Η Αθήνα ενισχύει τη συνεργασία με το Κάιρο και το Άμπου Ντάμπι, επιδιώκοντας να θωρακίσει τη θέση της στην Ανατολική Μεσόγειο μετά την κύρωση του τουρκολιβυκού μνημονίου από τη Βουλή των Αντιπροσώπων της Λιβύης.
Σε μια περίοδο αυξημένης γεωπολιτικής έντασης, η Ελλάδα εντείνει τις διπλωματικές της πρωτοβουλίες για την προάσπιση των κυριαρχικών της δικαιωμάτων και την ενίσχυση των περιφερειακών συμμαχιών της. Η κύρωση του τουρκολιβυκού μνημονίου του 2019 από τη Βουλή των Αντιπροσώπων της Λιβύης επαναφέρει στο προσκήνιο τις διαφωνίες για τις θαλάσσιες ζώνες στην Ανατολική Μεσόγειο και αυξάνει την πίεση για συντονισμένες κινήσεις από την Αθήνα.
Στο πλαίσιο αυτό, η κυβέρνηση επιδιώκει να ενισχύσει τη συνεργασία με την Αίγυπτο, ενώ παράλληλα αναβαθμίζει τις σχέσεις με τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, έναν σημαντικό οικονομικό και γεωπολιτικό παράγοντα στην περιοχή του Κόλπου.
Κεντρικός στόχος της ελληνικής διπλωματίας είναι να ενισχυθεί η θέση της χώρας μέσα από συνεργασίες με κράτη που δίνουν έμφαση στη σταθερότητα, στην ασφάλεια των θαλάσσιων οδών και στον σεβασμό του Διεθνούς Δικαίου.
Αθήνα και Κάιρο επανεκκινούν τις συζητήσεις για την ΑΟΖ
Ιδιαίτερη βαρύτητα αποκτά η συνεργασία Ελλάδας και Αιγύπτου, καθώς οι δύο πλευρές συμφώνησαν να συνεχίσουν τις διαβουλεύσεις για την επέκταση του γεωγραφικού πεδίου εφαρμογής της συμφωνίας οριοθέτησης Αποκλειστικής Οικονομικής Ζώνης του 2020.
Ο υπουργός Εξωτερικών, Γιώργος Γεραπετρίτης, και ο Αιγύπτιος ομόλογός του, Μπαντρ Αμπντελατί, απέρριψαν την κύρωση του τουρκολιβυκού μνημονίου, αμφισβητώντας τη νομική του βάση και υπογραμμίζοντας την ανάγκη τήρησης των κανόνων του Διεθνούς Δικαίου της Θάλασσας και της Σύμβασης των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας (UNCLOS).
Η περαιτέρω οριοθέτηση των θαλάσσιων ζωνών με την Αίγυπτο αποτελεί σημαντικό διπλωματικό εργαλείο για την Αθήνα. Δεν συνεπάγεται, ωστόσο, ότι το τουρκολιβυκό μνημόνιο ακυρώνεται αυτομάτως. Η ελληνική επιδίωξη είναι να ενισχυθεί η νομική και διπλωματική επιχειρηματολογία της χώρας και να περιοριστούν οι δυνατότητες αξιοποίησης του μνημονίου σε βάρος των ελληνικών θέσεων.
Τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα στο επίκεντρο της ελληνικής στρατηγικής
Η ελληνική στρατηγική δεν περιορίζεται στις σχέσεις με το Κάιρο. Τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα αναδεικνύονται σε σημαντικό εταίρο της Αθήνας, τόσο σε οικονομικό όσο και σε γεωπολιτικό επίπεδο.
Η επίσημη επίσκεψη του διαδόχου του θρόνου του Άμπου Ντάμπι, σεΐχη Χαλίντ μπιν Μοχάμεντ μπιν Ζαγέντ Αλ Ναχιάν, και η συνάντησή του με τον πρωθυπουργό Κυριάκο Μητσοτάκη επιβεβαιώνουν τη βούληση των δύο πλευρών να εμβαθύνουν τη στρατηγική τους συνεργασία.
Για την Ελλάδα, τα ΗΑΕ αποτελούν σημαντικό οικονομικό εταίρο στον Περσικό Κόλπο και δίαυλο προς τις αγορές της Μέσης Ανατολής. Για τα Εμιράτα, η Ελλάδα προσφέρει πρόσβαση στον ευρωπαϊκό χώρο, ισχυρή ναυτιλιακή παρουσία και δυνατότητες επενδύσεων στη Νοτιοανατολική Ευρώπη.
