Πράσινα Σημεία στους δήμους, νέα μονάδα στο Σχιστό, αναβάθμιση στη Φυλή και ένας χώρος ταφής που γεμίζει πριν προλάβουν τα έργα. Πού θα κριθεί η υπόθεση και τι πρέπει να μη γίνει ξανά.
Η Αττική μπαίνει σε μια διετία που θα κρίνει αν θα συνεχίσει να θάβει σχεδόν όλα τα σκουπίδια της στη Φυλή. Η Περιφέρεια Αττικής παρουσιάζει τον Δεκέμβριο το προσχέδιο του νέου Περιφερειακού Σχεδιασμού Διαχείρισης Αποβλήτων (ΠΕΣΔΑ). Μετά τις γνωμοδοτήσεις, τη στρατηγική περιβαλλοντική εκτίμηση και τη δημόσια διαβούλευση, το σχέδιο θα πάει για ψήφιση στο Περιφερειακό Συμβούλιο το πρώτο δίμηνο του 2027. Μέχρι τότε, η Φυλή θα συνεχίσει να δέχεται πάνω από το 90% των απορριμμάτων του λεκανοπεδίου.
Η πίεση έρχεται και από τις Βρυξέλλες. Την 1η Οκτωβρίου η Ευρωπαϊκή Επιτροπή παρέπεμψε την Ελλάδα στο Δικαστήριο της ΕΕ, κρίνοντας ανεπαρκή την ικανότητα επεξεργασίας των σύμμεικτων αποβλήτων πριν από την ταφή. Σε όλη τη χώρα, 66 από τους 81 χώρους υγειονομικής ταφής δεν συμμορφώνονται με την ευρωπαϊκή νομοθεσία. Αν η χώρα καταδικαστεί και δεν συμμορφωθεί, ο δρόμος για οικονομικές κυρώσεις ανοίγει.
Η κατεύθυνση της Περιφέρειας
Η Περιφέρεια επιχειρεί να αλλάξει το μοντέλο διαχείρισης από τη γειτονιά μέχρι την τελική διάθεση. Για πρώτη φορά οργανώνεται κοινή προσπάθεια με τους 66 δήμους, που συνδέει τη συλλογή στη γειτονιά με τις υποδομές όλου του λεκανοπεδίου, ώστε να τελειώσει ο κατακερματισμός που επί χρόνια κρατούσε χαμηλά την ανακύκλωση. Για τη Φυλή η γραμμή είναι σαφής: η Δυτική Αττική σηκώνει εδώ και δεκαετίες δυσανάλογο βάρος και η μαζική ταφή σε ένα σημείο δεν μπορεί να είναι λύση. Η αποφόρτισή της θα μετρηθεί στις ποσότητες που θα πάψουν να φτάνουν εκεί.
Οι στόχοι είναι συγκεκριμένοι. Η ανακύκλωση και η προετοιμασία για επαναχρησιμοποίηση πρέπει να ανέβουν από το 18,1% του 2023 στο 60,2% το 2030 και στο 65,1% το 2035, ενώ έως το 2030 δεν θα πρέπει να θάβεται κανένα ανεπεξέργαστο αστικό απόβλητο. Η ενεργειακή αξιοποίηση έρχεται μετά: προηγούνται οι στόχοι ανακύκλωσης και κάθε συζήτηση για καύση θα αφορά μόνο το τελικό υπόλειμμα.
Πράσινα Σημεία: Το στοίχημα κρίνεται στους δήμους
Το πιο άμεσο κομμάτι του σχεδίου, και αυτό που θα δουν πρώτοι οι πολίτες, είναι τα Πράσινα Σημεία. Προβλέπονται τουλάχιστον 25 νέα διαδημοτικά Πράσινα Σημεία και 30 Κέντρα Δημιουργικής Επαναχρησιμοποίησης. Πρόκειται για οργανωμένους χώρους όπου οι δημότες θα αφήνουν ξεχωριστά χαρτί, γυαλί, μέταλλα, πλαστικά, υφάσματα και μαγειρικά λάδια, αλλά και ρούχα, έπιπλα και ηλεκτρικές συσκευές που μπορούν να ξαναχρησιμοποιηθούν. Κάθε τόνος που συλλέγεται εκεί είναι ένας τόνος λιγότερος για τη Φυλή.
Το κλειδί είναι η γη. Οι δήμοι που διαθέτουν κατάλληλο ακίνητο θα μπορούν να φιλοξενήσουν εγκαταστάσεις που θα εξυπηρετούν και τους γειτονικούς δήμους. Ο ΕΔΣΝΑ θα βοηθήσει στην ωρίμανση και την αδειοδότηση μέσω προγραμματικών συμβάσεων, εφόσον το ζητήσει ο ίδιος ο δήμος. Με άλλα λόγια, η πρωτοβουλία ανήκει στους δημάρχους. Στην πράξη, προτεραιότητα θα έχουν οι δήμοι που θα εμφανιστούν με διαθέσιμο οικόπεδο και ώριμες μελέτες.
