Χρήστος Γιαννούκας, Σύμβουλος Οδικής Ασφάλειας, Εκπαιδευτής Κυκλοφοριακής Αγωγής,
Εκπαιδευτής Οδήγησης
Τα τελευταία χρόνια παρατηρείται ένα ιδιαίτερα ανησυχητικό φαινόμενο που σχετίζεται με την οδική ασφάλεια και τη στάση των νέων οδηγών απέναντι στην εκπαίδευση και την ίδια την οδήγηση. Παρακολουθώντας βίντεο που αναρτώνται στα κοινωνικά δίκτυα από υποψήφιους οδηγούς ή από νέους οδηγούς που έχουν ήδη αποκτήσει δίπλωμα, γεννάται εύλογα ένα ερώτημα: πόσο προετοιμασμένοι είμαστε τελικά για να συνυπάρχουμε με ασφάλεια στον ίδιο δρόμο;
Σε αρκετές περιπτώσεις, η διαδικασία εκπαίδευσης αντιμετωπίζεται με μια απλουστευμένη λογική: «να πάρουμε το δίπλωμα και να τελειώνουμε». Η εκμάθηση των σημάτων περιορίζεται συχνά σε παπαγαλία, χωρίς ουσιαστική κατανόηση, χωρίς ανάπτυξη κριτικής σκέψης και χωρίς σύνδεση της θεωρητικής γνώσης με πραγματικές καταστάσεις που συναντά κανείς καθημερινά στον δρόμο.
Τα πρακτικά μαθήματα οδήγησης πολλές φορές γίνονται βιαστικά, ενώ στην πραγματικότητα οι δεξιότητες οδήγησης απαιτούν χρόνο, καθοδήγηση και συστηματική εξάσκηση για να αναπτυχθούν σε βάθος. Η νοοτροπία αυτή δεν είναι καινούργια. Υπήρχε εδώ και χρόνια. Η διαφορά σήμερα είναι ότι, μέσω των κοινωνικών δικτύων, αυτή η αντίληψη προβάλλεται, αναπαράγεται και τελικά κανονικοποιείται. Σε αρκετές περιπτώσεις μάλιστα φαίνεται να επιβραβεύεται δημόσια μέσα από προβολές, σχόλια και «likes».
Η οδήγηση ως περιεχόμενο στα κοινωνικά δίκτυα
Ένα ακόμη φαινόμενο που παρατηρείται ολοένα και συχνότερα είναι η μετατροπή της οδήγησης σε περιεχόμενο για τα κοινωνικά δίκτυα. Νέοι οδηγοί βιντεοσκοπούν την οδήγησή τους μέσα από το όχημα, συχνά μιλώντας στην κάμερα, εξηγώντας τι κάνουν ή προσπαθώντας να δημιουργήσουν «εκπαιδευτικό» περιεχόμενο βασισμένο αποκλειστικά στην προσωπική τους εμπειρία. Σε αρκετές περιπτώσεις παρουσιάζονται: λανθασμένοι χειρισμοί ως κάτι φυσιολογικό οδηγητικές «συμβουλές» χωρίς επιστημονική ή εκπαιδευτική βάση εσφαλμένες τεχνικές οδήγησης παραβιάσεις κανόνων κυκλοφορίας ως μέρος της καθημερινότητας Η πρακτική αυτή δεν είναι απλώς προβληματική ως προς το περιεχόμενο που μεταδίδεται. Δημιουργεί και έναν επιπλέον παράγοντα κινδύνου.
Η ίδια η διαδικασία της βιντεοσκόπησης μέσα στο όχημα λειτουργεί ως παράγοντας απόσπασης προσοχής. Η παρουσία κάμερας και η ανάγκη να μιλήσει κάποιος προς αυτήν, να εξηγήσει τι κάνει ή να ελέγξει το πλάνο μεταφέρουν μέρος της προσοχής μακριά από αυτό που θα έπρεπε να είναι το μοναδικό επίκεντρο: την οδήγηση.
Η απόσπαση προσοχής αποτελεί έναν από τους σημαντικότερους παράγοντες κινδύνου στο οδικό περιβάλλον και έχει συνδεθεί διεθνώς με σημαντικό ποσοστό τροχαίων συμβάντων. Η οδήγηση ως σύνθετη γνωστική διαδικασία Η οδήγηση δεν είναι μια απλή μηχανική δραστηριότητα. Πρόκειται για μια σύνθετη γνωστική διαδικασία που απαιτεί την ταυτόχρονη λειτουργία πολλών δεξιοτήτων. Ένας ασφαλής οδηγός χρειάζεται να διαθέτει: ικανότητα αντίληψης κινδύνου δυνατότητα πρόβλεψης πιθανών εξελίξεων στον δρόμο επίγνωση της κατάστασης σε πραγματικό χρόνο αυτοέλεγχο και διαχείριση παρορμήσεων αίσθηση ευθύνης απέναντι στους άλλους χρήστες του δρόμου
Το πρόβλημα, ωστόσο, δεν περιορίζεται μόνο στην άγνοια. Το πραγματικά ανησυχητικό φαινόμενο εμφανίζεται όταν η ψευδαίσθηση γνώσης παρουσιάζεται ως πραγματική γνώση. Οι τεχνολογικές λύσεις, όπως οι κάμερες ελέγχου ή οι ποινές για παραβάσεις, μπορούν να συμβάλουν στη μείωση των τροχαίων συμβάντων. Δεν μπορούν όμως να υποκαταστήσουν την οδηγική παιδεία και την εσωτερική συνείδηση ευθύνης που πρέπει να έχει κάθε οδηγός. Όταν η προσωπική εμπειρία παρουσιάζεται ως καθοδήγηση Στα κοινωνικά δίκτυα παρατηρείται και ένα ακόμη φαινόμενο.
Άνθρωποι που κατάφεραν να οδηγήσουν παρά τον φόβο τους – κάτι απολύτως θετικό και σεβαστό – συχνά θεωρούν στη συνέχεια ότι μπορούν να καθοδηγήσουν και άλλους στον δρόμο. Εδώ όμως χρειάζεται μια σαφής διάκριση. Το γεγονός ότι κάποιος ξεπέρασε τον προσωπικό του φόβο δεν τον καθιστά αυτομάτως ειδικό. Η προσωπική εμπειρία έχει αξία, αλλά δεν ισοδυναμεί με γνώση, εκπαίδευση ή επιστημονική κατανόηση της οδήγησης. Ο φόβος στην οδήγηση δεν έχει τις ίδιες αιτίες σε όλους τους ανθρώπους. Δεν εκδηλώνεται με τον ίδιο τρόπο και δεν αντιμετωπίζεται με γενικές συμβουλές ή απλοποιημένες προσεγγίσεις. Η ανάγκη για πραγματική οδηγική παιδεία Η οδήγηση αποτελεί μια σύνθετη δεξιότητα που απαιτεί σωστή μάθηση, δομημένη εκπαίδευση, επίγνωση των προσωπικών ορίων και βαθιά αίσθηση ευθύνης.
Η ενθάρρυνση χωρίς γνώση και χωρίς πλαίσιο μπορεί να οδηγήσει σε επικίνδυνη παραπλάνηση. Στον δρόμο, οι συνέπειες δεν αφορούν μόνο το άτομο που οδηγεί. Αφορούν όλους τους χρήστες του οδικού περιβάλλοντος.
