Η Ουάσιγκτον ανεβάζει την οικονομική πίεση, αλλά το Ιράν έχει αποδείξει ότι μπορεί να προσαρμόζεται και να παρακάμπτει τις κυρώσεις
Σχεδόν έξι μήνες μετά την υπόσχεση του Ντόναλντ Τραμπ για μια γρήγορη νίκη απέναντι στο Ιράν, η σύγκρουση εξακολουθεί να μην έχει ξεκαθαρίσει. Η προοπτική μιας καθαρής στρατιωτικής επικράτησης ή μιας συμφωνίας μέσω διαπραγματεύσεων μοιάζει ολοένα πιο δύσκολη.
Σε αυτό το περιβάλλον, ο Αμερικανός πρόεδρος επιχειρεί να αλλάξει την τακτική του, ανακοινώνοντας μια «οικονομική D-Day». Η νέα πρωτοβουλία προβλέπει ακόμη μεγαλύτερη οικονομική πίεση στην Τεχεράνη, με απειλές για «τεράστιες» συνέπειες σε χώρες που εξακολουθούν να συναλλάσσονται με το Ιράν.
Το μεγάλο ερώτημα για την Ουάσιγκτον είναι αν οι νέες κυρώσεις μπορούν να πετύχουν εκεί όπου προηγούμενες στρατηγικές απέτυχαν.
Η Ουάσιγκτον προειδοποιεί συμμάχους και αντιπάλους
Οι λεπτομέρειες της νέας αμερικανικής εκστρατείας οικονομικής πίεσης δεν έχουν ακόμη αποσαφηνιστεί πλήρως. Ο υπουργός Οικονομικών των ΗΠΑ, Σκοτ Μπέσεντ, έχει προαναγγείλει ότι θα παρουσιάσει τους μηχανισμούς της στις 24 Αυγούστου.
Ωστόσο, σε δηλώσεις του στο CNBC κατέστησε σαφές ότι η κυβέρνηση Τραμπ είναι έτοιμη να κινηθεί εναντίον οποιασδήποτε χώρας θεωρεί ότι στηρίζει οικονομικά την Τεχεράνη.
«Είστε είτε μαζί μας είτε εναντίον μας», δήλωσε. «Αν επιμένετε να συναλλάσσεστε με το Ιράν, είτε μεταφέροντας χρήματα είτε αγοράζοντας το πετρέλαιό του, είτε πραγματοποιώντας θαλάσσιες μεταφορές, τότε το υπουργείο Οικονομικών των ΗΠΑ και η αμερικανική κυβέρνηση… θα ασκήσουν όλη τους τη δύναμη και την επιρροή για να επιβάλουν κυρώσεις εναντίον σας».
Ο αντιπρόεδρος των ΗΠΑ, Τζέι Ντι Βανς, χαρακτήρισε τις κυρώσεις μια «νέα φάση» της σύγκρουσης και υποστήριξε ότι η οικονομική πίεση αποτελεί το «πιο αποτελεσματικό» μέσο που διαθέτει αυτή τη στιγμή η Ουάσιγκτον.
«Θα προσπαθήσουν να ασκήσουν οικονομική πίεση εναντίον μας, αλλά αυτό που έχει αποδειχτεί τις τελευταίες δύο εβδομάδες είναι ότι αυτοί ένιωσαν πολύ μεγαλύτερη πίεση από εμάς», δήλωσε ο Βανς, υποστηρίζοντας ότι η συγκεκριμένη τακτική θα συνεχιστεί προκειμένου να επιτευχθεί ο τελικός στόχος της αμερικανικής κυβέρνησης.
«Οι ΗΠΑ έχουν σχεδόν κολλήσει σε αυτόν τον πόλεμο»
Το Ιράν βρίσκεται αντιμέτωπο με αμερικανικές κυρώσεις εδώ και δεκαετίες, ήδη από τα πρώτα χρόνια της Ισλαμικής Δημοκρατίας το 1979. Η οικονομική πίεση ενισχύθηκε σημαντικά μετά την απόφαση της πρώτης κυβέρνησης Τραμπ να αποχωρήσει από το Κοινό Ολοκληρωμένο Σχέδιο Δράσης, τη γνωστή συμφωνία του 2015 για τον περιορισμό του ιρανικού πυρηνικού προγράμματος.
