500 εκατ. ευρώ για ανακαινίσεις κατοικιών, επιχορήγηση έως 36.000 ευρώ ανά σπίτι και παρεμβάσεις 5,3 δισ. ευρώ μέσω του Κοινωνικού Κλιματικού Ταμείου – Η διαχείριση των διαθέσιμων χρηματοδοτήσεων με στόχο συγκεκριμένο οικονομικό και κοινωνικό αποτέλεσμα
Ο Νίκος Παπαθανάσης δεν έχει από τα χαρτοφυλάκια που βρίσκονται καθημερινά στην πρώτη γραμμή της επικαιρότητας. Έχει, όμως, ένα από τα πλέον κρίσιμα για την αναπτυξιακή πολιτική της χώρας.
Ως Αναπληρωτής Υπουργός Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών έχει στην ευθύνη του το ΕΣΠΑ, το Ταμείο Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας και το Πρόγραμμα Δημοσίων Επενδύσεων. Πρόκειται για χρηματοδοτικά εργαλεία δισεκατομμυρίων ευρώ, με συγκεκριμένους ευρωπαϊκούς κανόνες, δεσμεύσεις και χρονοδιαγράμματα.
Η συγκυρία είναι απαιτητική. Το Ταμείο Ανάκαμψης βρίσκεται στην τελική φάση υλοποίησης, το ΕΣΠΑ 2021–2027 βρίσκεται σε πλήρη εξέλιξη και παράλληλα προετοιμάζεται η ενεργοποίηση των παρεμβάσεων του Κοινωνικού Κλιματικού Ταμείου.
Σε αυτή τη θέση, το πρώτο ζητούμενο για τον Παπαθανάση είναι να αξιοποιηθεί το σύνολο των διαθέσιμων χρηματοδοτήσεων χωρίς απώλειες. Το δεύτερο είναι δυσκολότερο: η κατανομή τους να γίνεται με σαφή κριτήρια και σε δράσεις που μπορούν να παράγουν μετρήσιμο αποτέλεσμα.
Η ενδιάμεση αναθεώρηση του ΕΣΠΑ 2021–2027 είναι χαρακτηριστική. Η Ελλάδα πέτυχε ανακατεύθυνση πόρων 2,13 δισ. ευρώ προς νέες προτεραιότητες. Σημαντικό μέρος του νέου σχεδιασμού αφορά πλέον ένα από τα σοβαρότερα προβλήματα που αντιμετωπίζουν τα ελληνικά νοικοκυριά: τη στέγη.
Στην υλοποίηση αυτού του σχεδιασμού ιδιαίτερα σημαντικός είναι και ο ρόλος της Γενικής Γραμματείας ΕΣΠΑ. Η Γενική Γραμματέας Βασιλική Παντελοπούλου έχει την ευθύνη ενός σύνθετου διοικητικού και συντονιστικού έργου, σε μια περίοδο κατά την οποία οι απαιτήσεις για ταχύτητα, απορρόφηση πόρων και τήρηση των ευρωπαϊκών χρονοδιαγραμμάτων είναι αυξημένες. Η λειτουργία της Γενικής Γραμματείας και η στενή συνεργασία με την πολιτική ηγεσία αποτελούν ουσιαστικό μέρος της προσπάθειας ώστε ο σχεδιασμός να μετατρέπεται σε προσκλήσεις, χρηματοδοτήσεις και έργα με πραγματικό οικονομικό και κοινωνικό αποτύπωμα.
500 ΕΚΑΤ. ΕΥΡΩ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΑΚΑΙΝΙΣΗ ΚΑΤΟΙΚΙΩΝ
Πόροι περίπου 500 εκατ. ευρώ, προερχόμενοι από 14 διαφορετικά προγράμματα του ΕΣΠΑ, συγκεντρώθηκαν για τη δράση «Ανακαίνιση Κατοικίας».
Η δράση προβλέπει επιχορήγηση έως 36.000 ευρώ ανά κατοικία. Το βασικό ποσοστό ενίσχυσης διαμορφώνεται σε 80% για τα χαμηλότερα εισοδήματα και 70% για τα μεσαία, ενώ με τις προβλεπόμενες προσαυξήσεις μπορεί, ανάλογα με την περίπτωση, να φτάσει έως το 95%. Προβλέπεται επίσης πρόσθετη κάλυψη έως 2.500 ευρώ για μελέτες, άδειες και ελέγχους.
Η παρέμβαση έχει ιδιαίτερο ενδιαφέρον επειδή επιχειρεί να αντιμετωπίσει μία από τις βασικές στρεβλώσεις της αγοράς κατοικίας: το μεγάλο απόθεμα παλαιών και κλειστών ακινήτων που παραμένουν εκτός χρήσης.
