Της Κορίνας Τριανταφύλλου
Σε τροχιά πολιτικής και θεσμικής συζήτησης εισέρχεται εκ νέου η διαδικασία της Συνταγματικής Αναθεώρησης, μετά τη διανομή στα μέλη της Κοινοβουλευτικής Ομάδας της Νέας Δημοκρατίας κειμένου με 30 προτεινόμενα άρθρα προς αναθεώρηση. Το κείμενο παρουσιάστηκε ως βάση διαλόγου ενόψει της επόμενης φάσης της κοινοβουλευτικής διαδικασίας, ενώ περιλαμβάνει σειρά προτάσεων που αφορούν τη λειτουργία των θεσμών, τη Δικαιοσύνη, το Δημόσιο, την ανώτατη εκπαίδευση και σύγχρονα ζητήματα όπως η τεχνητή νοημοσύνη και η στεγαστική πολιτική.
Η πρωτοβουλία είχε προαναγγελθεί ήδη από τις 2 Φεβρουαρίου, όταν ο πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης απέστειλε επιστολή προς τους βουλευτές της Ν.Δ., καλώντας τους να συμμετάσχουν στη διαμόρφωση των προτάσεων. Σύμφωνα με την Πειραιώς, η ανταπόκριση των βουλευτών υπήρξε ιδιαίτερα αυξημένη και οι τελικές εισηγήσεις προέκυψαν ύστερα από επεξεργασία και ενσωμάτωση παρατηρήσεων.
Μεταξύ των σημαντικότερων προτάσεων ξεχωρίζει η αναθεώρηση του άρθρου 86 περί ευθύνης υπουργών. Η κυβέρνηση προτείνει την κατάργηση της διαδικασίας της άμεσης εμπλοκής της Βουλής στην προκαταρκτική εξέταση και τη μεταφορά της αρμοδιότητας σε ανώτερους δικαστικούς λειτουργούς. Ειδικότερα, προβλέπεται προκαταρκτική εξέταση από Εισαγγελέα Εφετών και πρόταση άσκησης δίωξης από τον Εισαγγελέα του Αρείου Πάγου, ενώ εξετάζεται και το ενδεχόμενο συμμετοχής μεικτού δικαστικο-πολιτικού οργάνου για την προαξιολόγηση υποθέσεων. Η τελική άσκηση δίωξης θα εξακολουθεί να απαιτεί απόφαση της Βουλής με απόλυτη πλειοψηφία.
Ιδιαίτερο πολιτικό ενδιαφέρον συγκεντρώνει και η πρόταση για το άρθρο 16, που αφορά την ανώτατη εκπαίδευση. Η Νέα Δημοκρατία εισηγείται τη δυνατότητα λειτουργίας μη κρατικών, μη κερδοσκοπικών πανεπιστημίων υπό καθεστώς πλήρους αυτοδιοίκησης και εποπτείας από ανεξάρτητη αρχή. Η πρόταση συνοδεύεται από πρόβλεψη για διασφάλιση υψηλού επιπέδου σπουδών και αποτελεί ένα από τα ζητήματα που αναμένεται να προκαλέσουν έντονες πολιτικές αντιπαραθέσεις.
Στο πεδίο της δημόσιας διοίκησης, προτείνεται επανακαθορισμός της έννοιας της μονιμότητας των δημοσίων υπαλλήλων μέσω αναθεώρησης του άρθρου 103. Η πρόταση περιλαμβάνει σύστημα αξιολόγησης με δυνατότητα επιβραβεύσεων αλλά και κυρώσεων, ακόμη και οριστικής παύσης, ύστερα από απόφαση υπηρεσιακού συμβουλίου. Παράλληλα προβλέπεται συμμετοχή πολιτών και υφισταμένων στη διαδικασία αξιολόγησης των προϊσταμένων.
Άλλες προτεινόμενες αλλαγές αφορούν την καθιέρωση εξαετούς θητείας για τον Πρόεδρο της Δημοκρατίας, την επέκταση της επιστολικής ψήφου και στους εκλογείς που βρίσκονται εντός Ελλάδας, καθώς και παρεμβάσεις στο εκλογικό σύστημα με στόχο – όπως αναφέρεται – την εξισορρόπηση αναλογικότητας και κυβερνησιμότητας.
Σημαντική είναι επίσης η πρόταση προσθήκης ειδικής αναφοράς στην τεχνητή νοημοσύνη στο άρθρο 5, ώστε να διασφαλίζεται ότι η ανάπτυξη και χρήση της υπηρετεί την ελευθερία του ατόμου και την κοινωνική ευημερία. Παράλληλα, στο άρθρο 21 προτείνεται ειδική πρόνοια για την κρατική μέριμνα ως προς την προσιτή στέγη.
Ωστόσο, η πρωτοβουλία της κυβέρνησης έχει ήδη προκαλέσει έντονες αντιδράσεις από τα κόμματα της αντιπολίτευσης. Το ΠΑΣΟΚ και ο ΣΥΡΙΖΑ αμφισβητούν τόσο τη χρονική συγκυρία όσο και την πολιτική αξιοπιστία της κυβέρνησης να ηγηθεί μιας τέτοιας διαδικασίας. Ο εκπρόσωπος Τύπου του ΠΑΣΟΚ, Κώστας Τσουκαλάς, υποστήριξε ότι η κυβέρνηση επικαλείται το Σύνταγμα ενώ έχει, κατά την άποψή του, παραβιάσει βασικές συνταγματικές αρχές. Αντίστοιχα, ο πρόεδρος του ΣΥΡΙΖΑ, Σωκράτης Φάμελλος, έκανε λόγο για έλλειψη πολιτικής νομιμοποίησης και απέκλεισε το ενδεχόμενο συναίνεσης με την κυβέρνηση στο πλαίσιο της παρούσας Βουλής.
Το ΚΚΕ, από την πλευρά του, συνέδεσε τις κυβερνητικές εξαγγελίες με μια ευρύτερη πολιτική στρατηγική που, όπως υποστηρίζει, ενισχύει αντιλαϊκές επιλογές και εξυπηρετεί οικονομικά και γεωπολιτικά συμφέροντα.
Παρά τις αντιδράσεις, η κυβέρνηση εμφανίζεται αποφασισμένη να προχωρήσει στη διαδικασία, παρουσιάζοντας την αναθεώρηση ως αναγκαία θεσμική προσαρμογή στις σύγχρονες κοινωνικές και πολιτικές ανάγκες. Το επόμενο διάστημα αναμένεται να αποσαφηνιστεί εάν μπορεί να διαμορφωθεί το απαιτούμενο κλίμα συναίνεσης για μια διαδικασία που απαιτεί αυξημένες κοινοβουλευτικές πλειοψηφίες και ευρύτερη πολιτική αποδοχή.
