Του Κυριάκου Κουζούμη
Η αντίστροφη μέτρηση για την έναρξη της χειμερινής περιόδου συνοδεύεται φέτος από μια βαριά σκιά αγωνίας για εκατομμύρια νοικοκυριά. Με τις διεθνείς τιμές ενέργειας να κινούνται σε απαγορευτικά επίπεδα και το πετρέλαιο θέρμανσης να προμηνύεται «είδος πολυτελείας», η συντριπτική πλειονότητα των πολιτών βλέπει τον προγραμματισμό του χειμώνα να τιτλοφορείται ως: «Απόγνωση και αδιέξοδο». Στα αστικά κέντρα αλλά και στην περιφέρεια, η σκέψη και μόνο του κουμπιού εκκίνησης στον καυστήρα προκαλεί πονοκέφαλο, με ολοένα και περισσότερους πολίτες να δηλώνουν ευθέως πως φέτος απλώς «δεν θα βάλουν» πετρέλαιο, αναζητώντας εναλλακτικές λύσεις ή προετοιμαζόμενοι για έναν ομολογουμένως παγωμένο χειμώνα.
Η κυβέρνηση, παρακολουθώντας τις εξελίξεις, επιχειρεί να στείλει μήνυμα ότι δεν βρίσκεται με κλειστά τα μάτια απέναντι στην κρίση. Η επίγνωση της δύσκολης κατάστασης υπάρχει, ωστόσο το πλαίσιο μέσα στο οποίο καλείται να κινηθεί ο κρατικός προϋπολογισμός είναι στενό, γεγονός που περιορίζει τις προσδοκίες για σαρωτικές παρεμβάσεις.
Το αποτύπωμα του «δύσκολου χειμώνα» και η διεθνής διάσταση
Την ωμή πραγματικότητα επιβεβαίωσε πρόσφατα και ο ίδιος ο πρωθυπουργός, Κυριάκος Μητσοτάκης, κατά τη διάρκεια της συνέντευξής του στο ειδησεογραφικό δίκτυο Bloomberg. Απαντώντας στις πιέσεις για το αυξημένο ενεργειακό κόστος και τη φορολογία στα καύσιμα, ο κ. Μητσοτάκης δεν έκρυψε ότι ο επερχόμενος χειμώνας αναμένεται δύσκολος, τονίζοντας παράλληλα πως η κυβέρνηση διαθέτει μεν κάποιο δημοσιονομικό περιθώριο για εισοδηματική στήριξη, το οποίο όμως σε καμία περίπτωση δεν είναι απεριόριστο.
Ιδιαίτερη αίσθηση προκάλεσε η τοποθέτησή του στο ζήτημα της μείωσης των φόρων στα καύσιμα. Ο πρωθυπουργός εξήγησε πως, παρότι αναγνωρίζει το υψηλό επίπεδο φορολογίας στην Ελλάδα, μια οριζόντια ή σημαντική μείωση των φόρων προσκρούει στους ευρωπαϊκούς κανόνες και στα αυστηρά όρια των κρατικών δαπανών. Όπως χαρακτηριστικά υπογράμμισε, ο μόνος τρόπος για να υπάρξει μείωση χωρίς να διαταραχθεί η δημοσιονομική ισορροπία είναι να δοθεί εξαίρεση ή μεγαλύτερη δημοσιονομική ευελιξία από την Ευρωπαϊκή Ένωση,. Παράλληλα, διαμήνυσε ότι η κυβέρνηση δεν πρόκειται να αφήσει τα νοικοκυριά, κυρίως στη Βόρεια Ελλάδα, χωρίς καμία απολύτως διέξοδο, ξεκαθαρίζοντας πως η θέρμανση αποτελεί προτεραιότητα.
Τα σενάρια ενίσχυσης
Στο εσωτερικό μέτωπο οι τόνοι είναι προσεκτικοί. Ο Κυβερνητικός Εκπρόσωπος, Παύλος Μαρινάκης, έχει ήδη δώσει το στίγμα των προθέσεων και του χρονοδιαγράμματος, επιβεβαιώνοντας πως οι τελικές αποφάσεις και οι λεπτομέρειες για το πακέτο στήριξης της θέρμανσης θα «κλειδώσουν» και θα ανακοινωθούν επίσημα στις 14 Οκτωβρίου, ενώ νωρίτερα, στις 30 Σεπτεμβρίου, θα προηγηθούν οι ανακοινώσεις που αφορούν τα καύσιμα κίνησης.
