Σχεδόν άτοκες δόσεις στο ήδη «κουρεμένο» δάνειο που εξυπηρετούν χιλιάδες πολίτες αναμένεται να φέρει η καθοριστική απόφαση της ολομέλειας του Αρείου Πάγου, η οποία αφορά όσους έχουν υπαχθεί στον Νόμο Κατσέλη.
Παρότι δεν έχει ακόμη δημοσιευθεί επίσημα, η απόφαση της διάσκεψης των προέδρων ουσιαστικά αλλάζει τον χαρακτήρα της οφειλής. Μεταβάλλει δραστικά τον τρόπο υπολογισμού των τόκων, επηρεάζει το ποσό της μηνιαίας δόσης και μειώνει σημαντικά το τελικό ποσό που θα καταβληθεί μέχρι την αποπληρωμή.
Το μέγεθος των ωφελούμενων είναι ιδιαίτερα μεγάλο, καθώς εκτιμάται ότι αφορά περίπου 120.000 δανειολήπτες ή ακόμη και 250.000 έως 300.000 αν συνυπολογιστούν οι εγγυητές. Το μέσο δάνειο υπολογίζεται γύρω στις 70.000 ευρώ, ενώ μέχρι σήμερα πολλές ρυθμίσεις επιβαρύνονταν έντονα από τόκους πάνω στο κεφάλαιο.
Η νέα κρίση του Αρείου Πάγου ανατρέπει την πρακτική που ίσχυε μέχρι τώρα. Πλέον, τόκος θα υπολογίζεται μόνο πάνω στη μηνιαία δόση και όχι πάνω στο συνολικό υπόλοιπο της οφειλής. Αυτό σημαίνει ότι το χρέος δεν εκτοκίζεται ούτε ανατοκίζεται, οι δόσεις δεν αυξάνονται με τον χρόνο και η οφειλή ουσιαστικά παγώνει.
Τι κερδίζει ο οφειλέτης
Η απόφαση αγγίζει περίπου 120.000 δανειολήπτες, ενώ μαζί με τους εγγυητές ο αριθμός σχεδόν διπλασιάζεται. Ένα τυπικό δάνειο του Νόμου Κατσέλη υπολογίζεται στις 70.000 ευρώ.
Για να γίνει πιο κατανοητή η διαφορά πριν και μετά την απόφαση, παρατίθεται ένα απλό παράδειγμα.
Ας υποθέσουμε οφειλή 500.000 ευρώ, η οποία μειώθηκε δικαστικά στα 120.000 ευρώ και ρυθμίστηκε σε 300 δόσεις, δηλαδή σε 25 χρόνια. Το δικαστήριο όρισε δόση 400 ευρώ τον μήνα. Με βάση τον νόμο έπρεπε να υπάρχει και επιτόκιο, για παράδειγμα 3%.
Με τον παλιό τρόπο, ο τόκος υπολογιζόταν στο υπόλοιπο των 120.000 ευρώ, κάτι που σήμαινε περίπου 300 ευρώ τόκο τον μήνα ή 3.600 ευρώ τον χρόνο.
Με τη νέα απόφαση, ο τόκος θα υπολογίζεται μόνο πάνω στη δόση των 400 ευρώ. Έτσι ο τόκος γίνεται μόλις 12 ευρώ τον μήνα ή 144 ευρώ τον χρόνο. Το όφελος τον πρώτο χρόνο φτάνει τα 3.456 ευρώ, δηλαδή μείωση τόκων κατά 96%.
Σε άλλες περιπτώσεις, δικηγόροι δανειοληπτών ανέφεραν ότι το κέρδος μπορεί να είναι ακόμη μεγαλύτερο, καθώς υπήρχαν περιπτώσεις όπου για δόση 400 ευρώ οι τράπεζες απαιτούσαν 700 ευρώ ή για δόση 264 ευρώ ζητούσαν 615 ευρώ, οδηγώντας ένα κουρεμένο δάνειο 90.000 ευρώ να εκτοξεύεται ακόμη και στις 230.000 ευρώ.
Τι έκρινε ο Άρειος Πάγος
Στην καρδιά του ζητήματος βρίσκεται ένα «κατασκευαστικό σφάλμα» και μια ασάφεια στη διατύπωση του Νόμου Κατσέλη (Ν.3869/2010). Ο νόμος προέβλεπε ότι η οφειλή δεν είναι άτοκη, αλλά δεν ξεκαθάριζε αν το επιτόκιο πρέπει να επιβάλλεται στη μηνιαία δόση ή στο συνολικό υπόλοιπο της οφειλής.