Η συνεργασία αποκτά ευρύτερη σημασία λόγω των κοινών ενδιαφερόντων για την ασφάλεια των θαλάσσιων μεταφορών, την προστασία των ενεργειακών υποδομών και τη σταθερότητα των εμπορικών διαδρόμων.
Αυτό δεν σημαίνει, πάντως, ότι τα ΗΑΕ υιοθετούν αυτομάτως κάθε ελληνική θέση απέναντι στην Τουρκία και τη Λιβύη. Η αξία της συνεργασίας βρίσκεται στη δυνατότητα ενίσχυσης του διαλόγου και του συντονισμού με έναν σημαντικό περιφερειακό παράγοντα.
Από την Ανατολική Μεσόγειο στον Περσικό Κόλπο
Η ασφάλεια στην Ανατολική Μεσόγειο συνδέεται ολοένα περισσότερο με τις εξελίξεις στην Ερυθρά Θάλασσα, στον Περσικό Κόλπο και στην ευρύτερη Μέση Ανατολή.
Η προστασία της ελεύθερης ναυσιπλοΐας, η ασφάλεια των ενεργειακών υποδομών και η απρόσκοπτη λειτουργία των διεθνών αλυσίδων εφοδιασμού αποτελούν βασικές προτεραιότητες για την Ελλάδα και τα ΗΑΕ.
Η Αθήνα διαθέτει σημαντική ναυτιλιακή παρουσία και στρατηγική θέση στη Μεσόγειο, ενώ το Άμπου Ντάμπι έχει εξελιχθεί σε οικονομικό, ενεργειακό και επενδυτικό κόμβο. Η σύγκλιση αυτών των πλεονεκτημάτων δημιουργεί περιθώρια για συνεργασία με ευρύτερη περιφερειακή εμβέλεια.
Παράλληλα, η υπόθεση του τουρκολιβυκού μνημονίου έχει προκαλέσει πολιτική αντιπαράθεση στο εσωτερικό της Ελλάδας. Ο κυβερνητικός εκπρόσωπος, Παύλος Μαρινάκης, επέκρινε την αντιπολίτευση για τη χρήση του όρου «διπλωματική ήττα», υποστηρίζοντας ότι τέτοιες διατυπώσεις αδικούν τη χώρα και ενδέχεται να ενισχύσουν την επιχειρηματολογία της τουρκικής πλευράς.
IMEC, ενέργεια και επενδύσεις στο κοινό σχέδιο
Η στρατηγική σχέση Ελλάδας και ΗΑΕ στηρίζεται και σε ένα ευρύτερο οικονομικό υπόβαθρο. Ο σχεδιαζόμενος οικονομικός διάδρομος IMEC, που φιλοδοξεί να συνδέσει την Ινδία με τη Μέση Ανατολή και την Ευρώπη, αναδεικνύει τη σημασία των υποδομών μεταφορών και της εμπορικής διασύνδεσης.
Χάρη στη γεωγραφική της θέση, στα λιμάνια και στις υποδομές μεταφορών, η Ελλάδα μπορεί να διεκδικήσει ρόλο σε αναδυόμενα εμπορικά και εφοδιαστικά δίκτυα. Τα ΗΑΕ, από την πλευρά τους, διαθέτουν σημαντική επενδυτική ισχύ και διεθνή οικονομική παρουσία.
Στο επίκεντρο της διμερούς συνεργασίας βρίσκονται η πράσινη ενέργεια, οι υποδομές, τα logistics, η τεχνολογία, η υγεία, ο τουρισμός και η άμυνα. Πρόσθετες προοπτικές δημιουργούνται και στον τομέα της Τεχνητής Νοημοσύνης, όπου αυξάνονται οι ανάγκες για επενδύσεις και ψηφιακές υποδομές.
Για την Αθήνα, η ενίσχυση των σχέσεων με την Αίγυπτο και τα ΗΑΕ αποτελεί μέρος μιας ευρύτερης προσπάθειας να αποκτήσει περισσότερα διπλωματικά ερείσματα και να ενισχύσει τη θέση της στην Ανατολική Μεσόγειο.
Το ζητούμενο, ωστόσο, δεν είναι μόνο η σύναψη συμμαχιών και η ανταλλαγή δηλώσεων. Είναι κατά πόσο οι διπλωματικές πρωτοβουλίες θα οδηγήσουν σε συγκεκριμένα αποτελέσματα, ενισχύοντας τη διεθνή θέση της Ελλάδας και περιορίζοντας τα περιθώρια αμφισβήτησης των ελληνικών θέσεων για τις θαλάσσιες ζώνες.
