Η αυριανή επίσκεψη του πρωθυπουργού Κυριάκου Μητσοτάκη στα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα δεν αποτελεί μια απλή διπλωματική στάση, αλλά συνέχεια μιας στρατηγικής επιλογής που ξεκίνησε συστηματικά από το 2020. Τότε, Ελλάδα και Εμιράτα υπέγραψαν μια συμφωνία ιδιαίτερης βαρύτητας, η οποία προέβλεπε συνεργασία στην εξωτερική πολιτική και την άμυνα, αλλά και ρήτρα αμοιβαίας στρατιωτικής συνδρομής σε περίπτωση επίθεσης από τρίτη χώρα.
Η ρήτρα αυτή θεωρήθηκε αποτέλεσμα μακρών διαπραγματεύσεων και χαρακτηρίστηκε ως το ανώτατο επίπεδο δέσμευσης που μπορεί να υπάρξει ανάμεσα σε δύο κράτη που δεν συνορεύουν και παράλληλα έχουν άλλες διεθνείς υποχρεώσεις. Ταυτόχρονα, αποτέλεσε ένα σαφές μήνυμα προς την Τουρκία.
Η αντιπαλότητα Εμιράτων και Άγκυρας και ο ρόλος της Μουσουλμανικής Αδελφότητας
Η σχέση Τουρκίας και Εμιράτων είχε επιβαρυνθεί ήδη από την περίοδο της Αραβικής Άνοιξης το 2011. Η στήριξη του Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν προς τη Μουσουλμανική Αδελφότητα είχε προκαλέσει έντονη ανησυχία στα θεοκρατικά καθεστώτα της Αραβικής Χερσονήσου, καθώς η οργάνωση θεωρούνταν απειλή για τη σταθερότητά τους.
Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, η συμφωνία με την Ελλάδα αντιμετωπίστηκε ως πρωτοποριακή, καθώς δεν υπάρχει αντίστοιχη σε άλλες διμερείς συνεργασίες της χώρας μας μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο. Παράλληλα, τέθηκαν οι βάσεις για ανταλλαγή διαβαθμισμένων πληροφοριών και δυνατότητα στάθμευσης στρατιωτικών δυνάμεων της μιας χώρας στο έδαφος της άλλης.
Γιατί τώρα η επίσκεψη δεν είναι τυχαία
Η χρονική στιγμή της επίσκεψης έχει ιδιαίτερη σημασία, καθώς το γεωπολιτικό περιβάλλον στη Μέση Ανατολή είναι εξαιρετικά ρευστό. Τα Εμιράτα, με πληθυσμό περίπου 10 εκατομμυρίων, διαθέτουν σύγχρονες και τεχνολογικά προηγμένες Ένοπλες Δυνάμεις.
Το καλοκαίρι του 2020, στην κορύφωση της ελληνοτουρκικής κρίσης και ενώ το «Oruc Reis» πραγματοποιούσε έρευνες σε ελληνική υφαλοκρηπίδα, τέσσερα F-16 των Εμιράτων μεταστάθμευσαν στην Κρήτη για δύο εβδομάδες, συμμετέχοντας σε κοινές ασκήσεις με την ελληνική Πολεμική Αεροπορία.
Το Πολεμικό Ναυτικό των ΗΑΕ διαθέτει 11 κορβέτες, ενώ το Άμπου Ντάμπι έγινε η πρώτη χώρα παγκοσμίως που απέκτησε το αντιαεροπορικό σύστημα THAAD. Επιπλέον, δαπανά περίπου το 5,6% του ΑΕΠ του για την άμυνα, γεγονός που το καθιστά σημαντικό παίκτη στις περιφερειακές εξελίξεις.
Ο φόβος της αστάθειας και η ενεργότερη διπλωματία
Με το Ιράν σε κοινωνική αναταραχή και την πτώση του Άσαντ στη Συρία, η βασική ανησυχία των Εμιράτων είναι να μην εξαπλωθούν εξεγέρσεις και αποσταθεροποιητικά κινήματα. Για τον λόγο αυτό, η εξωτερική τους πολιτική έχει γίνει πιο παρεμβατική.
Έχουν βελτιώσει τις σχέσεις τους με τις ΗΠΑ, συμμετείχαν στην εκστρατεία κατά του Ισλαμικού Κράτους στο Ιράκ και τη Συρία, ενώ πραγματοποίησαν περιορισμένες αεροπορικές επιδρομές στη Λιβύη. Παράλληλα, συμμετείχαν στον συνασπισμό υπό τη Σαουδική Αραβία εναντίον των Χούθι στην Υεμένη και ανέλαβαν δράση κατά της Αλ Κάιντα στην Αραβική Χερσόνησο.
Στήριξαν επίσης τον αιγυπτιακό στρατό στην ανατροπή κυβέρνησης που συνδεόταν με τη Μουσουλμανική Αδελφότητα το 2013 και πρωταγωνίστησαν στον αποκλεισμό του Κατάρ την περίοδο 2017–21.
Συμφωνίες με το Ισραήλ και ο διεθνής ρόλος του Άμπου Ντάμπι
Το 2020, τα Εμιράτα εξομάλυναν τις σχέσεις τους με το Ισραήλ, γινόμενα η πρώτη χώρα του Κόλπου που το έκανε και η πρώτη των «Συμφωνιών του Αβραάμ».
Πολύ πρόσφατα, αποδέχθηκαν πρόσκληση συμμετοχής στο προτεινόμενο από τον Ντόναλντ Τραμπ «Συμβούλιο Ειρήνης», ενώ το Άμπου Ντάμπι έχει ήδη λειτουργήσει ως τόπος μυστικών ειρηνευτικών συνομιλιών, όπως αυτές ανάμεσα σε Ρωσία και Ουκρανία.
Ο παράγοντας Τουρκία επιστρέφει στο προσκήνιο
Η Αθήνα παρακολουθεί ότι η Τουρκία επιχειρεί να επανέλθει δυναμικά. Ο Ερντογάν, βλέποντας την αυξημένη κινητικότητα των Εμιράτων, έχει ξεκινήσει νέα ανοίγματα, επιδιώκοντας εξοπλιστικές συμφωνίες και συμμαχίες με το αραβικό βασίλειο.
Υπενθυμίζεται ότι τα Εμιράτα είχαν στηρίξει ενεργά τον Χαλίφα Χαφτάρ στη Λιβύη, παρέχοντας εξοπλισμό και αεροπορική υποστήριξη κατά την επίθεση στην Τρίπολη το 2019.
Μια συνάντηση με βαρύτητα
Μέσα σε αυτό το περίπλοκο περιφερειακό σκηνικό, η αυριανή συνάντηση του πρωθυπουργού με τον σεΐχη των Εμιράτων αποκτά ιδιαίτερο στρατηγικό βάρος και δεν μπορεί να θεωρηθεί μια τυπική διπλωματική επαφή, αλλά κομμάτι ενός ευρύτερου γεωπολιτικού παζλ που επηρεάζει άμεσα και την Ελλάδα.