Για έναν ιδιοκτήτη, η ενίσχυση έως 36.000 ευρώ μπορεί να καλύψει σημαντικό μέρος του κόστους μιας εκτεταμένης ανακαίνισης και να καταστήσει οικονομικά εφικτή μια παρέμβαση που διαφορετικά θα αναβαλλόταν.
Ένα παλαιό ακίνητο μπορεί έτσι να χρησιμοποιηθεί για ιδιοκατοίκηση ή, εφόσον πρόκειται για κλειστή κατοικία, να επιστρέψει στη μακροχρόνια μίσθωση. Παράλληλα, οι εργασίες ανακαίνισης δημιουργούν ζήτηση για τεχνικά επαγγέλματα και μικρές επιχειρήσεις και κινητοποιούν πρόσθετα ιδιωτικά κεφάλαια.
Ο στόχος είναι περίπου 25.000 κατοικίες σε ολόκληρη τη χώρα. Εφόσον επιτευχθεί, η παρέμβαση θα ενισχύσει το διαθέσιμο οικιστικό απόθεμα σε μια περίοδο κατά την οποία η περιορισμένη προσφορά αποτελεί έναν από τους βασικούς παράγοντες πίεσης στις τιμές και στα ενοίκια.
Η οικονομική λογική είναι σαφής: η στεγαστική πολιτική δεν μπορεί να στηρίζεται αποκλειστικά στην ενίσχυση της ζήτησης. Χρειάζεται παράλληλα να αυξάνεται η προσφορά κατοικιών.
Η ΣΤΕΓΑΣΤΙΚΗ ΠΙΕΣΗ ΕΠΗΡΕΑΖΕΙ ΚΑΙ ΤΗΝ ΑΓΟΡΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ
Το στεγαστικό πρόβλημα δεν περιορίζεται στα μεγάλα αστικά κέντρα.
Σε νησιά, τουριστικές περιοχές και τμήματα της περιφέρειας, η περιορισμένη διαθεσιμότητα κατοικιών και το υψηλό κόστος μίσθωσης δυσκολεύουν την εγκατάσταση εργαζομένων που καλούνται να μετακινηθούν για επαγγελματικούς λόγους.
Το ζήτημα αφορά γιατρούς, νοσηλευτές, εκπαιδευτικούς και άλλους εργαζομένους που είναι απαραίτητοι για τη λειτουργία δημόσιων υπηρεσιών και τοπικών οικονομιών.
Σε αυτό το πλαίσιο αποκτά σημασία η αξιοποίηση υφιστάμενων δημόσιων, δημοτικών και περιφερειακών ακινήτων για στεγαστικές ανάγκες. Η επαναχρησιμοποίηση ανενεργών κτιρίων μπορεί να αυξήσει το διαθέσιμο απόθεμα χωρίς να απαιτείται αποκλειστικά νέα οικοδομική δραστηριότητα.
Πρόκειται για παρέμβαση που συνδέει τη στεγαστική πολιτική με την περιφερειακή ανάπτυξη και την αγορά εργασίας.
ΚΟΙΝΩΝΙΚΟ ΚΛΙΜΑΤΙΚΟ ΤΑΜΕΙΟ: ΠΑΡΕΜΒΑΣΕΙΣ 5,3 ΔΙΣ. ΕΥΡΩ
Η επόμενη μεγάλη χρηματοδοτική παρέμβαση είναι το Κοινωνικό Κλιματικό Ταμείο, συνολικού ύψους 5,3 δισ. ευρώ, με 25 παρεμβάσεις στους τομείς της στέγης, της ενέργειας και των μεταφορών.
Ο σχεδιασμός αφορά περίπου 1,5 εκατ. νοικοκυριά και 70.000 πολύ μικρές επιχειρήσεις.
Στο στεγαστικό και ενεργειακό σκέλος προβλέπονται, μεταξύ άλλων, παρεμβάσεις ενεργειακής αναβάθμισης για 62.000 κατοικίες, εγκατάσταση 280.000 αντλιών θερμότητας και ηλιακών θερμοσιφώνων και δημιουργία 2.350 κοινωνικών κατοικιών για ευάλωτα νοικοκυριά.
Η οικονομική διάσταση του Ταμείου είναι ιδιαίτερα σημαντική. Η πράσινη μετάβαση απαιτεί μεγάλες ιδιωτικές και δημόσιες επενδύσεις, ενώ το κόστος προσαρμογής δεν μπορεί να επιβαρύνει δυσανάλογα τα οικονομικά ασθενέστερα νοικοκυριά και τις πολύ μικρές επιχειρήσεις.