Αυτό είχε ως αποτέλεσμα, στην πράξη, οι δόσεις που όριζε το δικαστήριο να αυξάνονται υπερβολικά και να προκύπτουν αντιφατικές δικαστικές αποφάσεις.
Για τον λόγο αυτό, το Ειρηνοδικείο Ιωαννίνων υπέβαλε προδικαστικό ερώτημα στον Άρειο Πάγο, ζητώντας διευκρίνιση για το αν πρέπει να οριστεί επιτόκιο στη δόση ή στο υπόλοιπο της οφειλής, κάτι που οδηγούσε σε υπερδιπλασιασμό της μηνιαίας επιβάρυνσης.
Η γραμμή που επικράτησε στη διάσκεψη των προέδρων φαίνεται πως θεώρησε ότι «ο υπολογισμός του επιτοκίου πρέπει να γίνει επί της μηνιαίας δόσης και όχι επί του κεφαλαίου της οφειλής», ώστε να εναρμονίζεται με τον βασικό σκοπό του νόμου, δηλαδή την προστασία υπερχρεωμένων φυσικών προσώπων και την αντιμετώπιση των κοινωνικών συνεπειών της υπερχρέωσης.
Τι αλλάζει από εδώ και πέρα
Σε πρακτικό επίπεδο, το πάγωμα της οφειλής και ο υπολογισμός τόκου μόνο στη δόση προσφέρουν σημαντική οικονομική ανάσα στους δανειολήπτες, οι οποίοι θα μπορούν να εξοφλήσουν με πολύ πιο ευνοϊκούς όρους.
Ωστόσο, η απόφαση αφορά αποκλειστικά τα ρυθμισμένα δάνεια που είχαν υπαχθεί στον Νόμο Κατσέλη, ο οποίος έχει λήξει εδώ και χρόνια. Οποιαδήποτε συζήτηση για άλλα δάνεια δεν έχει επί του παρόντος ουσιαστική βάση, τουλάχιστον μέχρι να εκδοθεί και δημοσιευθεί η τελική καθαρογραμμένη απόφαση.
Μέχρι τότε, παραμένει ανοιχτό το ζήτημα της αναδρομικότητας και της πιθανής επιστροφής τόκων.
Παρότι πρόκειται για ιδιωτικές συμβάσεις, εκτιμάται ότι η εξέλιξη αυτή μπορεί να επηρεάσει και το Δημόσιο λόγω τιτλοποιήσεων του «Ηρακλή» ύψους περίπου 1 δισ. ευρώ. Κυβερνητικοί νομικοί κύκλοι σχολίαζαν ότι η επιλογή «τόκος στη δόση αντί στην οφειλή» αποτελεί «παγκόσμια πρωτοτυπία».
Ταυτόχρονα, υπάρχει ανησυχία ότι δημιουργείται προηγούμενο ανατροπής δεδομένων μέσω δικαστικών αποφάσεων, κάτι που ενδέχεται να σταλεί ως «κακό μήνυμα» προς αγορές και θεσμούς.
Οι φόβοι για τις τράπεζες και την αγορά
Ένα από τα δυσμενή σενάρια αφορά τον ηθικό κίνδυνο, δηλαδή το ενδεχόμενο κάποιοι δανειολήπτες να παρασυρθούν από «σειρήνες» που υπόσχονται γενικευμένη διαγραφή χρεών και να σταματήσουν τις πληρωμές, ελπίζοντας σε αντίστοιχη μεταχείριση.
Μια τέτοια εξέλιξη θα μπορούσε να πλήξει την κουλτούρα πληρωμών και να δημιουργήσει σοβαρά προβλήματα στο επενδυτικό κλίμα των τραπεζών.
Από την άλλη πλευρά, οι τράπεζες ενδέχεται να αντιδράσουν με αυστηρότερους όρους χορήγησης δανείων στο μέλλον, περιορίζοντας τη χρηματοδότηση μόνο στους πιο εύρωστους οικονομικά ή επιβάλλοντας πιο επαχθείς όρους στους υπόλοιπους.
Σημαντικό είναι επίσης ότι, σύμφωνα με εισηγητές, η ρύθμιση του Νόμου Κατσέλη δεν θεωρείται «δανειακή σύμβαση», αλλά μια διαπλαστική δικαστική ρύθμιση που επανακαθορίζει τους όρους μεταξύ δανειστή και οφειλέτη. Αυτό σημαίνει ότι δεν μπορούν να εξισωθούν οι περιπτώσεις όσων έχουν ενταχθεί στον νόμο με όσους έχουν ενεργά τραπεζικά δάνεια.
