Τις ελληνικές προτάσεις για τη διαχείριση του μεταναστευτικού ζητήματος σε ευρωπαϊκό επίπεδο παρουσιάζει η Αθήνα στο Συμβούλιο Εσωτερικών Υποθέσεων της ΕΕ, με βασικούς άξονες τη δημιουργία ενός έκτακτου μηχανισμού για περιόδους μεταναστευτικών κρίσεων και την επιτάχυνση των επιστροφών μέσω των λεγόμενων Return Hubs σε τρίτες χώρες.
Την πρόταση που έχει καταθέσει ο πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης αναμένεται να παρουσιάσει στους Ευρωπαίους ομολόγους του ο υπουργός Μετανάστευσης και Ασύλου Θάνος Πλεύρης.
Ο έκτακτος μηχανισμός για μαζικές ροές
Στο πρώτο σκέλος της ελληνικής πρωτοβουλίας βρίσκεται η δημιουργία ενός ευρωπαϊκού μηχανισμού για την αντιμετώπιση περιπτώσεων εργαλειοποίησης μεταναστευτικών ροών και υβριδικών απειλών στα εξωτερικά σύνορα της ΕΕ.
Η Αθήνα ζητά να θεσπιστεί ένα ειδικό πλαίσιο για περιπτώσεις αιφνίδιων και μαζικών αφίξεων, το οποίο θα προβλέπει αυξημένη επιτήρηση των εξωτερικών συνόρων και τη δυνατότητα ενεργοποίησης έκτακτων μέτρων.
Στο πλαίσιο της ελληνικής πρότασης εξετάζεται, μεταξύ άλλων, η δυνατότητα αναστολής της διαδικασίας ασύλου σε συγκεκριμένες συνθήκες μαζικών ροών και εργαλειοποίησης. Η ελληνική πλευρά ζητά να καθοριστούν σε ευρωπαϊκό επίπεδο οι προϋποθέσεις και οι διαδικασίες ενεργοποίησης ενός τέτοιου μηχανισμού.
Στο επίκεντρο και τα Return Hubs
Δεύτερος βασικός άξονας της ελληνικής πρωτοβουλίας είναι η πολιτική των επιστροφών και η δημιουργία Return Hubs σε τρίτες χώρες.
Η Ελλάδα συμμετέχει, μαζί με τη Γερμανία, την Ολλανδία, τη Δανία και την Αυστρία, στο λεγόμενο Core Group, το οποίο επεξεργάζεται ένα μοντέλο συνεργασίας με τρίτες χώρες για την πραγματοποίηση επιστροφών.
Στόχος είναι να διαμορφωθεί ένα πλαίσιο που θα επιτρέπει, υπό συγκεκριμένες προϋποθέσεις και με σεβασμό στο ευρωπαϊκό και διεθνές δίκαιο, την επιστροφή ατόμων των οποίων οι αιτήσεις διεθνούς προστασίας έχουν απορριφθεί, είτε στη χώρα καταγωγής τους είτε σε ασφαλή τρίτη χώρα εκτός ΕΕ.
Ο Θάνος Πλεύρης έχει διευκρινίσει ότι ο όρος «Return Hub» δεν σημαίνει κατ’ ανάγκη κλειστή δομή ή κέντρο κράτησης, αλλά έναν μηχανισμό που θα διευκολύνει και θα οργανώνει τις διαδικασίες επιστροφής.
Στόχος η λειτουργία του πρώτου κόμβου στην Αφρική
Η ελληνική πλευρά έχει θέσει ως στόχο τη λειτουργία του πρώτου Return Hub στην Αφρική κατά τη διάρκεια της ελληνικής Προεδρίας του Συμβουλίου της ΕΕ, το δεύτερο εξάμηνο του 2027.
Παράλληλα, ιδιαίτερη σημασία αποδίδεται στη συμμετοχή διεθνών οργανισμών στη διαμόρφωση των σχετικών διαδικασιών. Στο περιθώριο του Συμβουλίου Εσωτερικών Υποθέσεων αναμένεται συνάντηση των χωρών του Core Group με εκπροσώπους διεθνών οργανισμών, με αντικείμενο τις εγγυήσεις, την εποπτεία και τους μηχανισμούς που θα συνοδεύουν τις συμφωνίες με τρίτες χώρες.
Η ελληνική πλευρά υποστηρίζει ότι η τεχνογνωσία και η παρουσία των διεθνών οργανισμών μπορούν να αξιοποιηθούν, χωρίς να μεταφέρεται σε αυτούς η ευθύνη για την εφαρμογή των συμφωνιών.
Το επόμενο βήμα είναι πλέον η μετάβαση από τον πολιτικό σχεδιασμό στη διαμόρφωση συγκεκριμένων συμφωνιών, με σαφείς νομικές προϋποθέσεις, χρονοδιαγράμματα και μηχανισμούς ελέγχου και εποπτείας.
