Του Σωτήρη Σκουλούδη

Υπάρχουν παιχνίδια που τα αγοράζεις όταν βρεις χρόνο. Και υπάρχει το Grand Theft Auto 6, για το οποίο φροντίζεις να βρεις χρόνο προτού καν κυκλοφορήσει. Ζητάς άδεια, αδειάζεις το πρόγραμμά σου, προειδοποιείς την παρέα ότι θα χαθείς για λίγο. Έπειτα από 13 χρόνια αναμονής, η επιστροφή της σειράς στις 19 Νοεμβρίου έγινε κάτι περισσότερο από μια πολυαναμενόμενη πρεμιέρα: ένα παγκόσμιο πολιτιστικό φαινόμενο, με εκατομμύρια ανθρώπους να θέλουν να βρεθούν ταυτόχρονα στον ίδιο φανταστικό κόσμο.
Η φρενίτιδα είχε φτάσει στο ταμείο πριν φτάσει στις οθόνες. Δημοσιεύματα πριν από την κυκλοφορία ανέβαζαν την εκτιμώμενη αξία των προπαραγγελιών πάνω από το ένα δισεκατομμύριο δολάρια. Πρόκειται για υπολογισμούς εταιρειών έρευνας και όχι για οριστικό, επίσημο απολογισμό πωλήσεων. Ακόμη κι έτσι, το μέγεθος εξηγεί γιατί η κυκλοφορία απασχολεί όχι μόνο τους παίκτες, αλλά και την ευρύτερη βιομηχανία του θεάματος.
Οι εργαζόμενοι που παίρνουν άδεια για να παίξουν δεν είναι απλώς πρωταγωνιστές ενός πετυχημένου διαδικτυακού αστείου. Ρεπορτάζ στη Βρετανία, στην Ιρλανδία και στον Καναδά καταγράφουν ανθρώπους που οργάνωσαν τις υποχρεώσεις τους γύρω από την πρεμιέρα. Για ορισμένους είναι ένα ελεύθερο απόγευμα. Για άλλους, ολόκληρες ημέρες αφιερωμένες στην εξερεύνηση του παιχνιδιού.
Ακούγεται υπερβολικό μόνο αν θεωρήσει κανείς ότι το gaming παραμένει μια ασχολία που στριμώχνεται ανάμεσα στις «κανονικές» δραστηριότητες. Στις μαρτυρίες αυτών των παικτών υπάρχει η προσμονή μιας συναυλίας ή ενός μεγάλου ταξιδιού. Έχουν περιμένει χρόνια και θέλουν να ζήσουν την εμπειρία χωρίς να κοιτούν το ρολόι. Η άδεια δεν αφορά μόνο το παιχνίδι. Αφορά τον χρόνο που αποφάσισαν να κρατήσουν για τον εαυτό τους.
Δεν αγοράζουν απλώς αποστολές
Τι έχει, όμως, το GTA που δεν έχουν τόσα άλλα παιχνίδια;
Όχι κάποιο μοναδικό συστατικό. Έχει τον συνδυασμό και, κυρίως, την προσδοκία ότι αυτός θα λειτουργήσει. Εγκληματική περιπέτεια, χαρακτήρες, οδήγηση, μουσική και ένας κόσμος που προσκαλεί τον παίκτη να ξεστρατίσει από την ιστορία. Η νέα περιπέτεια ακολουθεί τον Τζέισον και τη Λουσία στη Λεονίντα, τη φανταστική πολιτεία με επίκεντρο τη Vice City. Η πλοκή τούς μπλέκει σε μια εγκληματική συνωμοσία. Η υπόσχεση προς τον παίκτη, ωστόσο, είναι ευρύτερη: εδώ υπάρχει ένας τόπος που αξίζει να γνωρίσεις.
Η προσοχή στην ατμόσφαιρα φαίνεται ακόμη και στο ραδιόφωνο. Σταθμοί, μουσικές επιλογές και podcasts δεν συνοδεύουν απλώς τη διαδρομή· συμβάλλουν στον χαρακτήρα του κόσμου. Είναι η διαφορά ανάμεσα σε ένα σκηνικό που το διασχίζεις και σε ένα περιβάλλον μέσα στο οποίο θέλεις να παραμείνεις. Η ποιότητα μιας τέτοιας παραγωγής κρίνεται και στις στιγμές που δεν συμβαίνει τίποτε θεαματικό.
