Η Άγκυρα επιδιώκει ξεκάθαρα να μείνει εκτός άμεσης εμπλοκής στον πόλεμο που εξελίσσεται γύρω από το Ιράν. Ο πρόεδρος της Τουρκίας Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν χαρακτήρισε τις επιθέσεις κατά της Τεχεράνης παραβίαση του διεθνούς δικαίου, ενώ ο υπουργός Εξωτερικών Χακάν Φιντάν δήλωσε ότι η τουρκική διπλωματία βρίσκεται σε επαφή με όλες τις πλευρές με στόχο την αποκλιμάκωση και την επιστροφή στη διπλωματική οδό.
Παρά τη σαφή αυτή στάση, η Τουρκία έχει βρεθεί πολύ κοντά στο ενδεχόμενο εμπλοκής. Ένα ιρανικό βλήμα εισήλθε στον τουρκικό εναέριο χώρο και αναχαιτίστηκε από νατοϊκά συστήματα, χωρίς ωστόσο η Άγκυρα να προχωρήσει σε κλιμάκωση ή να ενεργοποιήσει διαδικασίες συλλογικής άμυνας.
Η στάση αυτή δείχνει ότι η Τουρκία δεν παραμένει εκτός σύγκρουσης από αδυναμία, αλλά από στρατηγικό υπολογισμό του κόστους που θα είχε μια πολεμική εμπλοκή.
Το οικονομικό σοκ που φοβάται η Άγκυρα
Το πρώτο και πιο άμεσο ρίσκο για την Τουρκία είναι οικονομικό. Η τουρκική οικονομία παραμένει ευάλωτη σε ενεργειακές αναταράξεις, τη στιγμή που η σύγκρουση έχει ήδη εκτοξεύσει τις τιμές του πετρελαίου πάνω από τα 119 δολάρια το βαρέλι και έχει ενισχύσει τους φόβους για νέο κύμα πληθωρισμού διεθνώς.
Η κεντρική τράπεζα της Τουρκίας είχε μόλις αρχίσει να βλέπει κάποια σταθεροποίηση, με τον πληθωρισμό να μειώνεται από επίπεδα άνω του 40% στις αρχές του 2025 σε λίγο πάνω από 30% στις αρχές του 2026. Η είσοδος της χώρας στον πόλεμο θα μπορούσε να ανατρέψει αυτή την πορεία, αυξάνοντας το κόστος δανεισμού, πιέζοντας την ανάπτυξη και δημιουργώντας νέες πολιτικές πιέσεις στο εσωτερικό.
Η ενεργειακή εξάρτηση
Η Τουρκία εξακολουθεί να είναι μεγάλος εισαγωγέας φυσικού αερίου, με περίπου 50 δισεκατομμύρια κυβικά μέτρα ετήσιων εισαγωγών. Παράλληλα διατηρεί ενεργειακές σχέσεις με το Ιράν και συζητά νέα συμβόλαια προμήθειας.
Παρότι η Άγκυρα προσπαθεί να διαφοροποιήσει τις πηγές της μέσω υγροποιημένου φυσικού αερίου και νέων εγχώριων κοιτασμάτων, η διαδικασία αυτή δεν έχει ολοκληρωθεί. Μια πολεμική σύγκρουση θα μπορούσε να διακόψει τις ροές από το Ιράν ή να αποσταθεροποιήσει συνολικά τις ενεργειακές διαδρομές της περιοχής, πλήττοντας την τουρκική οικονομία.
Οι εμπορικές σχέσεις με την Τεχεράνη
Το εμπόριο μεταξύ των δύο χωρών παραμένει σημαντικό. Το 2025 οι τουρκικές εξαγωγές προς το Ιράν έφτασαν τα 2,3 δισεκατομμύρια δολάρια, ενώ οι εισαγωγές άγγιξαν τα 2,2 δισεκατομμύρια μέσα στους πρώτους έντεκα μήνες του έτους.
Η Άγκυρα μάλιστα σχεδίαζε την ενίσχυση των οικονομικών ροών μέσω νέων συνοριακών περασμάτων. Σε περίπτωση πολέμου, το οικονομικό αυτό πλέγμα θα κατέρρεε, πλήττοντας και την ευρύτερη φιλοδοξία της Τουρκίας να λειτουργεί ως εμπορικός κόμβος ανάμεσα σε Ασία, Μέση Ανατολή και Ευρώπη.
Ο φόβος αποσταθεροποίησης στα σύνορα
Ένα ακόμη σοβαρό ζήτημα αφορά την ασφάλεια των συνόρων. Η Τουρκία έχει ήδη εκπονήσει σχέδια για πιθανή αύξηση προσφυγικών ροών από το Ιράν, ενώ ήδη από τις πρώτες ημέρες της σύγκρουσης καταγράφηκαν μετακινήσεις ανθρώπων προς τα τουρκικά σύνορα.
Αν η χώρα εμπλεκόταν άμεσα στον πόλεμο, οι ροές αυτές θα μπορούσαν να αυξηθούν δραματικά και να συνδυαστούν με παράνομη διακίνηση, δίκτυα πληροφοριών και ενδεχόμενη δράση ένοπλων ομάδων.
