Τη δυνατότητα να ενισχύσει περαιτέρω τα νοικοκυριά και τις επιχειρήσεις απέναντι στο αυξημένο ενεργειακό κόστος διεκδικεί η κυβέρνηση, επιδιώκοντας να εξασφαλίσει μεγαλύτερη ευελιξία στη χρήση των ευρωπαϊκών πόρων που συνδέονται με την ενεργειακή ρήτρα διαφυγής.
Σύμφωνα με το δημοσίευμα του Πρώτου Θέματος, ο Κυριάκος Μητσοτάκης θα θέσει το ζήτημα στη Σύνοδο Κορυφής της 15ης και 16ης Οκτωβρίου, επιδιώκοντας να επιτραπεί η διάθεση μέρους των πρόσθετων δαπανών για άμεσες ενισχύσεις στους πολίτες και στις επιχειρήσεις, αντί να κατευθύνονται αποκλειστικά σε ενεργειακές επενδύσεις.
Το ποσό που θα μπορούσε να αξιοποιήσει η Ελλάδα μέσω της ρήτρας εκτιμάται σε περίπου 1 δισ. ευρώ έως το 2028. Ωστόσο, η αλλαγή των όρων χρήσης του δεν θεωρείται δεδομένη, καθώς η Ευρωπαϊκή Επιτροπή εμφανίζεται επιφυλακτική απέναντι σε νέες εξαιρέσεις από τους δημοσιονομικούς κανόνες.
Η πρώτη έγκριση και το πακέτο του 1 δισ. ευρώ
Η Ελλάδα έχει ήδη εξασφαλίσει την έγκριση σχεδίου δαπανών ύψους περίπου 1 δισ. ευρώ για την περίοδο 2026 έως 2028, στο πλαίσιο της ενεργειακής ρήτρας διαφυγής. Πρόκειται για πόρους που προορίζονται προς το παρόν αποκλειστικά για επενδύσεις ενεργειακής ανθεκτικότητας.
«Η ενεργειακή ρήτρα διαφυγής μάς επιτρέπει να προχωρήσουμε σε κρίσιμες επενδύσεις που θα μειώσουν το κόστος της ενέργειας», δήλωσε ο υπουργός Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών Κυριάκος Πιερρακάκης, μετά την έγκριση του ελληνικού σχεδίου.
Στο εγκεκριμένο πρόγραμμα περιλαμβάνονται:
• 200 εκατ. ευρώ για συστήματα αποθήκευσης ενέργειας με μπαταρίες σε έργα ανανεώσιμων πηγών ενέργειας.
• 250 εκατ. ευρώ για αντλίες θερμότητας, ηλιακούς θερμοσίφωνες και φωτοβολταϊκά με μπαταρία σε περίπου 110.000 νοικοκυριά.
• 162 εκατ. ευρώ για την ενεργειακή αναβάθμιση 355 δημόσιων κτιρίων, σχολείων και πανεπιστημίων.
• Πρόσθετες παρεμβάσεις σε σιδηροδρομικά έργα και υποδομές φόρτισης λεωφορείων.
Παρότι οι επενδύσεις αυτές μπορούν να μειώσουν την ενεργειακή κατανάλωση και το κόστος σε βάθος χρόνου, το ισχύον πλαίσιο δεν επιτρέπει τη χρήση των συγκεκριμένων πόρων για άμεσες επιδοτήσεις σε καύσιμα, φυσικό αέριο ή ηλεκτρικό ρεύμα.
Η δύσκολη διαπραγμάτευση με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή
Το επόμενο βήμα της Αθήνας είναι να εξασφαλίσει την έγκριση για διαφορετική αξιοποίηση μέρους των πόρων, ώστε να χρηματοδοτηθούν και μέτρα άμεσης ανακούφισης από τις αυξήσεις στην ενέργεια.
Η διαπραγμάτευση, ωστόσο, γίνεται σε ένα περιβάλλον αυξημένης πίεσης στις αγορές ομολόγων της ευρωζώνης, με τη Γαλλία να βρίσκεται στο επίκεντρο των ανησυχιών. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή εμφανίζεται έτσι πιο επιφυλακτική απέναντι σε γενικευμένες χαλαρώσεις των δημοσιονομικών κανόνων.
Ο αντιπρόεδρος της Κομισιόν και επίτροπος Οικονομίας Βάλντις Ντομπρόβσκις προειδοποίησε ότι «Δεν μπορούμε να προτείνουμε συνεχώς νέες δημοσιονομικές ευελιξίες», σημειώνοντας πως τέτοιες κινήσεις στέλνουν «λάθος μήνυμα» στις αγορές.
Παρά τις επιφυλάξεις, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έχει αφήσει ανοιχτό το ενδεχόμενο να εξετάσει αναλυτικότερα τις προτάσεις της Ελλάδας και της Ιταλίας, με τις αποφάσεις να αναμένονται στη Σύνοδο Κορυφής.
Τι ζητά ο Μητσοτάκης
Ο πρωθυπουργός έχει ήδη ζητήσει από την πρόεδρο της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, ειδική ευελιξία στους ευρωπαϊκούς δημοσιονομικούς κανόνες, ώστε η Ελλάδα να μπορεί να αντιδρά στις ενεργειακές αναταράξεις χωρίς να υπερβαίνει τα όρια των δημοσιονομικών της δυνατοτήτων.
Το αίτημα, σύμφωνα με το δημοσίευμα, δεν αφορά συγκεκριμένη μείωση φόρου. Όπως έχει δηλώσει χαρακτηριστικά ο Κυριάκος Μητσοτάκης, «Δεν ζητάμε φόρο, ζητάμε χώρο».
