Του Σωτήρη Σκουλούδη
Η πρόσφατη συνάντηση του Πρωθυπουργού Κυριάκος Μητσοτάκης με τον Πρόεδρο της Τουρκίας Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν επανέφερε στο προσκήνιο τη συζήτηση για τη στρατηγική της Αθήνας απέναντι στην Άγκυρα. Την ίδια στιγμή, η δημόσια παρέμβαση του Αντώνης Σαμαράς περί «εθνικών υποχωρήσεων» άνοιξε έναν νέο κύκλο πολιτικής αντιπαράθεσης.
Ο πολιτικός επιστήμονας – διεθνολόγος Κωνσταντίνος Μπαλωμένος μιλά στους Attica Times και απαντά αναλυτικά, τοποθετώντας τα ελληνοτουρκικά σε ένα ευρύτερο θεωρητικό και γεωπολιτικό πλαίσιο, εξηγώντας τι σημαίνει «παρατεταμένη σύγκρουση» και γιατί –όπως υποστηρίζει– η Ελλάδα ακολουθεί μια «Στρατηγική Ευθύνης» και όχι μια πολιτική υποχώρησης.
«Πρόκειται για παρατεταμένη σύγκρουση, όχι για συγκυριακή ένταση»
Attica Times: Πώς πρέπει να κατανοούμε τη φύση των ελληνοτουρκικών σχέσεων;
Κωνσταντίνος Μπαλωμένος:
«Οι ελληνοτουρκικές σχέσεις αποτελούν ένα από τα πλέον σύνθετα και κρίσιμα πεδία της ελληνικής εξωτερικής και αμυντικής πολιτικής. Δεν είναι μια συμβατική διμερής διαφορά. Στη θεωρία διεθνών σχέσεων περιγράφονται ως “παρατεταμένη σύγκρουση” — μια κατάσταση εχθρικής αλληλεπίδρασης που εκτείνεται σε μεγάλο χρονικό ορίζοντα, με περιοδικές εκρήξεις έντασης και υψηλό στρατηγικό διακύβευμα».
Όπως εξηγεί, τέτοιες συγκρούσεις δεν έχουν σαφές τέλος, ούτε περιορίζονται σε μεμονωμένες κρίσεις. «Εξελίσσονται ως συνεχείς διαδικασίες, ακόμη και όταν δεν υπάρχει ανοιχτή βία».
«Οι κρίσεις είναι φάσεις κλιμάκωσης μέσα σε έναν διαρκή ανταγωνισμό»
Attica Times: Πού εντάσσονται οι κατά καιρούς ελληνοτουρκικές κρίσεις;
Κ. Μ.:
«Οι διεθνείς κρίσεις αποτελούν κομβικά σημεία κλιμάκωσης μέσα στην παρατεταμένη σύγκρουση. Εκδηλώνονται όταν δημιουργείται η αντίληψη αυξημένης πιθανότητας πολεμικής σύγκρουσης. Μπορούν να οδηγήσουν είτε σε αποκλιμάκωση μέσω διαπραγματεύσεων είτε, σε ακραίες περιπτώσεις, σε στρατιωτική σύγκρουση».
Υπενθυμίζει ότι ακόμη και ο πόλεμος, στις περισσότερες περιπτώσεις, δεν αποτελεί μόνιμη κατάσταση αλλά «επεισόδιο μέσα σε έναν ευρύτερο κύκλο έντασης, διαλόγου και επαναλαμβανόμενων κρίσεων».
«Από την Κύπρο έως το Αιγαίο, ένας διαρκής στρατηγικός ανταγωνισμός»
Attica Times: Ποια χαρακτηριστικά επιβεβαιώνουν ότι η περίπτωση Ελλάδας–Τουρκίας εντάσσεται σε αυτό το μοντέλο;
Κ. Μ.:
«Από την τουρκική εισβολή στην Κύπρο, τις εντάσεις στο Αιγαίο, έως τις φάσεις διπλωματικής προσέγγισης και αποκλιμάκωσης, οι δύο χώρες βρίσκονται σε διαρκή στρατηγικό ανταγωνισμό. Και αυτός δεν περιορίζεται σε ζητήματα κυριαρχίας ή θαλάσσιων ζωνών. Επεκτείνεται σε ενεργειακές, γεωπολιτικές και περιφερειακές ισορροπίες ισχύος».
«Η Ανατολική Μεσόγειος είναι παγκόσμιος γεωπολιτικός κόμβος»
Attica Times: Πώς επηρεάζουν οι διεθνείς εξελίξεις τη σημερινή φάση;
Κ. Μ.:
«Οι εξελίξεις στην Ουκρανία, οι περιφερειακές αναταράξεις στη Μέση Ανατολή, οι ενεργειακοί ανταγωνισμοί και η αναζήτηση ευρωπαϊκής στρατηγικής αυτονομίας διαμορφώνουν ένα νέο περιβάλλον. Η Ανατολική Μεσόγειος έχει μετατραπεί σε έναν από τους σημαντικότερους γεωπολιτικούς κόμβους διεθνώς».
Σε αυτό το περιβάλλον, τονίζει, Ελλάδα και Τουρκία δεν λειτουργούν μόνο ως διμερείς αντίπαλοι, αλλά ως κρίσιμοι παράγοντες της περιφερειακής ισορροπίας.
