Επιμέλεια-Μαρίνα Βασιλικιά
Η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, έθεσε ξανά στο επίκεντρο την ενεργοποίηση της ρήτρας αμοιβαίας άμυνας της ΕΕ, στο πλαίσιο της Διάσκεψης Ασφαλείας του Μονάχου. Η πρόταση αφορά αρχικά τις απειλές εκ μέρους της Ρωσίας, όμως η σημασία της είναι ιδιαίτερα κρίσιμη για χώρες όπως η Ελλάδα και η Κύπρος, που αντιμετωπίζουν επίσης απειλές ασφάλειας από την Τουρκία.
Η φον ντερ Λάιεν τόνισε ότι η Ευρώπη πρέπει να γίνει στρατιωτικά ανεξάρτητη και ότι η ρήτρα αμοιβαίας συνδρομής δεν είναι προαιρετική, αλλά υποχρέωση και συλλογική δέσμευση των κρατών-μελών. Όπως εξήγησε, η ΕΕ πρέπει να σταθεί δίπλα σε κάθε κράτος-μέλος σε περίπτωση επιθετικότητας: «Ένας για όλους και όλοι για έναν».
Η ρήτρα προβλέπεται στο άρθρο 42.7 της Ευρωπαϊκής Συνθήκης, που μέχρι τώρα παρέμενε σε μεγάλο βαθμό αδρανής λόγω της περιορισμένης ανάπτυξης κοινής αμυντικής πολιτικής. Η ενεργοποίησή της επανέρχεται μετά τον πόλεμο στην Ουκρανία και την αποστασιοποίηση των ΗΠΑ από την ευρωπαϊκή ασφάλεια, ειδικά για χώρες που βρίσκονται σε κρίσιμες γεωπολιτικές θέσεις, όπως η Πολωνία και οι βαλτικές χώρες.
Το άρθρο 42.7 προβλέπει ότι σε περίπτωση ένοπλης επίθεσης σε κράτος-μέλος, τα υπόλοιπα μέλη οφείλουν να παράσχουν βοήθεια και συνδρομή με όλα τα διαθέσιμα μέσα, χωρίς να θίγεται η ιδιαίτερη πολιτική ασφάλειας ορισμένων κρατών και σε πλήρη συμμόρφωση με το ΝΑΤΟ.
Η Ελλάδα και η Κύπρος μπορούν να αξιοποιήσουν αυτή τη ρήτρα για να ενισχύσουν τη θέση τους απέναντι σε απειλές από την Τουρκία, ενισχύοντας την πίεση προς την Άγκυρα μέσω ευρωπαϊκών μηχανισμών. Παράλληλα, η ενεργοποίηση του άρθρου 42.7 απαιτεί από την ΕΕ να αποδείξει ότι διαθέτει την ικανότητα και τη βούληση να προστατεύσει κάθε κράτος-μέλος.
Παρά το γεγονός ότι η Ευρώπη δεν έχει πλήρως αναπτυγμένο στρατιωτικό μηχανισμό για άμεση εφαρμογή της ρήτρας, η ελληνική διπλωματία μπορεί και πρέπει να διεκδικήσει τη σαφή δέσμευση της ΕΕ για την ασφάλεια της Ελλάδας και της Κύπρου, ώστε η ρήτρα να μην είναι «επιλεκτική».
Το άρθρο 42.7 έχει ενεργοποιηθεί σε ειδικές περιπτώσεις, όπως μετά τις τρομοκρατικές επιθέσεις στο Παρίσι το 2015, αλλά μέχρι τώρα δεν έχει χρησιμοποιηθεί για κανονική στρατιωτική επίθεση εναντίον κράτους-μέλους. Η πρόσφατη επαναφορά του θέτει πλέον στο τραπέζι την ανάγκη για μια σαφή, πολιτική και πρακτική δέσμευση της ΕΕ να υπερασπιστεί κάθε μέλος της απέναντι σε εξωτερικές απειλές.
