Η νέα ανάφλεξη στη Μέση Ανατολή επαναφέρει δυναμικά την αβεβαιότητα στις διεθνείς αγορές ενέργειας. Πρόκειται για μια περιοχή κομβικής σημασίας για την παραγωγή και τη διακίνηση πετρελαίου και φυσικού αερίου, γεγονός που σημαίνει ότι κάθε κλιμάκωση μεταφράζεται σχεδόν αυτόματα σε πιέσεις στις τιμές και τελικά στο πορτοφόλι των καταναλωτών.
Ο πρόεδρος του Συνδέσμου Εταιρειών Εμπορίας Πετρελαιοειδών και της ΕΛΙΝΟΙΛ, Γιάννης Αληγιζάκης, περιγράφει την κατάσταση με σαφήνεια: «Είναι βέβαιο ότι θα υπάρξει αντίκτυπος. Το ερώτημα είναι πόσος και με ποια διάρκεια. Το Ιράν δεν είναι Συρία, ούτε Βενεζουέλα. Δεν πρόκειται για μια απλή υπόθεση αλλαγής ηγεσίας. Μιλάμε για ένα κράτος με ισχυρούς μηχανισμούς και γεωπολιτικό βάρος. Δύσκολα θα εκτονωθεί γρήγορα αυτή η κατάσταση, κάτι που δημιουργεί αυξημένη αβεβαιότητα».
Το γεγονός ότι τα επεισόδια εκδηλώθηκαν Σαββατοκύριακο έδωσε ένα μικρό περιθώριο ψύχραιμης αποτίμησης. Ωστόσο, όπως σημειώνει, «τα δεδομένα δεν έχουν ακόμη ξεκαθαρίσει. Δεν θεωρώ πιθανό να δούμε τις τιμές να ανοίγουν στα 100 δολάρια το βαρέλι, αλλά είναι πολύ πιθανό να διατηρηθούν πάνω από τα 80 δολάρια».
Δύο βασικές εκδοχές εξετάζει η αγορά για τη βενζίνη. Αν το πετρέλαιο κινηθεί κοντά στα 80 δολάρια το βαρέλι, η μέση τιμή της αμόλυβδης από περίπου 1,75 ευρώ το λίτρο αναμένεται να φτάσει γύρω στα 1,78 ευρώ μέσα σε λίγες ημέρες. Αντίθετα, σε περίπτωση ανόδου προς τα 100 δολάρια, σενάριο λιγότερο πιθανό σύμφωνα με την αγορά, η τιμή θα μπορούσε να διαμορφωθεί περίπου στα 1,79 ευρώ το λίτρο ή και λίγο υψηλότερα, πάντως κάτω από τα 2 ευρώ.
Στο άμεσο διάστημα εκτιμάται ανατίμηση 2 έως 3 λεπτών το λίτρο. Η αύξηση αυτή δεν είναι αμελητέα, αλλά προς το παρόν δεν συνιστά σοβαρό πλήγμα, εφόσον δεν υπάρξει περαιτέρω κλιμάκωση.
Στην Ελλάδα οι αλλαγές δεν περνούν αμέσως στην αντλία. Υπάρχει υστέρηση περίπου τεσσάρων ημερών, καθώς η διαμόρφωση βασίζεται στις διεθνείς τιμές αναφοράς του οργανισμού Platts. Μόλις το 35 τοις εκατό της τελικής τιμής συνδέεται άμεσα με τη διεθνή τιμή του προϊόντος, ενώ το υπόλοιπο αφορά φόρους και λοιπά κόστη, στοιχείο που λειτουργεί ως μερικό «μαξιλάρι» έναντι έντονων διακυμάνσεων.
Παράλληλα, ενδεχόμενη όξυνση θα μπορούσε να ενισχύσει τον ανταγωνισμό για φορτία υγροποιημένου φυσικού αερίου, ειδικά αν η Κίνα στραφεί σε εναλλακτικές πηγές. Αυτό θα δημιουργούσε έμμεσες πιέσεις και στην Ευρώπη.
Κομβικό ρόλο διαδραματίζει και ο OPEC, ο οποίος ανακοίνωσε αύξηση παραγωγής κατά 206.000 βαρέλια ημερησίως επιχειρώντας να καθησυχάσει τις αγορές. Το πιο ευαίσθητο σημείο παραμένουν τα Στενά του Ορμούζ, από όπου διέρχεται περίπου το 20 τοις εκατό του παγκόσμιου εμπορίου πετρελαίου. Τυχόν διαταραχή εκεί θα μπορούσε να προκαλέσει σοβαρή αναστάτωση διεθνώς, ακόμη κι αν υπάρχουν εναλλακτικές διαδρομές, οι οποίες όμως είναι ακριβότερες και πιο χρονοβόρες.
Σε ό,τι αφορά το ηλεκτρικό ρεύμα, η επίδραση θα εξαρτηθεί κυρίως από τη διάρκεια και την ένταση της κρίσης. Μέχρι στιγμής δεν έχει καταγραφεί απότομη άνοδος στα ευρωπαϊκά συμβόλαια φυσικού αερίου. Η τιμή στο Title Transfer Facility έκλεισε στα 31,8 ευρώ ανά μεγαβατώρα, επίπεδο σημαντικά χαμηλότερο από τις κορυφές του 2022, ενώ η χονδρεμπορική τιμή ρεύματος ήταν αισθητά μειωμένη σε σχέση με τον Ιανουάριο.
Οι προμηθευτές δεν ενσωματώνουν αυτόματα ένα «premium Μέσης Ανατολής» στα τιμολόγια. Για να μεταφερθεί το κόστος στους λογαριασμούς απαιτείται σταθεροποίηση της χονδρικής σε υψηλότερα επίπεδα και όχι μια σύντομη αναταραχή.
Ο βασικός κίνδυνος εστιάζεται σε πιθανές διαταραχές στις ροές LNG, σε αυξημένα ασφάλιστρα μεταφοράς ή σε απότομη εκτόξευση της τιμής του πετρελαίου. Δεδομένου ότι η ελληνική ηλεκτροπαραγωγή στηρίζεται σε μεγάλο βαθμό στο φυσικό αέριο, οποιαδήποτε παρατεταμένη πίεση θα φανεί πρώτα στη χονδρική αγορά και στη συνέχεια, με καθυστέρηση, στα κυμαινόμενα τιμολόγια.
Οι αγορές μπορούν να αντέξουν ένα σύντομο σοκ. Αν όμως η κρίση αποκτήσει διάρκεια, τότε το ενεργειακό κόστος θα βρεθεί αντιμέτωπο με πιο έντονες πιέσεις τις επόμενες εβδομάδες.
