Του Σωτήρη Σκουλούδη
Τα όσα εκτυλίσσονται σήμερα στη Θεούτα της Ισπανίας θυμίζουν έντονα ένα σενάριο που η Ελλάδα έζησε —και απέτρεψε— το 2020 στον Έβρο. Τότε, χιλιάδες άνθρωποι επιχειρούσαν μαζική είσοδο στη χώρα, σε μια κατάσταση που πολλοί χαρακτήρισαν ως οργανωμένη πίεση στα σύνορα της Ευρώπης. Η ελληνική αντίδραση υπήρξε άμεση και αποφασιστική, αποτρέποντας μια ανεξέλεγκτη κατάσταση. Αντίθετα, στη Θεούτα, αυτό ακριβώς το σενάριο φαίνεται να εξελίσσεται μπροστά στα μάτια της Ευρώπης, με αναφορές για δεκάδες χιλιάδες αφίξεις να προκαλούν σοκ και έντονο προβληματισμό.
Οι εικόνες μαζικής εισόδου, με ανθρώπους να επιχειρούν να περάσουν τα σύνορα είτε από τη θάλασσα είτε παρακάμπτοντας φράχτες, συνθέτουν μια κατάσταση που ξεπερνά τα όρια μιας «συνηθισμένης» μεταναστευτικής ροής. Η εμπειρία του Έβρου το 2020 έδειξε ότι τέτοιου τύπου πιέσεις μπορούν να λάβουν χαρακτηριστικά υβριδικής απειλής, όταν αξιοποιούνται γεωπολιτικά από τρίτες χώρες ή δίκτυα διακίνησης.
Στη Θεούτα, η απουσία άμεσης και ισχυρής αποτρεπτικής αντίδρασης φαίνεται να επιτρέπει την κλιμάκωση. Το αποτέλεσμα είναι μια εικόνα αποσταθεροποίησης, που δεν αφορά μόνο την Ισπανία, αλλά συνολικά την Ευρωπαϊκή Ένωση.
Η πραγματικότητα είναι σαφής: όταν τα σύνορα δεν προστατεύονται αποτελεσματικά, η πίεση διογκώνεται. Και όταν διογκώνεται, δεν πρόκειται απλώς για ένα ανθρωπιστικό ζήτημα, αλλά για μια σύνθετη πρόκληση που αγγίζει την ασφάλεια, την οικονομία και την κοινωνική συνοχή.
Οι μαζικές αφίξεις δημιουργούν έντονες πιέσεις σε υποδομές, υπηρεσίες και τοπικές κοινωνίες. Παράλληλα, ενισχύουν την πολιτική πόλωση στο εσωτερικό των κρατών-μελών, καθώς η αδυναμία διαχείρισης τέτοιων κρίσεων τροφοδοτεί ακραίες αντιδράσεις και αβεβαιότητα.
Η ελληνική γραμμή και η πολιτική αποτροπής
Σε αυτό το περιβάλλον, η ανάγκη για αυστηρές πολιτικές διασφάλισης των συνόρων δεν είναι ιδεολογική επιλογή, αλλά λειτουργική αναγκαιότητα. Η Ελλάδα, ιδιαίτερα μετά την κρίση του 2020, υιοθέτησε μια πιο σκληρή στρατηγική: ενίσχυση των συνοριακών ελέγχων, αξιοποίηση τεχνολογικών μέσων επιτήρησης και σαφές μήνυμα αποτροπής.
Η πολιτική που συνδέεται με τον Θάνο Πλεύρη κινείται σε αυτή τη λογική, δίνοντας προτεραιότητα στην αποτροπή της παράνομης εισόδου. Για τους υποστηρικτές της, η προσέγγιση αυτή απέδειξε στην πράξη ότι ο έλεγχος των ροών είναι εφικτός, εφόσον υπάρχει πολιτική βούληση και επιχειρησιακή ετοιμότητα.
Το «δόγμα Trump» και η επιστροφή της σκληρής προσέγγισης
Τα γεγονότα στη Θεούτα επαναφέρουν και τη συζήτηση γύρω από το λεγόμενο «δόγμα Trump», που βασίζεται σε αυστηρό έλεγχο των συνόρων και ισχυρά αποτρεπτικά μέτρα. Αν και έχει επικριθεί έντονα, κυρίως για τις κοινωνικές και ανθρωπιστικές του διαστάσεις, η αποτελεσματικότητά του σε επίπεδο άμεσης αποτροπής επανέρχεται στο προσκήνιο.
Για πολλούς, η εικόνα στη Θεούτα επιβεβαιώνει ότι, σε συνθήκες μαζικής πίεσης, οι πιο αυστηρές πολιτικές δεν είναι απλώς μια επιλογή, αλλά ίσως η μόνη άμεσα εφαρμόσιμη λύση.
Η εικόνα που διαμορφώνεται είναι ξεκάθαρη: όπου η αποτροπή λειτουργεί, οι ροές περιορίζονται. Όπου δεν λειτουργεί, η κατάσταση μπορεί να ξεφύγει ταχύτατα. Και αυτό ακριβώς αναδεικνύει η περίπτωση της Θεούτα.
Η Ελλάδα εξακολουθεί να βρίσκεται στην πρώτη γραμμή του μεταναστευτικού, με τα νησιά του Αιγαίου και τον Έβρο να αποτελούν σταθερά σημεία πίεσης. Η εμπειρία των τελευταίων ετών δείχνει ότι η διαχείριση του φαινομένου απαιτεί συνδυασμό αποφασιστικότητας και οργάνωσης. Η σύγκριση με τη Θεούτα λειτουργεί ως υπενθύμιση του τι μπορεί να συμβεί όταν αυτά τα στοιχεία απουσιάζουν.
Η Ευρώπη καλείται πλέον να επιλέξει: θα κινηθεί προς μια ενιαία και αυστηρή στρατηγική προστασίας των εξωτερικών της συνόρων ή θα συνεχίσει να αντιδρά εκ των υστέρων σε κάθε νέα κρίση. Τα γεγονότα στη Θεούτα δείχνουν ότι ο χρόνος για δισταγμούς μειώνεται δραματικά. Το ίδιο δείχνει ήδη εδώ και αρκετά χρόνια η εικόνα σε πολλές ευρωπαϊκές πόλεις…