Η εμπειρία από άλλες περιοχές δείχνει τον κίνδυνο. Στην Πάρο, έργο Πράσινων Σημείων απεντάχθηκε από τη χρηματοδότηση τον Δεκέμβριο του 2025, δύο χρόνια μετά την ολοκλήρωση του διαγωνισμού του. Για να μη συμβεί το ίδιο στην Αττική, χρειάζεται δημοσιευμένη λίστα θέσεων, χρονοδιάγραμμα ανά δήμο και τακτική ενημέρωση για την πρόοδο κάθε έργου.
Τα λεφτά: Από πού έρχονται και ποιος πληρώνει
Για το σύστημα χωριστής συλλογής των οργανικών, ο προϋπολογισμός φτάνει τα 350,5 εκατ. ευρώ. Από αυτά, 234,3 εκατ. προέρχονται από το τέλος ταφής, 66,8 εκατ. από το υπουργείο Περιβάλλοντος και τα συστήματα διευρυμένης ευθύνης του παραγωγού και 49,4 εκατ. από άλλες πηγές. Ήδη έχουν παραδοθεί 69.000 κάδοι και 1.000 κάδοι οικιακής κομποστοποίησης, ενώ το πρόγραμμα εξοπλισμού των 155 εκατ. ευρώ προβλέπει 291 οχήματα, από τα οποία τα 130 ηλεκτρικά. Η Περιφέρεια ετοιμάζει επίσης χρηματοδοτήσεις άνω των 220 εκατ. ευρώ για τον ΕΔΣΝΑ.
Η χρηματοδότηση όμως έχει όρους. Κάθε δράση συνδέεται με την υπογραφή προγραμματικών συμβάσεων και την εξασφάλιση προσωπικού. Τα χρήματα προβλέπονται, αλλά δεν θα φτάσουν σε όποιον δήμο δεν υπογράψει ή δεν έχει ανθρώπους να τρέξουν τα έργα.
Υπάρχει και το κόστος λειτουργίας. Σύμφωνα με τον σχεδιασμό, όταν το σύστημα λειτουργήσει πλήρως, το ετήσιο κόστος λειτουργίας του θα φτάνει περίπου τα 152,6 εκατ. ευρώ. Περίπου 92,8 εκατ. θα επιβαρύνουν τους δήμους και τον ΕΔΣΝΑ και περίπου 59,8 εκατ. αναμένεται να καλυφθούν από έσοδα της ανακύκλωσης. Αυτός ο λογαριασμός θα φανεί στα δημοτικά τέλη, και οι δημότες δικαιούνται να ξέρουν από τώρα τι θα πληρώσουν.
Οι μονάδες και οι διαγωνισμοί
Στο Σχιστό προβλέπεται νέα μονάδα ανάκτησης και ανακύκλωσης 250.000 τόνων τον χρόνο, μέσω Σύμπραξης Δημόσιου και Ιδιωτικού Τομέα (ΣΔΙΤ). Η Περιφέρεια ζήτησε επαναδιαπραγμάτευση των οικονομικών όρων, με στόχο η χρέωση που θα πληρώνουν οι δήμοι για κάθε τόνο να μείνει κάτω από 70 ευρώ. Ο τροποποιημένος φάκελος θα επανυποβληθεί στη Διυπουργική Επιτροπή ΣΔΙΤ και, μετά την έγκριση, ακολουθούν ανταγωνιστικός διάλογος, δεσμευτικές προσφορές, ανάδειξη αναδόχου, περιβαλλοντική αδειοδότηση και υπογραφή σύμβασης. Αν όλα κυλήσουν ομαλά, η κατασκευή θα ξεκινήσει το 2028.
Στη Φυλή, το υφιστάμενο Εργοστάσιο Μηχανικής Ανακύκλωσης και Κομποστοποίησης (ΕΜΑΚ) θα αναβαθμιστεί σε περίπου 350.000 τόνους. Ο σχετικός διαγωνισμός ΣΔΙΤ έχει ολοκληρώσει την πρώτη του φάση και το ΥΠΕΝ είχε προαναγγείλει για τον Νοέμβριο την έγκριση του επόμενου βήματος. Για τη Φυλή, ωστόσο, συζητείται ευρύτερος επανασχεδιασμός, που αγγίζει το τεχνικό αντικείμενο, τη χωροθέτηση και τις περιβαλλοντικές παραμέτρους, και αυτό μπορεί να φέρει νέες καθυστερήσεις. Αν οι συμβάσεις υπογραφούν μέσα στο 2027, οι δύο εγκαταστάσεις θα μπορούσαν να λειτουργούν από τα τέλη του 2029 ή τις αρχές του 2030. Στόχος είναι το υπόλειμμα που καταλήγει στην ταφή να πέσει από περίπου 70% σε περίπου 30%.