«Η “Γαλάζια Πατρίδα” δεν είναι ρητορική – είναι δόγμα»
Attica Times: Ποιος είναι ο στρατηγικός προσανατολισμός της Τουρκίας;
Κ. Μ.:
«Η Άγκυρα επιδιώκει να αναδειχθεί σε περιφερειακή δύναμη με αυτόνομο ρόλο μεταξύ Δύσης και Ανατολής. Η θεωρία της “Γαλάζιας Πατρίδας” αποτελεί τον πυρήνα της εθνικής της στρατηγικής. Πρόκειται για ένα επεκτατικό γεωπολιτικό και ναυτικό δόγμα που διεκδικεί έλεγχο εκτεταμένων θαλάσσιων ζωνών σε Αιγαίο και Ανατολική Μεσόγειο».
Όπως σημειώνει, η στρατηγική αυτή συνοδεύεται από ενίσχυση ναυτικών και αεροπορικών δυνατοτήτων, στρατιωτική παρουσία σε περιφερειακά μέτωπα και αξιοποίηση υβριδικών μέσων επιρροής.
«Η Ελλάδα επένδυσε σε αποτροπή και συμμαχίες»
Attica Times: Ποια είναι η ελληνική απάντηση;
Κ. Μ.:
«Η Ελλάδα έχει επιλέξει την ενίσχυση της αποτρεπτικής της ικανότητας μέσω εξοπλιστικών προγραμμάτων και εμβάθυνσης διεθνών συμμαχιών. Η συνεργασία με τη Γαλλία, το Ισραήλ και τις Ηνωμένες Πολιτείες, καθώς και οι τριμερείς και πολυμερείς πρωτοβουλίες στην Ανατολική Μεσόγειο, ενισχύουν τη γεωπολιτική της θέση».
Η ελληνική στρατηγική, επισημαίνει, δεν περιορίζεται στην άμυνα, αλλά συνδυάζει στρατιωτική ετοιμότητα, διπλωματία και γεωοικονομική αξιοποίηση της θέσης της χώρας.
«Στρατηγική Ευθύνης ή Στρατηγική Έντασης;»
Attica Times: Πώς απαντάτε στην κριτική περί “εθνικών υποχωρήσεων” που διατυπώθηκε από τον Αντώνη Σαμαρά;
Κ. Μ.:
«Το δίλημμα είναι σαφές: Στρατηγική Ευθύνης ή Στρατηγική Έντασης. Η πρώτη επιδιώκει σταθερότητα μέσα από συνδυασμό διαλόγου και αποτροπής. Η δεύτερη επενδύει στη ρητορική σύγκρουσης και εγκλωβίζει τη χώρα σε κύκλο κλιμάκωσης».
Τονίζει ότι ο διάλογος δεν συνιστά υποχώρηση. «Το κρίσιμο ερώτημα δεν είναι αν συνομιλούμε με την Τουρκία, αλλά αν ο διάλογος εντάσσεται σε συνεκτική εθνική στρατηγική που ενισχύει τη διαπραγματευτική μας θέση».
«Ακυρώθηκε στην πράξη η επιδίωξη θερμού επεισοδίου»
Attica Times: Έχει αποδώσει αυτή η στρατηγική;
Κ. Μ.:
«Η διαχρονική επιδίωξη της Τουρκίας για περιορισμένης κλίμακας θερμό επεισόδιο, ώστε να επιβάλει τετελεσμένα στο Αιγαίο, έχει ακυρωθεί επί του πεδίου. Η Κρίση στον Έβρο το 2020 και η ένταση με το Oruc Reis το επιβεβαιώνουν».
Σύμφωνα με τον ίδιο, ο συνδυασμός αποτροπής και διαλόγου λειτουργεί ως πλαίσιο σταθερότητας που περιορίζει τον κίνδυνο κλιμάκωσης.
«Η Ελλάδα εμφανίζεται ως δύναμη σταθερότητας»
Ο κ. Μπαλωμένος επισημαίνει ότι η στρατηγική ευθύνης έχει ενισχύσει την εικόνα της χώρας σε Ε.Ε., ΝΑΤΟ και ΟΗΕ, καθιστώντας την παράγοντα σταθερότητας στην Ανατολική Μεσόγειο.
«Η Ελλάδα έχει μεταφέρει τη συζήτηση σε θεσμικό επίπεδο, αποφεύγοντας την παγίδα της μονομερούς αντιπαράθεσης ισχύος».
«Η εθνική ισχύς είναι η ικανότητα διαμόρφωσης σταθερότητας»
Κλείνοντας, ο διεθνολόγος υπογραμμίζει:
«Η στρατηγική ευθύνης δεν εγγυάται άμεση επίλυση διαφορών. Δημιουργεί όμως προϋποθέσεις αποφυγής κρίσεων και ενίσχυσης της διεθνούς θέσης της χώρας. Σε ένα περιβάλλον όπου η ισχύς και η αξιοπιστία καθορίζουν τους όρους του διαλόγου, η Ελλάδα οφείλει να επενδύει σε νηφαλιότητα, αποτροπή και διπλωματική ωριμότητα».
Και καταλήγει:
«Η πραγματική εθνική ισχύς δεν μετριέται μόνο στην αντίδραση σε μια κρίση, αλλά στην ικανότητα διαμόρφωσης συνθηκών σταθερότητας και στρατηγικής ισορροπίας σε μια από τις πιο ασταθείς γεωπολιτικά περιοχές του κόσμου».