Στην τρέχουσα σύγκρουση, η αμερικανική κυβέρνηση έχει ήδη ανακοινώσει την «Επιχείρηση Οικονομική Οργή», μια διπλή προσπάθεια που συνδυάζει οικονομικές κυρώσεις εναντίον των χρηματοοικονομικών δικτύων του ιρανικού καθεστώτος με ναυτικό αποκλεισμό των ιρανικών λιμανιών.
Ο Ιμράν Μπαγιούμι, ειδικός σε θέματα γεωστρατηγικής στο Atlantic Council και πρώην σύμβουλος πολιτικής του αμερικανικού υπουργείου Άμυνας, εκτιμά ότι η νέα κίνηση μπορεί να αποτελεί ένδειξη αυξανόμενης απογοήτευσης στην Ουάσιγκτον, καθώς οι προηγούμενες επιλογές δεν έχουν αποδώσει τα αποτελέσματα που επιδιώκει ο Τραμπ.
«Πρόκειται ουσιαστικά για την αναγνώριση ότι οι ΗΠΑ έχουν σχεδόν κολλήσει σε αυτόν τον πόλεμο», είπε. «Είναι μια επιπλέον προσπάθεια άσκησης οικονομικής πίεσης».
Ο ίδιος θεωρεί ότι πρόκειται για ακόμη ένα εργαλείο στη διάθεση των ΗΠΑ, χωρίς όμως να έχει αποσαφηνιστεί μια συνολική στρατηγική.
«Αυτό είναι απλώς ένα ακόμα εργαλείο που χρησιμοποιούν οι ΗΠΑ», πρόσθεσε. «Δεν έχουμε δει την κυβέρνηση να χαράσσει μια σαφή στρατηγική, είτε με στρατιωτικά είτε με οικονομικά μέσα. Το ερώτημα του τι προσπαθούν να επιτύχουν οι ΗΠΑ παραμένει αναπάντητο».
Στο στόχαστρο και οι τρίτες χώρες
Ο Μάικλ Πάρκερ, πρώην στέλεχος του Γραφείου Ελέγχου Ξένων Περιουσιακών Στοιχείων και ειδικός στις οικονομικές κυρώσεις, εκτιμά ότι η νέα αμερικανική στρατηγική πιθανότατα θα επιχειρήσει να διευρύνει σημαντικά το πεδίο εφαρμογής των κυρώσεων.
Στόχος θα μπορούσαν να είναι τρίτες χώρες που συνεχίζουν να διατηρούν οικονομικές σχέσεις με το Ιράν, ιδιαίτερα όταν οι οικονομίες ή τα χρηματοπιστωτικά τους συστήματα εξαρτώνται από το αμερικανικό δολάριο.
«Μέχρι στιγμής, οι ΗΠΑ έχουν χρησιμοποιήσει σε μεγάλο βαθμό την απειλή αυτών των δευτερογενών κυρώσεων κατά ξένων χρηματοπιστωτικών ιδρυμάτων για να ενθαρρύνουν τη συμμόρφωση με την πολιτική των κυρώσεων», ανέφερε ο Πάρκερ.
Όπως εξήγησε, υπάρχει ακόμη σημαντικό περιθώριο για την αξιοποίηση αυτού του μοχλού, ιδιαίτερα σε δραστηριότητες που συνδέονται ταυτόχρονα με το δολάριο και το Ιράν.
Στο επίκεντρο μπορεί να βρεθούν χρηματοπιστωτικά ιδρύματα που βοηθούν την Τεχεράνη να παρακάμπτει τις κυρώσεις ή να διοχετεύει χρήματα προς τα ιρανικά κρατικά ταμεία.
Το Ιράν έχει μάθει να παρακάμπτει τις κυρώσεις
Το πώς ακριβώς θα αντιδράσει η Τεχεράνη στις νέες αμερικανικές πιέσεις παραμένει αβέβαιο. Ωστόσο, ειδικοί στις κυρώσεις επισημαίνουν ότι το Ιράν έχει αναπτύξει εδώ και χρόνια μηχανισμούς για να περιορίζει τις επιπτώσεις τους.
Μεταξύ άλλων χρησιμοποιεί «σκιώδη» πλοία για τη μεταφορά πετρελαίου και δημιουργεί νέες εμπορικές επιχειρήσεις που δεν βρίσκονται στους καταλόγους των αμερικανικών κυρώσεων.
