Της Μαριάννας Γεωργαντή
Η συνάντηση Ηνωμένων Πολιτειών και Ιράν στο Ομάν έμοιαζε μέχρι την τελευταία στιγμή με ραντεβού που θα ακυρωνόταν. Σύμφωνα με αραβικές και αμερικανικές πηγές, η Ουάσινγκτον αιφνιδιάστηκε όταν η Τεχεράνη άλλαξε μονομερώς την τοποθεσία των συνομιλιών από την Κωνσταντινούπολη στο Μασκάτ, κίνηση που θεωρήθηκε προσπάθεια πολιτικού αιφνιδιασμού. Ακόμη περισσότερο ενόχλησε τους Αμερικανούς το γεγονός ότι το Ιράν δεν ήθελε καμία τρίτη χώρα στο δωμάτιο , ούτε Αίγυπτο, ούτε Τουρκία, ούτε καν παρατηρητές του Κόλπου. Το μήνυμα ήταν ξεκάθαρο: «μιλάμε μόνοι μας, όχι με μεσολαβητές».
Οι ΗΠΑ αρχικά σκέφτηκαν σοβαρά να αποχωρήσουν, όμως , όπως αποκαλύπτουν διπλωματικές πηγές– μια σειρά τηλεφωνημάτων από κορυφαίους ηγέτες αραβικών και μουσουλμανικών χωρών προς τον Ντόναλντ Τραμπ άλλαξε τα δεδομένα. Η πίεση ήταν μεγάλη: η περιοχή βρισκόταν ήδη στα όρια ανάφλεξης και όλοι συμφωνούσαν ότι «μια συνομιλία, έστω δύσκολη, είναι καλύτερη από το τίποτα». Έτσι, ο Λευκός Οίκος αναδιπλώθηκε και το ραντεβού στο Ομάν πραγματοποιήθηκε κανονικά.
Τις ώρες πριν από τη συνάντηση, όμως, και οι δύο πλευρές έπαιξαν τα «διαπραγματευτικά χαρτιά» τους. Η Ουάσινγκτον, χωρίς επίσημη πρεσβεία στο Ιράν από το 1979, ενεργοποίησε εκ νέου την «εικονική πρεσβεία», ένα ψηφιακό κανάλι επικοινωνίας που λειτουργεί ως μήνυμα ότι «αν θέλουμε, μπορούμε να μιλήσουμε απευθείας με τον λαό σας». Παράλληλα, ο Τραμπ εξέταζε σχέδιο μεταφοράς όλου του αμερικανικού προσωπικού από το Ιράν προς Τουρκία και Αίγυπτο, μια σαφής προειδοποίηση «είμαστε έτοιμοι για το χειρότερο».
Το Ιράν απάντησε με επίδειξη ισχύος. Παρουσίασε νέα βαλλιστικά συστήματα με εμβέλεια περίπου 2.000 χιλιομέτρων, εμβέλεια που καλύπτει ολόκληρο το Ισραήλ. Η Τεχεράνη ήθελε να πάει στο τραπέζι όχι ως «αδύναμος συνομιλητής», αλλά ως παίκτης που μπορεί να προκαλέσει στρατηγικό κόστος σε όποιον τον υποτιμήσει.
Την ίδια στιγμή διακινούνταν πληροφορίες ότι ο πρωθυπουργός του Ισραήλ, Μπενιαμίν Νετανιάχου, είχε εξασφαλίσει από τον Τραμπ ένα άτυπο «πράσινο φως» για μονομερή στρατιωτική κίνηση κατά του Ιράν, εάν κρινόταν απαραίτητο. Το αποτέλεσμα ήταν χάος στην Τεχεράνη: κορυφαίοι αξιωματούχοι φέρεται να πέταξαν τα κινητά τους, να ακύρωσαν συσκέψεις και να αποφεύγουν οποιαδήποτε δημόσια εμφάνιση, φοβούμενοι ότι ένα ενδεχόμενο χτύπημα θα έχει ως αποκλειστικό στόχο τον Αλί Χαμενεΐ.
Παράλληλα, διαρροές από την Ουάσινγκτον αναφέρουν ότι η αμερικανική κυβέρνηση κάλεσε ειδικούς στη ιρανική πολιτική σκηνή για να αξιολογήσουν «το πιθανό σενάριο της επόμενης μέρας» σε περίπτωση θανάτου του ανώτατου ηγέτη. Το γεγονός αυτό και μόνο δείχνει πόσο κοντά θεωρούν ορισμένοι ότι βρίσκεται η περιοχή σε ένα κομβικό σημείο.
Ωστόσο, το Ιράν δεν είναι Βενεζουέλα. Δεν είναι μια χώρα που «χτυπάς, πέφτει το καθεστώς και τελειώνει η ιστορία». Η Τεχεράνη διαθέτει ισχυρούς στρατιωτικούς μηχανισμούς, δίκτυα συμμάχων σε όλη τη Μέση Ανατολή, τεράστια αποθέματα πυραύλων και μια οικονομία που, αν και πιεσμένη, παραμένει σε λειτουργία. Ένα λάθος χτύπημα από αμερικανικής ή ισραηλινής πλευράς μπορεί να προκαλέσει κολοσσιαία αστάθεια: έκρηξη τιμών στο πετρέλαιο, απειλή για τις χώρες του Κόλπου που έχουν επενδύσει τρισεκατομμύρια στην αμερικανική ασφάλεια, καθώς και μαζικές μεταναστευτικές ροές από το Ιράν προς την Ευρώπη.
Με άλλα λόγια, το ενδεχόμενο πολέμου δεν είναι απλώς στρατιωτικό ρίσκο, είναι οικονομικό, κοινωνικό και γεωπολιτικό ναρκοπέδιο.
Οι συνομιλίες στο Ομάν έγιναν, αλλά κανείς δεν τρέφει αυταπάτες. Ειδικά μετά την διαρροή που ήρθε από το Ιράν πως το μόνο θέμα συζήτησης ήταν ο εμπλουτισμός ουρανίου και εκεί το Ιράν δήλωσε ότι δεν κάνει πίσω. Κάτι που δεν πρόκειται να δεχτεί η Αμερική καθώς η αποστολή του Λίνκολν , η οποία κοστίζει εκατομμύρια, είχε ακριβως αυτό το σκοπό. Να απομακρυνθεί το Ιράν από τον εμπλουτισμό ουρανίου. Έχει ειπωθεί πώς θα υπάρξει κι αλλος γυρος διαπραγματεύσεων. Παρ όλα αυτά, αν ουδεις κάνει πίσω, οι οιωνοί δεν είναι καλοί.
Όπως και να έχει, η περιοχή βρίσκεται σε κρίσιμη ισορροπία, και κάθε κίνηση, είτε μια δήλωση, είτε μια διαρροή, είτε ένας πύραυλος, μπορεί να γίνει η σπίθα που θα αλλάξει την ιστορία της Μέσης Ανατολής.
