυραύλους Tomahawk από πλοία.
Ένα τέτοιο χτύπημα δεν ισοπεδώνει πόλεις. Στέλνει μήνυμα: «Μπορούμε να μπούμε, να χτυπήσουμε όπου θέλουμε και να φύγουμε». Παράλληλα, αφαιρεί από τους Φρουρούς της Επανάστασης ένα μέρος από την ικανότητά τους να οργανώσουν μεγάλη απάντηση. Για τον Τραμπ, αυτό λειτουργεί ως διαπραγματευτικό χαρτί: πίεση χωρίς γενικευμένο πόλεμο.
2. «Σενάριο Σουλεϊμανί»: στοχευμένο πλήγμα σε ηγετικό στέλεχος
Δεύτερο σενάριο: όχι χτύπημα στον ανώτατο ηγέτη Αλί Χαμενεΐ, αλλά σε ένα κορυφαίο στέλεχος των Φρουρών της Επανάστασης. Ένα χειρουργικό πλήγμα με drone σε αυτοκίνητο ή μεταγωγικό, έπειτα από εβδομάδες παρακολούθησης. Το μήνυμα εδώ είναι ακόμη πιο προσωπικό: «Ξέρουμε πού είστε, μπορούμε να σας βρούμε, αν θέλουμε να σας χτυπήσουμε».
Ναι, είναι ρίσκο γιατί προσβάλλει το κύρος του καθεστώτος και σχεδόν υποχρεώνει την Τεχεράνη να απαντήσει, έστω και μόνο για λόγους γοήτρου. Όμως, από τη σκοπιά του Τραμπ, η στοχοποίηση συγκεκριμένων αρχιτεκτών της τρομοκρατίας είναι πιο «δίκαιη» και πιο ελεγχόμενη από ένα μαζικό πλήγμα σε υποδομές ή πόλεις.
3. Χτύπημα σε ναυτικές πλατφόρμες και drone-boats
Το τρίτο σενάριο αφορά τη θάλασσα. Το Ιράν έχει επενδύσει σε drone-boats, ταχύπλοα και πυραυλικές πλατφόρμες που μπορούν να απειλήσουν εμπορικά πλοία και αμερικανικά αεροπλανοφόρα στον Περσικό Κόλπο.
Εδώ ο στόχος των ΗΠΑ είναι ξεκάθαρος: να προλάβουν, να χτυπήσουν οι ίδιοι τα μέσα επίθεσης του Ιράν πριν αυτά στραφούν κατά του Πέμπτου Στόλου των ΗΠΑ ή του Ισραήλ. Μιλάμε για ανταλλαγή πυρών ίσως μίας-δύο ωρών: επιθετικά ελικόπτερα από πλοία, πύραυλοι Hellfire, ναυτικά drones, εναντίον ιρανικών σκαφών και πλατφορμών.
Και πάλι: όχι χτύπημα σε πόλεις, αλλά σε «εργαλεία πολέμου».
Η μεγάλη εικόνα: δεν στοχεύονται πόλεις, αλλά «νεύρα» του καθεστώτος
Αν δούμε τα σενάρια συνολικά, η στρατηγική μοιάζει συνεπής, στοχεύονται τα «μάτια» και τα «αυτιά» του καθεστώτος (ραντάρ, αεράμυνα). Στοχεύονται οι άνθρωποι που δίνουν εντολές για επιθέσεις, όχι ο απλός Ιρανός πολίτης. Στοχεύονται τα μέσα που μπορούν να βυθίσουν αεροπλανοφόρα ή να κλείσουν τα στενά. Αυτό ταιριάζει απόλυτα με τον τρόπο που ο Τραμπ διαπραγματεύεται: ανεβάζει την πίεση στρατιωτικά, ώστε στο τραπέζι των συνομιλιών να έχει το πάνω χέρι.
Διπλωματία με το όπλο στο τραπέζι
Την ίδια στιγμή, ο Ιρανός ΥΠΕΞ Αραγτσί δηλώνει ότι οι ΗΠΑ δεν ζήτησαν «μηδενικό εμπλουτισμό», η Τεχεράνη ετοιμάζει προσχέδιο συμφωνίας μέσα σε 2-3 ημέρες, «δεν υπάρχει στρατιωτική λύση» για το πυρηνικό πρόγραμμα. Το μήνυμα από την ιρανική πλευρά είναι ξεκάθαρο, θέλουν συμφωνία, αλλά χωρίς να «μηδενίσουν» το πρόγραμμα, μόνο να το περιορίσουν ή να το «παγώσουν» για ορισμένα χρόνια.