Ο παράγοντας του κουρδικού
Ιδιαίτερα ευαίσθητο για την Άγκυρα είναι και το κουρδικό ζήτημα. Η τουρκική κυβέρνηση παρακολουθεί στενά τις κινήσεις του PJAK, μιας ιρανικής κουρδικής οργάνωσης που συνδέεται με το PKK.
Παράλληλα έχουν υπάρξει αναφορές για επαφές των Ηνωμένων Πολιτειών με κουρδικές οργανώσεις στο Ιράν. Αν η Τουρκία συμμετείχε ενεργά σε στρατιωτικές επιχειρήσεις εναντίον της Τεχεράνης, υπάρχει ο φόβος ότι θα μπορούσε να ενεργοποιηθεί ένα νέο κουρδικό μέτωπο στην περιοχή, με συνέπειες για την ίδια την τουρκική ασφάλεια.
Ο κίνδυνος να γίνει στρατιωτικός στόχος
Η Τουρκία είναι μέλος του ΝΑΤΟ και φιλοξενεί κρίσιμες στρατιωτικές εγκαταστάσεις της Συμμαχίας. Σε περίπτωση πλήρους εμπλοκής στον πόλεμο, θα μπορούσε να μετατραπεί σε άμεσο στόχο ιρανικών επιθέσεων ή έμμεσων αντιποίνων μέσω συμμαχικών δικτύων.
Το περιστατικό με το ιρανικό βλήμα που εισήλθε στον τουρκικό εναέριο χώρο δείχνει πόσο λεπτή είναι η ισορροπία. Αν η Τουρκία μετατρεπόταν από κράτος που προστατεύεται σε κράτος που συμμετέχει στην επίθεση, θα γινόταν νόμιμος στρατιωτικός στόχος για την Τεχεράνη.
Το πλήγμα στην εικόνα της στον μουσουλμανικό κόσμο
Πέρα όμως από το οικονομικό και στρατιωτικό κόστος, υπάρχει και ένα βαθύτερο γεωπολιτικό ζήτημα. Η κυβέρνηση Ερντογάν έχει επενδύσει για χρόνια στην εικόνα της Τουρκίας ως δύναμης που υπερασπίζεται τους μουσουλμάνους διεθνώς, ιδιαίτερα στο παλαιστινιακό ζήτημα.
Η Άγκυρα έχει καλέσει επανειλημμένα τα μουσουλμανικά κράτη να ενωθούν απέναντι στο Ισραήλ και έχει φιλοξενήσει πρωτοβουλίες του Οργανισμού Ισλαμικής Συνεργασίας που καταδίκασαν επιθέσεις κατά του Ιράν.
Αν η Τουρκία συμμετείχε σε μια στρατιωτική επιχείρηση της Δύσης εναντίον μιας μεγάλης μουσουλμανικής χώρας, η εικόνα αυτή θα δεχόταν ισχυρό πλήγμα. Θα μπορούσε να παρουσιαστεί ως κράτος που ευθυγραμμίζεται με τη Δύση σε μια πολεμική εκστρατεία κατά μουσουλμανικού κράτους, γεγονός που θα έπληττε την αξιοπιστία της στον μουσουλμανικό κόσμο.
Η στρατηγική της «ισορροπίας»
Η Άγκυρα φαίνεται να επιδιώκει μια ιδιαίτερα προσεκτική ισορροπία. Από τη μία πλευρά δεν επιθυμεί την πλήρη κατάρρευση του ιρανικού καθεστώτος, καθώς κάτι τέτοιο θα μπορούσε να προκαλέσει χάος στα σύνορά της, μαζικές μεταναστευτικές ροές και αναζωπύρωση του κουρδικού ζητήματος.
Από την άλλη πλευρά, μια υπερβολικά ισχυρή Τεχεράνη επίσης δεν εξυπηρετεί τις φιλοδοξίες της Τουρκίας για περιφερειακή πρωτοκαθεδρία.
Η ιδανική για την Άγκυρα εξέλιξη θα ήταν μια περιορισμένη αποδυνάμωση του Ιράν χωρίς η ίδια να ταυτιστεί με μια δυτική στρατιωτική εκστρατεία.
Γι’ αυτό η Τουρκία καταδικάζει τις επιθέσεις, διατηρεί ανοιχτούς διαύλους επικοινωνίας με όλες τις πλευρές και επιμένει στη διπλωματία, παραμένοντας ταυτόχρονα σε επιφυλακή σε περίπτωση που η σύγκρουση επεκταθεί κοντά στα σύνορά της.
Αν τελικά η Άγκυρα αποφάσιζε να μπει στον πόλεμο, θα διακινδύνευε ταυτόχρονα την οικονομική της σταθερότητα, την ενεργειακή της ασφάλεια, τις εμπορικές της σχέσεις, τον έλεγχο των συνόρων, τη διαχείριση του κουρδικού ζητήματος και τη γεωπολιτική της ευελιξία.
Το μεγαλύτερο διακύβευμα, ωστόσο, ίσως είναι συμβολικό και στρατηγικό μαζί: η Τουρκία φοβάται όχι μόνο τις συνέπειες ενός πολέμου, αλλά και το ενδεχόμενο να χάσει την εικόνα της ως αυτόνομη δύναμη στον μουσουλμανικό κόσμο.