Πού μπορεί να κολλήσει
Το πρώτο εμπόδιο είναι ο χρόνος. Τον Δεκέμβριο του 2025 ο ΕΔΣΝΑ αποφάσισε την επέκταση της Φυλής, που προσθέτει περίπου 3,9 εκατ. κυβικά μέτρα χωρητικότητας. Με τους σημερινούς ρυθμούς αυτό αντιστοιχεί σε περίπου 23 μήνες λειτουργίας, και με την εκτροπή φορτίων προς το ΕΜΑΚ σε έως τρία χρόνια. Αν η νέα χωρητικότητα αρχίσει να χρησιμοποιείται μέσα στο 2026, ακόμη και το αισιόδοξο σενάριο των τριών ετών φτάνει οριακά ως το 2029, όταν οι νέες μονάδες στην καλύτερη περίπτωση θα ολοκληρώνονται. Περιθώριο για καθυστερήσεις δεν υπάρχει, και για το ενδεχόμενο να μην προλάβουν οι νέες μονάδες δεν έχει δημοσιοποιηθεί κανένα εναλλακτικό σχέδιο.
Το δεύτερο είναι οι χωροθετήσεις. Οι θέσεις των νέων εγκαταστάσεων θα κριθούν στον ΠΕΣΔΑ, και η εμπειρία δείχνει ότι εκεί κρίνονται όλα: όλοι θέλουν λύση, κανείς δεν θέλει τη μονάδα στη γειτονιά του. Το τρίτο είναι η διοικητική επάρκεια. Ο ΕΔΣΝΑ πρέπει να στηρίξει 66 δήμους, να διαχειριστεί τους πόρους με διαφάνεια και να προμηθευτεί εξοπλισμό στην ώρα του.
Τα λάθη που δεν πρέπει να επαναληφθούν
Η ΣΔΙΤ του Σχιστού είχε εγκριθεί από τη Διυπουργική Επιτροπή ήδη από τον Νοέμβριο του 2020. Έξι χρόνια μετά, δεν έχει μπει ούτε ένα τούβλο. Οι διοικήσεις Ρένας Δούρου και Γιώργου Πατούλη άφησαν πίσω τους μια δεκαετία χωρίς καμία νέα μονάδα επεξεργασίας.
Τα πορίσματα του Σώματος Ορκωτών Λογιστών για την περίοδο 2020-2023, επί διοίκησης Πατούλη, είναι αποκαλυπτικά. Ο ΕΔΣΝΑ, με ετήσια έσοδα πάνω από 90 εκατ. ευρώ, προχώρησε σε αναθέσεις ύψους 395 εκατ. ευρώ, πολύ πέρα από τις δυνατότητές του, με αποτέλεσμα χρέη, ζημιές και απαιτήσεις για τόκους υπερημερίας. Στο επίκεντρο του ελέγχου βρέθηκαν και 13 συμβάσεις έργων ύψους 299 εκατ. ευρώ, με μία μόνο έγκυρη προσφορά η καθεμία και εκπτώσεις από 1% έως 3%. Ο περιφερειάρχης Νίκος Χαρδαλιάς διαβίβασε τα πορίσματα στον Οικονομικό Εισαγγελέα και η Δικαιοσύνη θα κρίνει τις ευθύνες. Η σημερινή διοίκηση υποστηρίζει ότι με την καταγγελία συμβάσεων απέτρεψε επιβαρύνσεις άνω των 210 εκατ. ευρώ για τον ΕΔΣΝΑ.
Η πιο χαρακτηριστική υπόθεση της περιόδου είναι τα «σπιτάκια ανακύκλωσης». Η Επιτροπή Δημοσιονομικού Ελέγχου (ΕΔΕΛ) διαπίστωσε ότι το κόστος των περίπου 300.000 ευρώ ανά μονάδα ήταν έως και πέντε φορές υψηλότερο από αντίστοιχο εξοπλισμό της αγοράς, για τον οποίο εταιρεία του κλάδου ανέφερε τιμές από 66.000 έως 97.000 ευρώ. Ο διαγωνισμός είχε προϋπολογισμό περίπου 83 εκατ. ευρώ και το ευρωπαϊκό σκέλος της χρηματοδότησης ερευνά η Ευρωπαϊκή Εισαγγελία. Η ανάδοχος εταιρεία επικαλείται απόφαση της Ολομέλειας του Ελεγκτικού Συνεδρίου του 2024, η οποία κατά την ίδια δεν διαπίστωσε υπερκοστολόγηση. Τελεσίδικη δικαστική κρίση για ευθύνες δεν υπάρχει.