Δεν σημαίνει ότι άλλα παιχνίδια δεν προσφέρουν ελευθερία, δυνατές ιστορίες ή εντυπωσιακούς κόσμους. Το GTA συγκεντρώνει αυτές τις απαιτήσεις κάτω από ένα όνομα που ήδη κουβαλά τεράστιες προσδοκίες. Αυτή είναι η δύναμή του, αλλά και το βάρος του: ο κόσμος δεν περιμένει απλώς ένα καλό παιχνίδι. Περιμένει να δικαιωθεί για την αναμονή.
Η κορυφή πριν από την κρίση
Εδώ βρίσκεται και η παγίδα του ενθουσιασμού. Οι προπαραγγελίες μετρούν την επιθυμία, όχι την τελική ποιότητα. Η αναγνωρισιμότητα, η μακρόχρονη αναμονή και η συζήτηση γύρω από την κυκλοφορία μπορούν να φέρουν εκατομμύρια αγορές πριν διαμορφωθεί ολοκληρωμένη εικόνα για το ίδιο το έργο. Οι εμπορικές εκτιμήσεις δείχνουν ήδη το μέγεθος αυτής της προσδοκίας.
Για να μείνει, όμως, ένα παιχνίδι στην κορυφή, πρέπει να αντέξει αφού περάσει ο πρώτος θόρυβος. Να λειτουργεί τεχνικά, να κρατά ενδιαφέρουσα την εξερεύνηση, να δίνει λόγους επιστροφής. Άλλο το επιτυχημένο λανσάρισμα και άλλο το παιχνίδι που θα συζητιέται για χρόνια.
Γιατί μας διασκεδάζει ένας τόσο βίαιος κόσμος;
Η βία δεν είναι υποσημείωση στο GTA. Βρίσκεται στον πυρήνα της εγκληματικής του θεματολογίας και περιλαμβάνεται ξεκάθαρα στις προειδοποιήσεις περιεχομένου. Δεν χρειάζεται να την ωραιοποιήσουμε για να εξηγήσουμε τη δημοτικότητά του.
Δεν αρκεί, όμως, και για να την ερμηνεύσουμε ολόκληρη. Το ενδιαφέρον μιας εγκληματικής ιστορίας δεν ισοδυναμεί αυτομάτως με επιθυμία για πραγματικό έγκλημα. Στο παιχνίδι προστίθεται η δυνατότητα επιλογής: δεν παρακολουθείς απλώς έναν ήρωα να παρανομεί, αναλαμβάνεις τον ρόλο του. Αυτή η συμμετοχή κάνει εύλογη τη συζήτηση για τα όρια και τις επιδράσεις της.
Η επιστήμη ζητά προσοχή στις λέξεις. Η Αμερικανική Ψυχολογική Εταιρεία διαχωρίζει την επιθετικότητα από τη σοβαρή βίαιη συμπεριφορά και επισημαίνει ότι δεν υπάρχουν επαρκή στοιχεία για αιτιώδη σύνδεση των βίαιων παιχνιδιών με τη δεύτερη. Επομένως, ούτε η εξίσωση «παίζει GTA, άρα γίνεται επικίνδυνος» στέκει ούτε κάθε ανησυχία λύνεται με ένα αδιάφορο «παιχνίδι είναι».
Το GTA 6 δεν χρειάζεται ούτε δαιμονοποίηση ούτε ασυλία. Χρειάζεται να το κρίνουμε ως αυτό που διεκδικεί να είναι: μια μεγάλη παραγωγή ψυχαγωγίας, με δημιουργικές φιλοδοξίες, εμπορική ισχύ και περιεχόμενο ανοιχτό στην κριτική. Το ενδιαφέρον δεν είναι μόνο πόσοι μπήκαν στη Vice City την πρώτη ημέρα. Είναι τι βρήκαν εκεί όταν έσβησε ο θόρυβος της πρεμιέρας.