Η χρηματοδότηση επομένως δεν αφορά μόνο την επίτευξη περιβαλλοντικών στόχων. Αφορά και τη μείωση της ενεργειακής κατανάλωσης, τον περιορισμό του λειτουργικού κόστους των κατοικιών και τη διευκόλυνση της πρόσβασης των πιο ευάλωτων πολιτών στις απαιτούμενες επενδύσεις.
70 ΕΚΑΤ. ΕΥΡΩ ΓΙΑ ΝΕΑ ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ
Στην πραγματική οικονομία, ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει και η δράση «Ξεκινώ Επιχειρηματικά», συνολικής δημόσιας δαπάνης 70 εκατ. ευρώ, η οποία απευθύνεται σε πτυχιούχους τριτοβάθμιας εκπαίδευσης που θέλουν να δημιουργήσουν νέα επαγγελματική ή επιχειρηματική δραστηριότητα.
Η ενίσχυση ανέρχεται σε 13.000 ευρώ για ατομική επιχείρηση και 21.000 ευρώ για εταιρικό σχήμα, ενώ προβλέπεται πρόσθετη χρηματοδότηση 15.000 ευρώ ανά νέα ετήσια θέση εργασίας.
Τα ποσά αυτά δεν υποκαθιστούν την ανάγκη για ένα βιώσιμο επιχειρηματικό σχέδιο. Μπορούν όμως να καλύψουν μέρος του αρχικού κόστους και να περιορίσουν το χρηματοδοτικό εμπόδιο που αντιμετωπίζει ένας νέος επαγγελματίας στα πρώτα βήματα μιας επιχείρησης.
Η αποτελεσματικότητα μιας τέτοιας δράσης δεν θα κριθεί μόνο από τον αριθμό των εγκρίσεων, αλλά από τη βιωσιμότητα των επιχειρήσεων που θα δημιουργηθούν και από τις θέσεις εργασίας που θα διατηρηθούν.
ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΠΟΡΡΟΦΗΣΗ ΣΤΗΝ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ
Η διαχείριση των ευρωπαϊκών πόρων δεν αποτελεί προσωπική πολιτική ενός υπουργού. Υπάρχουν συγκεκριμένοι ευρωπαϊκοί κανόνες, χρονοδιαγράμματα, επιλέξιμες δαπάνες και δεσμεύσεις που πρέπει να τηρηθούν. Η πολιτική ευθύνη βρίσκεται στην ιεράρχηση των προτεραιοτήτων, στην ταχύτητα υλοποίησης και στον έλεγχο της αποτελεσματικότητας των παρεμβάσεων.
Αυτό είναι και το βασικό αντικείμενο του χαρτοφυλακίου του Νίκου Παπαθανάση.
Η πρώτη προτεραιότητα είναι η πλήρης αξιοποίηση των διαθέσιμων χρηματοδοτήσεων χωρίς απώλειες. Η δεύτερη είναι η κατεύθυνσή τους σε δράσεις με σαφή οικονομική ή κοινωνική χρησιμότητα. Η τρίτη είναι η τήρηση των χρονοδιαγραμμάτων και η επίτευξη μετρήσιμων αποτελεσμάτων.
Στη στεγαστική πολιτική, η αποτελεσματικότητα θα αποτυπωθεί στον αριθμό των κατοικιών που θα ανακαινιστούν και θα επιστρέψουν σε χρήση. Στην επιχειρηματικότητα, στις επενδύσεις που θα ολοκληρωθούν, στη βιωσιμότητα των νέων επιχειρήσεων και στις θέσεις εργασίας που θα δημιουργηθούν. Στις ενεργειακές παρεμβάσεις, στη μείωση της κατανάλωσης και του κόστους για νοικοκυριά και επιχειρήσεις.
Με αυτά τα κριτήρια θα αξιολογηθεί η διαχείριση της σημερινής χρηματοδοτικής περιόδου: όχι μόνο από το ύψος των πόρων που θα απορροφηθούν, αλλά κυρίως από το αποτέλεσμα που θα αφήσουν στην πραγματική οικονομία.
Για τον Νίκο Παπαθανάση, το ζητούμενο είναι σαφές: πλήρης αξιοποίηση των διαθέσιμων χρηματοδοτήσεων, αποτελεσματική κατανομή των πόρων και, κυρίως, μετρήσιμο αποτέλεσμα για την οικονομία και την κοινωνία.