Το ζήτημα αφορά άμεσα το νέο σχέδιο. Τα Πράσινα Σημεία και τα Κέντρα Επαναχρησιμοποίησης είναι ακριβώς το είδος των έργων όπου τέτοιες πρακτικές μπορούν να επαναληφθούν: εξοπλισμός με τεχνικές προδιαγραφές που επιλέγει η αναθέτουσα αρχή και τιμές που δύσκολα συγκρίνει ο πολίτης. Αν για κάθε προμήθεια δημοσιεύονται η έρευνα αγοράς, οι τιμές που ισχύουν σε άλλες ευρωπαϊκές χώρες και πόσες εταιρείες συμμετείχαν, κανείς δεν θα μπορεί να αμφισβητήσει το κόστος. Δεν θέλουμε να ξαναδούμε σπιτάκια ανακύκλωσης των 300.000 ευρώ.
Στην αγορά της ανακύκλωσης κυκλοφορούν εταιρείες «βρικόλακες», με ιδιοκτήτες νέους «Ωνάσηδες», που τα προηγούμενα χρόνια βρήκαν στον ΕΔΣΝΑ την κότα με τα χρυσά αυγά και την ξεζούμισαν. Καραδοκούν και ίσως να λιγουρεύονται ξανά «φωτογραφικούς» διαγωνισμούς (που κλείνουν την πόρτα στην ελεύθερη αγορά και σε όσους δεν έχουν πρόσβαση). Αυτή τη φορά, όμως, έχουν απέναντί τους τον Νίκο Χαρδαλιά, που άνοιξε ήδη τους φακέλους του παρελθόντος και έχει θέσει ως στόχο την «πλήρη εξυγίανση του ΕΔΣΝΑ».
Ο κανόνας για τα νέα έργα πρέπει να είναι απλός: πραγματικός ανταγωνισμός, δημοσιοποίηση κόστους και χρονοδιαγράμματα που τηρούνται. Διαγωνισμοί με έναν συμμετέχοντα και εκπτώσεις της τάξης του 2% δεν μπορούν να γίνονται αποδεκτοί.
Τα ερωτήματα που θα κρίνουν τον νέο σχεδιασμό
Το προσχέδιο του ΠΕΣΔΑ αναμένεται με ενδιαφέρον από δημάρχους, φορείς και πολίτες. Πέντε ερωτήματα θα κρίνουν την υποδοχή του. Πού ακριβώς θα γίνουν οι νέες εγκαταστάσεις και με ποια δυναμικότητα. Ποια Πράσινα Σημεία θα κατασκευαστούν, σε ποιους δήμους και με ποιο χρονοδιάγραμμα. Πόσο θα κοστίζει στους δήμους ο τόνος στο Σχιστό και στη Φυλή και πώς θα διαμορφωθεί η ετήσια επιβάρυνσή τους. Ποιο είναι το σχέδιο για τη Φυλή μέχρι να λειτουργήσουν οι νέες μονάδες. Και πότε θα υπογραφούν οι προγραμματικές συμβάσεις με τους δήμους, από τις οποίες εξαρτάται η χρηματοδότηση.
Την εφαρμογή έχει αναλάβει ο αντιπεριφερειάρχης και πρόεδρος του ΕΔΣΝΑ Μπάμπης Σιάτρας. Το κόστος είναι ήδη πεδίο πολιτικής αντιπαράθεσης: ο δήμαρχος Αθηναίων Χάρης Δούκας κατηγόρησε την Περιφέρεια ότι αυξάνει τα τέλη ταφής μέσω του ΕΔΣΝΑ και η Περιφέρεια το διέψευσε, κάνοντας λόγο για «μικροπολιτικές σκοπιμότητες». Ένα σχέδιο με σαφές κόστος ανά δήμο θα έκλεινε αυτή τη συζήτηση.
Ο ορίζοντας είναι οι αυτοδιοικητικές εκλογές του φθινοπώρου του 2028, στις οποίες ο Χαρδαλιάς έχει ήδη πει ότι θα είναι ξανά υποψήφιος. Ως τότε, οι μεγάλες μονάδες θα βρίσκονται στο στάδιο της κατασκευής, ενώ τα Πράσινα Σημεία, η συλλογή των οργανικών και η πρόοδος των διαγωνισμών θα είναι τα πρώτα ορατά αποτελέσματα για τους πολίτες. Το 2027 θα κρίνει αν η Αττική θα αποκτήσει επιτέλους υποδομές ή αν θα συνεχίσει να θάβει τα σκουπίδια της στη Φυλή.