«Συνεχώς βλέπουμε να εμφανίζονται νέα ονόματα, επειδή το Ιράν προσαρμόζεται πολύ γρήγορα», δήλωσε ο Μοχάμεντ Χαμούδα, υπεύθυνος ελέγχου εξαγωγών και κυρώσεων στο Χρηματιστήριο του Λονδίνου. «Όποιες κυρώσεις κι αν επιβληθούν, βρίσκουν έναν νέο τρόπο να τις παρακάμψουν».
Όπως πρόσθεσε, η ιρανική προσαρμοστικότητα αναγκάζει συχνά όσους είναι υπεύθυνοι για την εφαρμογή των κυρώσεων να βρίσκονται σε μια συνεχή προσπάθεια εντοπισμού των νέων δικτύων και προσώπων που εμπλέκονται.
«Οι κυρώσεις υπάρχουν μόνο στα χαρτιά, αλλά η σκληρή δουλειά γίνεται πίσω από τα παρασκήνια», σημείωσε ο Χαμούδα. Όπως εξήγησε, ομάδες σε ολόκληρο τον κόσμο προσπαθούν να εφαρμόσουν τις κυρώσεις και να εντοπίσουν όσους συμμετέχουν στα δίκτυα παράκαμψής τους, γεγονός που υποχρεώνει την Τεχεράνη να προσαρμόζεται συνεχώς.
Το κρίσιμο τεστ θα είναι η στάση των άλλων χωρών
Η αποτελεσματικότητα της νέας αμερικανικής εκστρατείας δεν θα εξαρτηθεί αποκλειστικά από την αντίδραση του Ιράν. Καθοριστικό ρόλο θα διαδραματίσει και η στάση των χωρών που ενδέχεται να βρεθούν αντιμέτωπες με αμερικανικές κυρώσεις επειδή συνεχίζουν τις οικονομικές σχέσεις με την Τεχεράνη.
Στο πιθανό στόχαστρο θα μπορούσαν να βρεθούν ακόμη και χώρες που διατηρούν στενές σχέσεις με την Ουάσιγκτον, όπως η Τουρκία και το Ιράκ, αλλά και η Κίνα.
«Κάποια πράγματα είναι εκτός του ελέγχου του Ιράν», εξήγησε ο Πάρκερ. «Η ικανότητα του Ιράν να παρακάμψει ή να αποφύγει τις κυρώσεις εξαρτάται, σε μεγάλο βαθμό, από την προθυμία άλλων χωρών και χρηματοπιστωτικών ιδρυμάτων να του [στο Ιράν] παρέχουν πρόσβαση στο επίσημο τραπεζικό σύστημα».
Κατά τον ίδιο, η ισχύς των αμερικανικών κυρώσεων εξαρτάται τελικά από το κατά πόσο οι χώρες που μπαίνουν στο στόχαστρο είναι διατεθειμένες να ευθυγραμμιστούν με τους στόχους της αμερικανικής εξωτερικής πολιτικής. Σε διαφορετική περίπτωση, θα πρέπει να υπολογίζουν το ενδεχόμενο σοβαρών εμπορικών και χρηματοπιστωτικών συνεπειών που συνδέονται με το δολάριο.
Ο Μπαγιούμι, πάντως, εμφανίζεται επιφυλακτικός για το κατά πόσο η Ουάσιγκτον μπορεί να εξασφαλίσει τη συνεργασία σημαντικών χωρών.
«Δεν μπορώ πραγματικά να φανταστώ την Κίνα να συμφωνεί σε κάτι τέτοιο, για παράδειγμα», είπε. «Όλα αυτά τα κράτη κατάφεραν να προασπίσουν τα δικά τους συμφέροντα απέναντι στην κυβέρνηση Τραμπ».
Το βασικό ζήτημα, σύμφωνα με τον ίδιο, παραμένει η απουσία μιας συνολικής στρατηγικής.
«Το βασικό είναι ότι πρόκειται απλώς για ένα ακόμη εργαλείο», πρόσθεσε. «Ωστόσο, παραμένει το ευρύτερο ζήτημα της στρατηγικής. Χωρίς αυτή, δεν είμαι σίγουρος ότι αυτό θα αλλάξει κάτι μακροπρόθεσμα».
