Η νέα κλιμάκωση στη Μέση Ανατολή βρέθηκε αναπόφευκτα στο επίκεντρο της Συνόδου Κορυφής του ΝΑΤΟ, με τους περισσότερους ηγέτες να παρακολουθούν τις κινήσεις του Ντόναλντ Τραμπ και να αναμένουν τις επόμενες αποφάσεις της Ουάσιγκτον.
Λίγες ώρες πριν από την άφιξή του στην Άγκυρα, οι αιφνιδιαστικές επιθέσεις του Ιράν εναντίον εμπορικών πλοίων προκάλεσαν την οργή του Αμερικανού προέδρου και οδήγησαν στην ουσιαστική κατάρρευση του ειρηνευτικού πλαισίου που είχε συμφωνηθεί δύο εβδομάδες νωρίτερα.
Ο Ντόναλντ Τραμπ ανακάλεσε την άδεια που επέτρεπε στο Ιράν να εξάγει πετρέλαιο, διέταξε διαδοχικά πλήγματα σε ιρανικούς στόχους μέσα και γύρω από τα Στενά του Ορμούζ και προειδοποίησε ότι θα μπορούσαν να βρεθούν στο στόχαστρο ακόμη και πολιτικές υποδομές. Ανάμεσα στις εγκαταστάσεις που επλήγησαν φέρονται να βρίσκονται και μονάδες αφαλάτωσης που τροφοδοτούν τον πληθυσμό με πόσιμο νερό.
Το βράδυ της Δευτέρας, ενώ ο Αμερικανός πρόεδρος ετοιμαζόταν να αναχωρήσει από τον Λευκό Οίκο με προορισμό την Τουρκία, οι βασικοί σύμβουλοί του για θέματα εθνικής ασφάλειας μπήκαν στο Οβάλ Γραφείο μεταφέροντας πληροφορίες για νέες ιρανικές επιθέσεις.
Ο υπουργός Εξωτερικών Μάρκο Ρούμπιο και ο υπουργός Άμυνας Πιτ Χέγκσεθ τον ενημέρωσαν ότι το Ιράν είχε εξαπολύσει αντιπλοϊκούς πυραύλους κρουζ και drones εναντίον πλοίων που επιχειρούσαν να περάσουν από τη νότια διαδρομή των Στενών του Ορμούζ.
Σύμφωνα με τις αναφορές που έφτασαν στον Αμερικανό πρόεδρο, τρία εμπορικά πλοία είχαν δεχθεί πλήγματα μέσα σε λίγες ώρες, μεταξύ των οποίων και ένα δεξαμενόπλοιο μεταφοράς υγροποιημένου φυσικού αερίου.
Ο Τραμπ εμφανίστηκε ιδιαίτερα οργισμένος και ζήτησε από τους συνεργάτες του να του πουν αν θεωρούσαν ότι η ιρανική ηγεσία επιθυμούσε πραγματικά την επίτευξη μιας οριστικής συμφωνίας. Έπειτα από τη συζήτηση που ακολούθησε, κατέληξε στο συμπέρασμα ότι η Τεχεράνη δεν είχε τέτοια πρόθεση.
Μετά την ολοκλήρωση της Συνόδου του ΝΑΤΟ, η συμφωνία εκεχειρίας παρέμενε ουσιαστικά μετέωρη. Οι ξένοι ηγέτες προσπαθούσαν να καταλάβουν αν η στάση του Τραμπ σηματοδοτούσε την επιστροφή σε έναν γενικευμένο πόλεμο ή αν επρόκειτο για μια ακόμη βίαιη κλιμάκωση πριν από την επανέναρξη των διαπραγματεύσεων.
Την ίδια στιγμή, οι σύμμαχοι των Ηνωμένων Πολιτειών στον Κόλπο προετοιμάζονταν για ενδεχόμενα ιρανικά αντίποινα, οι ενεργειακές αγορές επιχειρούσαν να θωρακιστούν απέναντι σε νέα αναταραχή και η ναυσιπλοΐα στα Στενά του Ορμούζ άρχισε και πάλι να επιβραδύνεται.
«Για μένα, πιστεύω ότι τελείωσε», δήλωσε ο Ντόναλντ Τραμπ αναφερόμενος στην εκεχειρία. «Δεν θέλω να έχω καμία σχέση μαζί τους. Είναι ψεύτες, απατεώνες, άρρωστοι άνθρωποι», πρόσθεσε από την Άγκυρα.