Από αμερικανικής πλευράς, η στρατιωτική κινητοποίηση είναι εντυπωσιακή, F-35 και EA-18G σε βάσεις στην Ιορδανία, ιπτάμενα τάνκερ, AWACS και μεταγωγικά στη Σαουδική Αραβία, το αεροπλανοφόρο USS GERALD R. FORD, μπαίνει στη Μεσόγειο, πιθανότατα με επόμενο βήμα την Ανατολική Μεσόγειο κοντά στο Ισραήλ.
Όλα αυτά δεν στήνονται για μία «φωτογραφία» ή για ένα απλό μήνυμα. Χτίζουν αξιόπιστη απειλή. Κι εδώ είναι το κλειδί, o Τραμπ δεν λέει απλώς λόγια, συνοδεύει τις δηλώσεις του με πραγματική ισχύ.
Ο Τραμπ δεν «τρέχει» στον πόλεμο αναγκάζει τον αντίπαλο να σκεφτεί
Παρά τη ρητορική και τις μετακινήσεις στρατευμάτων, ο ίδιος ο Τραμπ αποφεύγει να κλειδώσει δημόσια απόφαση για χτύπημα. Αφήνει συνεχώς «γκρίζο» χώρο, «Το εξετάζω», «Θα υπάρξουν πολύ άσχημες συνέπειες αν δεν υπάρξει συμφωνία», αλλά ταυτόχρονα συνεχίζονται οι διαπραγματεύσεις, με χρονοδιάγραμμα λίγων ημερών για ιρανική απάντηση.
Αυτό δεν είναι ασυνέπεια. Είναι κλασικός τρόπος διαπραγμάτευσης Τραμπ:
1. Μεγιστοποίηση πίεσης (στρατιωτικά, οικονομικά, επικοινωνιακά).
2. Ανοιχτή πόρτα στη συμφωνία για όποιον θέλει να κάνει πίσω.
3. Διατήρηση της πρωτοβουλίας κινήσεων – ποτέ δεν δείχνει όλες τις κάρτες. Όσοι τον κατηγορούν ότι «μας πάει σε πόλεμο» ξεχνάνε ότι πολλές φορές στο παρελθόν, τέτοιες εντυπωσιακές κινητοποιήσεις κατέληξαν ακριβώς στο αντίθετο: σε συμφωνία. Γιατί όταν ο αντίπαλος βλέπει ότι η απειλή είναι πραγματική, κάθεται πολύ πιο σοβαρά στο τραπέζι.
Και τώρα; Θα γίνει χτύπημα;
Με Ραμαζάνι, με αεροπλανοφόρα καθ’ οδόν, με τον Νετανιάχου να συγκαλεί έκτακτη σύσκεψη την Κυριακή και τον Ρούμπιο να πηγαίνει στο Ισραήλ στις 28 του μηνός, όλοι ψάχνουν «την» ημερομηνία.
Η προσωπική εκτίμηση είναι πως αυτό το σαββατοκύριακο θα είναι ήσυχο. Η γραμμή που φαίνεται να ακολουθεί ο Τραμπ, είναι ότι προτιμά να κερδίσει χωρίς να πατήσει τη σκανδάλη ακόμη . Να πάρει μια συμφωνία καλύτερη για τις ΗΠΑ, να περιορίσει το πυρηνικό και πυραυλικό πρόγραμμα του Ιράν, να κόψει χρήμα και επιρροή από τους Φρουρούς της Επανάστασης και όλα αυτά με την απειλή ενός περιορισμένου χτυπήματος στο τραπέζι, όχι με έναν νέο, ανοιχτό πόλεμο στη Μέση Ανατολή.
Το ερώτημα, τελικά, δεν είναι αν ο Τραμπ «μπλοφάρει» ή αν «λέει αλήθεια». Είναι αν η Τεχεράνη θα καταλάβει ότι απέναντί της έχει έναν πρόεδρο που και μπορεί να χτυπήσει, και ξέρει να διαπραγματεύεται.
Κι αυτό, για όσους βλέπουν την ισχύ ως εργαλείο αποτροπής και όχι ως αυτοσκοπό, μόνο θετικό μπορεί να θεωρηθεί.