Η κυβερνητική επιχειρηματολογία στηρίζεται στην ανάγκη να υπάρχει δυνατότητα παρέμβασης ανάλογα με την ένταση της κρίσης, με μέτρα που θα είναι προσωρινά και στοχευμένα.
Ο Κυριάκος Πιερρακάκης έχει επισημάνει ότι η κυβέρνηση θα βρίσκεται δίπλα στην κοινωνία, υπογραμμίζοντας παράλληλα πως η χώρα διαθέτει συγκεκριμένες οικονομικές αντοχές, οι οποίες δημιουργήθηκαν ώστε να μπορούν να αξιοποιηθούν σε έκτακτες συνθήκες.
Πότε αναμένονται οι ανακοινώσεις για τα καύσιμα
Η κυβέρνηση έχει ήδη δεσμεύσει 400 εκατ. ευρώ για μέτρα ενεργειακής στήριξης, με 200 εκατ. ευρώ να προορίζονται για το τελευταίο τρίμηνο του 2026 και άλλα 200 εκατ. ευρώ για το πρώτο τρίμηνο του 2027.
Το πρώτο πακέτο μέτρων αναμένεται να ανακοινωθεί την Τετάρτη 14 Οκτωβρίου, μία ημέρα πριν από την έναρξη διάθεσης του πετρελαίου θέρμανσης και τη Σύνοδο Κορυφής.
Σύμφωνα με το δημοσίευμα, οι ανακοινώσεις αναμένεται να περιλαμβάνουν το ύψος της επιδότησης για το πετρέλαιο θέρμανσης, την παρέμβαση στο πετρέλαιο κίνησης για το διάστημα από τις 15 έως τις 30 Οκτωβρίου, καθώς και το ποσοστό αύξησης του επιδόματος θέρμανσης για τον χειμώνα.
Πρώτος στόχος της κυβέρνησης είναι να διατηρηθεί η τιμή του πετρελαίου θέρμανσης κάτω από τα 1,75 ευρώ το λίτρο. Η κρατική ενίσχυση ενδέχεται να συνδυαστεί με έκπτωση από τα διυλιστήρια, εφόσον αυτό κριθεί αναγκαίο.
Το διαθέσιμο ποσό των 400 εκατ. ευρώ, πάντως, θεωρείται ότι εξαντλεί το δημοσιονομικό περιθώριο για την περίοδο 2026 έως 2027. Επομένως, η δυνατότητα για πρόσθετες ενισχύσεις θα εξαρτηθεί από το αποτέλεσμα των διαπραγματεύσεων στις Βρυξέλλες.
Λόγω της μεταβλητότητας των συνθηκών, η κυβέρνηση σχεδιάζει να ανακοινώνει μέτρα ανά δεκαπενθήμερο. Οι επόμενες ανακοινώσεις, στα τέλη Οκτωβρίου, αναμένεται να αποσαφηνίσουν εάν θα υπάρχει πρόσθετος διαθέσιμος χώρος για παρεμβάσεις τον Νοέμβριο.
Τα τέσσερα σενάρια για νέες ενισχύσεις
Εφόσον η Ελλάδα εξασφαλίσει μεγαλύτερη ευελιξία στη χρήση των ευρωπαϊκών πόρων, εξετάζονται τέσσερις βασικές κατευθύνσεις για τη στήριξη πολιτών και επιχειρήσεων.
1. Μεγαλύτερη επιδότηση στο πετρέλαιο θέρμανσης
Στόχος θα είναι να περιοριστεί η τιμή στην αντλία κάτω από τα 1,75 ευρώ το λίτρο, με πιθανή περαιτέρω μείωση προς τα 1,50 ευρώ ή και χαμηλότερα, ανάλογα με τους διαθέσιμους πόρους.
2. Ενίσχυση του επιδόματος θέρμανσης
Το ποσό της ενίσχυσης θα μπορούσε να αυξηθεί, διατηρώντας τα ίδια κριτήρια δικαιούχων. Ιδιαίτερη βαρύτητα θα μπορούσε να δοθεί στις βόρειες και ψυχρότερες περιοχές της χώρας.
3. Πρόσθετη στήριξη στη βενζίνη
Σήμερα, σύμφωνα με το δημοσίευμα, η βενζίνη καλύπτεται από έκπτωση των διυλιστηρίων ύψους 10 λεπτών το λίτρο, ενώ το πετρέλαιο κίνησης ενισχύεται και με κρατική επιδότηση. Ένα από τα πιθανά σενάρια είναι η επέκταση της στήριξης και στη βενζίνη.
4. Στοχευμένες ενισχύσεις σε νοικοκυριά και επιχειρήσεις
Στο τραπέζι βρίσκεται επίσης η δυνατότητα στήριξης ευάλωτων νοικοκυριών και επαγγελματικών κλάδων που επιβαρύνονται από το κόστος των καυσίμων, όπως οι μεταφορές, η εφοδιαστική αλυσίδα, η αλιεία και η αγροτική παραγωγή.
Προς το παρόν, τα παραπάνω αποτελούν πιθανά σενάρια και όχι οριστικές αποφάσεις. Το εύρος των πρόσθετων μέτρων θα εξαρτηθεί από τη συμφωνία που θα επιδιώξει η Αθήνα σε ευρωπαϊκό επίπεδο και από τους πόρους που θα μπορέσει τελικά να διαθέσει.