Στην ίδια κατεύθυνση κινήθηκε και ο αντιπρόεδρος των Ηνωμένων Πολιτειών, Τζέι Ντι Βανς, ο οποίος δήλωσε: «Η συμφωνία είναι πολύ απλή». «Αν πυροβολούν πλοία, θα τους συντρίψουμε».
Ακόμη πιο σκληρή στάση υιοθέτησε ο Πιτ Χέγκσεθ, αφήνοντας να εννοηθεί ότι οι αμερικανικές ένοπλες δυνάμεις θα πλήξουν το Ιράν «ακόμη περισσότερο και ακόμη βαθύτερα».
Ο αμερικανικός στρατός ανακοίνωσε ότι προχώρησε για δεύτερη συνεχόμενη ημέρα σε επιθέσεις, με στόχο «να υποβαθμίσει περαιτέρω την ικανότητά τους να απειλούν την ελευθερία της ναυσιπλοΐας στα Στενά του Ορμούζ».
Αμερικανός αξιωματούχος υποστήριξε ότι η Τεχεράνη επέλεξε «τον δρόμο της βίας» και προειδοποίησε ότι θα βρεθεί αντιμέτωπη με τις συνέπειες αυτής της επιλογής.
Οι εξελίξεις αποτέλεσαν απότομη αλλαγή πορείας για τον Ντόναλντ Τραμπ, ο οποίος επί εβδομάδες παρουσίαζε το μνημόνιο με το Ιράν ως απόδειξη ότι η πολιτική της πίεσης είχε αποδώσει καρπούς.
Ιδιαίτερη οργή φέρεται να του προκάλεσε η χρονική στιγμή των ιρανικών επιθέσεων. Ο ίδιος είχε αναφέρει ότι παραχώρησε στην Τεχεράνη «μια εβδομάδα ανάπαυσης» από τις διαπραγματεύσεις λόγω της κηδείας του Αγιατολάχ Αλί Χαμενεΐ, ο οποίος είχε σκοτωθεί σε αμερικανικό πλήγμα τον Φεβρουάριο.
«Αντί γι’ αυτό, άρχισαν να εκτοξεύουν πυραύλους εναντίον πλοίων», δήλωσε ο Αμερικανός πρόεδρος στην Άγκυρα.
Μετά την ανακοίνωση ότι η εκεχειρία είχε λήξει, οι τιμές του πετρελαίου ενισχύθηκαν κατά περισσότερο από 6%, αποτυπώνοντας τον φόβο ότι η αναζωπύρωση των συγκρούσεων γύρω από τα Στενά του Ορμούζ θα μπορούσε να προκαλέσει νέο σοβαρό πλήγμα στην παγκόσμια οικονομία.
Η αντιπαράθεση ανέδειξε παράλληλα τις αδυναμίες της προσωρινής συμφωνίας. Το κείμενο προέβλεπε την ελεύθερη διέλευση των πλοίων από τα Στενά, χωρίς όμως να καθορίζει με σαφήνεια ποιος θα είχε την ευθύνη του ελέγχου, του συντονισμού και της επιτήρησης της θαλάσσιας διαδρομής.
Η συμφωνία άρχισε να αποσυντίθεται ήδη πριν από τη Σύνοδο, όταν εμπορικά πλοία που πλησίαζαν τη νότια δίοδο έλαβαν προειδοποιητικό μήνυμα από Ιρανούς χειριστές.
«Αυτή η διαδρομή δεν είναι ασφαλής, βρίσκεστε σε κίνδυνο», ανέφερε η ραδιοφωνική μετάδοση. «Οι πύραυλοι και τα drones μας είναι έτοιμα να σας πλήξουν».
Λίγο αργότερα, οι ιρανικές δυνάμεις εκτόξευσαν πυραύλους κατά τριών εμπορικών πλοίων. Ανάμεσά τους βρισκόταν και ένα καταριανό δεξαμενόπλοιο, στο μηχανοστάσιο του οποίου εκδηλώθηκε πυρκαγιά, με αποτέλεσμα το πλήρωμα να αναγκαστεί να το εγκαταλείψει.
Ο Ντόναλντ Τραμπ έχει πλέον επιστρέψει στην Ουάσιγκτον, όμως η κατάσταση παραμένει εξαιρετικά αβέβαιη. Ούτε οι σύμμαχοι των Ηνωμένων Πολιτειών ούτε το ΝΑΤΟ μπορούν να εκτιμήσουν αν ο νέος κύκλος επιθέσεων θα οδηγήσει σε γενικευμένη σύγκρουση ή αν θα ακολουθήσει μια νέα προσπάθεια διπλωματικής συνεννόησης.
