Ο Ντόναλντ Τραμπ επαναφέρει τους Κούρδους στο επίκεντρο μιας ιδιαίτερα επικίνδυνης γεωπολιτικής εξίσωσης, καλώντας τους να ταχθούν στο πλευρό των Ηνωμένων Πολιτειών σε μια ουσιαστική προσπάθεια αποσταθεροποίησης του ιρανικού καθεστώτος. Ως αντάλλαγμα προσφέρει αμερικανική «ομπρέλα» προστασίας και πολιτική υποστήριξη. Παράλληλα, η Ουάσιγκτον φαίνεται να αξιοποιεί τη δυσαρέσκεια που επικρατεί στους κουρδικούς πληθυσμούς, αλλά και τη στρατιωτική πίεση που ασκεί το Ισραήλ μέσα στο Ιράν. Ωστόσο, αυτή η στρατηγική ξυπνά μνήμες προδοσίας για τους Κούρδους, σε μια περίοδο που η Τεχεράνη και φιλοϊρανικές πολιτοφυλακές στο Ιράκ έχουν ήδη βάλει στο στόχαστρο το Ερμπίλ.
Τι ζήτησε ο Τραμπ από τους Κούρδους
Σύμφωνα με υψηλόβαθμους Κούρδους αξιωματούχους στο Ιράκ, ο Τραμπ επικοινώνησε τηλεφωνικά με τους επικεφαλής των δύο μεγάλων κουρδικών κομμάτων, τον Μπαφέλ Ταλαμπανί του PUK και τον Μασούντ Μπαρζανί του KDP. Στόχος του ήταν να τους πείσει να επιτρέψουν σε ιρανούς Κούρδους αντάρτες να κινηθούν από το βόρειο Ιράκ προς τα δυτικά σύνορα του Ιράν. Όπως μεταφέρουν οι ίδιες πηγές, προσφέρθηκε «εκτεταμένη αμερικανική αεροκάλυψη» καθώς και ευρύτερη υποστήριξη για επιχειρήσεις που θα μπορούσαν να οδηγήσουν στην κατάληψη περιοχών στο δυτικό Ιράν από αντικαθεστωτικές κουρδικές δυνάμεις. Φέρεται μάλιστα να είπε σε Κούρδο αξιωματούχο τη φράση: «Οι Κούρδοι πρέπει να διαλέξουν πλευρά σε αυτή τη μάχη — με την Αμερική και το Ισραήλ ή με το Ιράν.»
Την ίδια στιγμή ο Αμερικανός πρόεδρος φέρεται να επικοινώνησε και με τον Μουσταφά Χίτζρι, επικεφαλής του Δημοκρατικού Κόμματος του Ιρανικού Κουρδιστάν. Η οργάνωση αυτή αποτελεί την παλαιότερη κουρδική πολιτική δύναμη στο Ιράν και σήμερα συμμετέχει σε μια συμμαχία έξι ιρανικών κουρδικών κομμάτων που δραστηριοποιούνται από το ιρακινό Κουρδιστάν. Σε πρόσφατη ανακοίνωσή του το PDKI κάλεσε ιρανούς στρατιώτες, κυρίως όσους υπηρετούν στο Κουρδιστάν, να εγκαταλείψουν τις θέσεις τους και να σταματήσουν να στηρίζουν τις «κατασταλτικές δυνάμεις» του καθεστώτος. Η κίνηση αυτή δείχνει ότι οι πιέσεις από την Ουάσιγκτον και το Ερμπίλ αρχίζουν να επηρεάζουν το εσωτερικό της ιρανικής κουρδικής κοινότητας.
Κούρδοι και ΗΠΑ ανάμεσα στη συνεργασία και την καχυποψία
Παρά την εικόνα που επιχειρεί να προβάλλει ο Λευκός Οίκος, ακόμη και Αμερικανοί αξιωματούχοι παραδέχονται ότι η ανταπόκριση των Κούρδων δεν είναι καθόλου δεδομένη. Πολλοί θυμίζουν τη «μακρά ιστορία» κατά την οποία οι Ηνωμένες Πολιτείες αξιοποίησαν τους Κούρδους για στρατηγικούς σκοπούς και στη συνέχεια τους εγκατέλειψαν όταν άλλαξαν οι γεωπολιτικές προτεραιότητες.
Σε Ιράν, Ιράκ, Συρία και Τουρκία οι Κούρδοι έχουν επανειλημμένα πολεμήσει για μεγαλύτερη αυτοδιάθεση και για να αντιμετωπίσουν την περιθωριοποίηση που βιώνουν. Συχνά το έκαναν με αμερικανική υποστήριξη όταν αυτό εξυπηρετούσε τα συμφέροντα της Ουάσιγκτον. Ωστόσο, πολλές φορές βρέθηκαν εκτεθειμένοι όταν οι ισορροπίες μεταβλήθηκαν.
Ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα ήταν η Συρία. Οι Συριακές Δημοκρατικές Δυνάμεις, ο βασικός κουρδικός σύμμαχος των ΗΠΑ στον αγώνα κατά του Ισλαμικού Κράτους, είδαν την Ουάσιγκτον να αποσύρει την υποστήριξή της όταν η κυβέρνηση Τραμπ αποφάσισε να συνεννοηθεί με το νέο καθεστώς στη Δαμασκό. Αυτή η εμπειρία έχει ενισχύσει την καχυποψία πολλών Κούρδων, ιδίως στο Ιράκ, που προτιμούν να «περιμένουν να δουν πού φυσάει ο άνεμος» πριν εμπλακούν σε μια σύγκρουση με το Ιράν. Όπως σημειώνει Αμερικανός αξιωματούχος, η απόφαση αυτή θα μπορούσε να τους εκθέσει τόσο απέναντι στην Τεχεράνη όσο και απέναντι στην Άγκυρα.