Σύμφωνα με τα σενάρια που επεξεργάζονται τα συναρμόδια υπουργεία Οικονομικών και Περιβάλλοντος, η φετινή κυβερνητική παρέμβαση δεν φιλοδοξεί να αποτελέσει μια επανάσταση στη δομή των δικαιούχων. Αυτό σημαίνει πρακτικά ότι η βάση των πολιτών που θα λάβουν την επιδότηση δεν αναμένεται να διευρυνθεί σημαντικά. Αντίθετα, η «αρχιτεκτονική» του μέτρου στρέφεται γύρω από το ύψος της ενίσχυσης ανά δικαιούχο.
Με απλά λόγια, το βάρος πέφτει στο πώς τα χρήματα που διαθέτει ο κρατικός κορβανάς μπορούν να φτάσουν πιο αποτελεσματικά στα ευάλωτα και μεσαία στρώματα που πραγματικά το έχουν ανάγκη, αυξάνοντας ενδεχομένως το ποσό ανά λίτρο ή προσαρμόζοντάς το στα κλιματολογικά δεδομένα της κάθε περιοχής, χωρίς όμως να ανοίξει η «ομπρέλα» για να χωρέσουν όλοι. Το οικονομικό επιτελείο ζυγίζει διαρκώς τα δημοσιονομικά δεδομένα, προσπαθώντας να αποφύγει δημοσιονομικούς εκτροχιασμούς σε μια περίοδο που η διεθνής αβεβαιότητα χτυπά «κόκκινο».
Η πραγματικότητα των πολιτών
Από τη μια πλευρά βρίσκεται η κυβέρνηση, η οποία προτάσσει την υπεύθυνη δημοσιονομική διαχείριση, τα υψηλά πρωτογενή πλεονάσματα και τις στοχευμένες ενέσεις ρευστότητας όπου υπάρχει περιθώριο. Από την άλλη, βρίσκονται οι πολίτες, οι οποίοι αισθάνονται την πίεση της ακρίβειας να έχει φτάσει σε οριακό σημείο. Η αγοραστική δύναμη των νοικοκυριών έχει δεχθεί ισχυρό πλήγμα από τον πληθωρισμό των προηγούμενων ετών, και το ενεργειακό κόστος λειτουργεί πλέον ως ο καταλύτης που απειλεί να τινάξει στον αέρα τους οικογενειακούς προϋπολογισμούς.
Το γεγονός ότι η φετινή στήριξη δεν θα συνοδευτεί από διεύρυνση των κριτηρίων προκαλεί ήδη μουρμούρες και προβληματισμό. Πολλές οικογένειες της μεσαίας τάξης, οι οποίες τυπικά «οριακά» δεν θεωρούνται φτωχές για να ενταχθούν στα αυστηρά εισοδηματικά και περιουσιακά κριτήρια, στην πράξη αδυνατούν εξίσου να ανταποκριθούν στις τρέχουσες τιμές των καυσίμων. Για αυτούς τους ανθρώπους, η προοπτική του Οκτωβρίου φέρνει μαζί της περισσότερα ερωτηματικά παρά ανακούφιση.
Η επόμενη μέρα και o τοίχος της ακρίβειας
Το ζήτημα του πετρελαίου θέρμανσης δεν είναι πλέον απλώς ένα οικονομικό μέγεθος στον προϋπολογισμό. Έχει μετατραπεί σε κορυφαίο κοινωνικό και πολιτικό βαρόμετρο. Οι πολίτες περιμένουν τις ανακοινώσεις της 14ης Οκτωβρίου όχι με προσδοκίες για θαύματα, αλλά με την ελπίδα ότι η κρατική αρωγή θα αποδειχθεί αρκετή για να μη μετατραπεί η θέρμανση του σπιτιού σε πολυτέλεια υπό όρους επιβίωσης.
Η κυβέρνηση καλείται να αποδείξει στην πράξη ότι η επίγνωση της δυσκολίας δεν περιορίζεται σε λεκτικές διαπιστώσεις, αλλά μεταφράζεται σε ουσιαστική και άμεση ανακούφιση. Διότι, σε έναν χειμώνα που προδιαγράφεται παγωμένος, η πολιτική συνοχή και η κοινωνική ειρήνη κρίνονται τελικά από το αν τα σπίτια των πολιτών θα καταφέρουν να παραμείνουν… ζεστά.