Το πολύπλοκο σκηνικό γύρω από το Ιράν
Οι περίπου δέκα εκατομμύρια Κούρδοι που ζουν σε πέντε δυτικές επαρχίες του Ιράν έχουν ιστορικά επικεντρωθεί κυρίως στην επιδίωξη περιφερειακής αυτονομίας και όχι στην πλήρη ανατροπή του καθεστώτος. Παρά τη δημιουργία μιας κοινής πολιτικής πλατφόρμας, οι κουρδικές οργανώσεις συχνά βρίσκονται σε αντιπαράθεση μεταξύ τους αλλά και με άλλες αντικαθεστωτικές ομάδες. Αυτό δημιουργεί αμφιβολίες για το κατά πόσο θα μπορούσε να υπάρξει ένα σταθερό εναλλακτικό κέντρο εξουσίας σε περίπτωση αποσταθεροποίησης της Τεχεράνης.
Από τις οργανώσεις αυτές, μόνο το PJAK θεωρείται ουσιαστικά στρατιωτικά εξοπλισμένο, κυρίως λόγω των δεσμών του με το PKK. Η οργάνωση αυτή έχει δώσει πολυετή ένοπλο αγώνα εναντίον της Τουρκίας και βρίσκεται σήμερα σε διαδικασία αφοπλισμού στο πλαίσιο ειρηνευτικών συνομιλιών με την Άγκυρα. Εάν οι ΗΠΑ αποφάσιζαν να εξοπλίσουν ιρανικές κουρδικές ομάδες, η Τουρκία πιθανότατα θα αντιδρούσε έντονα, καθώς θεωρεί κάθε ενίσχυση ένοπλων κουρδικών δυνάμεων στην περιοχή ως σοβαρή απειλή για την εθνική της ασφάλεια.
Οι Κούρδοι ανάμεσα σε δύο ισχυρές πιέσεις
Η Περιφερειακή Κυβέρνηση του Κουρδιστάν στο βόρειο Ιράκ έχει ήδη συμφωνήσει με την Τεχεράνη να εμποδίζει επιθέσεις ιρανικών κουρδικών οργανώσεων από το έδαφός της προς το Ιράν. Με τον τρόπο αυτό προσπαθεί να διατηρήσει ισορροπίες ανάμεσα στις πιέσεις των Ηνωμένων Πολιτειών και τις απειλές της Ισλαμικής Δημοκρατίας. Σε πρόσφατη ανακοίνωσή της τόνισε ότι δεν θα επιτρέψει να χρησιμοποιηθεί το έδαφός της ως «βάση επιθετικότητας» εναντίον γειτονικής χώρας, στέλνοντας μήνυμα προς όλες τις πλευρές.
Ο Ιρανός υπουργός Εξωτερικών Αμπάς Αραγτσί επικοινώνησε με τον Ταλαμπανί και τον πρόεδρο της κουρδικής διοίκησης Νετσιρβάν Μπαρζανί για να τους ευχαριστήσει για τη συμβολή τους στη «σταθερότητα» της περιοχής και να υπογραμμίσει τη σημασία της ασφάλειας στα σύνορα. Την ίδια ώρα επιθέσεις από ιρανικές δυνάμεις και φιλοϊρανικές πολιτοφυλακές στο Ιράκ έχουν βάλει στο στόχαστρο το Ερμπίλ, προκειμένου να αποτραπεί οποιαδήποτε σκέψη ενεργότερης κουρδικής συμμετοχής εναντίον του Ιράν.
Στο μεταξύ, το Ισραήλ φαίνεται να έχει ήδη «στρώσει το έδαφος» για μια πιθανή κουρδική εξέγερση, πραγματοποιώντας επιθέσεις σε αστυνομικά τμήματα και εγκαταστάσεις των Φρουρών της Επανάστασης στις κουρδικές περιοχές του Ιράν. Οι Ηνωμένες Πολιτείες επικεντρώνουν τα χτυπήματά τους κυρίως σε στρατηγικές εγκαταστάσεις όπως εκτοξευτήρες πυραύλων, αεροδρόμια και ναυτικές βάσεις στο νότιο τμήμα της χώρας.
Αναλυτές εκτιμούν ότι η σκληρή καταστολή των πρόσφατων διαδηλώσεων στις κουρδικές περιοχές από το ιρανικό καθεστώς ενισχύει την επιθυμία «ανταπόδοσης» από πολλούς Κούρδους. Παράλληλα όμως προειδοποιούν ότι η έντονη στοχοποίησή τους από τους Φρουρούς της Επανάστασης μπορεί να τους εγκλωβίσει σε έναν μακροχρόνιο πόλεμο φθοράς που δεν θα μπορούν να ελέγξουν.
Μέσα σε αυτό το ιδιαίτερα εύθραυστο γεωπολιτικό σκηνικό, οι Κούρδοι βρίσκονται για ακόμη μία φορά μπροστά σε ένα δύσκολο δίλημμα. Από τη μία υπάρχει η δελεαστική υπόσχεση αμερικανικής προστασίας και από την άλλη ο πραγματικός κίνδυνος σκληρών αντιποίνων από το Ιράν και την Τουρκία. Η ιστορία έχει δείξει ότι όταν τα συμφέροντα των μεγάλων δυνάμεων αλλάζουν, οι Κούρδοι συχνά μένουν μόνοι τους να αντιμετωπίσουν τις συνέπειες.
