Ένα χρόνο πριν από τις κάλπες, η αντιπολίτευση μοιάζει με εργοτάξιο χωρίς σχέδια. Οι δημοσκοπήσεις του Οκτωβρίου βγάζουν δέκα κόμματα στη Βουλή. Τα εννέα από αυτά δεν διεκδικούν την εξουσία. Διεκδικούν το ένα από το άλλο. Η μεγάλη μάχη στην αντιπολίτευση δεν δίνεται για το ποιος θα κυβερνήσει τη χώρα. Δίνεται για το ποιος θα βγει δεύτερος.
Και εκεί βρίσκεται η ουσία του προβλήματος. Για πάνω από τους μισούς ψηφοφόρους, το πρώτο κριτήριο ψήφου είναι η προοπτική: τι σχέδιο υπάρχει για την επόμενη μέρα. Είναι ακριβώς το ερώτημα στο οποίο κανείς από τους μνηστήρες της δεύτερης θέσης δεν έχει απαντήσει.
Ο Τσίπρας και το «νέο» που μοιάζει παλιό
Το κόμμα του Αλέξη Τσίπρα μπήκε στη σκηνή ως το «αντίπαλο δέος». Μερικούς μήνες μετά, χάνει έδαφος: στη μέτρηση της Metron Analysis πέφτει από το 15,8% στο 15%, ενώ ο ίδιος ως καταλληλότερος πρωθυπουργός μένει, στην ίδια μέτρηση, στο 12%. Το «νέο» εγχείρημα κουβαλά πρόσωπα και μνήμες που οι ψηφοφόροι γνωρίζουν καλά, και ο ΣΥΡΙΖΑ, το κόμμα με το οποίο έφτασε στην πρωθυπουργία, έχει πέσει κάτω από το 2%, εκτός Βουλής. Η εικόνα δεν είναι ανανέωσης. Είναι μετακόμισης.
ΠΑΣΟΚ: Δύο γλώσσες, ένα ερώτημα
Το ΠΑΣΟΚ είναι το μόνο κόμμα της αντιπολίτευσης με σταθερά ανοδική πορεία. Κρατά περίπου το 80% των ψηφοφόρων του 2023, την πιο συμπαγή βάση από όλα τα κόμματα, και η διαφορά του από τον Τσίπρα στην πρόθεση ψήφου έκλεισε μέσα σε έναν μήνα από τις 2,6 στη 1,6 μονάδα. Και, κατά τη Metron Analysis, έχει την ίδια απήχηση σε όσους νιώθουν μέσα και σε όσους νιώθουν έξω από το σύστημα. Η τάση δεν αφήνει περιθώρια: το ΠΑΣΟΚ ανεβαίνει, ο Τσίπρας υποχωρεί, και η δεύτερη θέση είναι πλέον ρεαλιστικός στόχος.
Το πρόβλημα είναι ότι δεν είναι σαφές για ποιο σκοπό. Ο Νίκος Ανδρουλάκης μιλά για αυτόνομη πορεία. Την ίδια ώρα, ο εκπρόσωπος του κόμματος Κώστας Τσουκαλάς, σχολιάζοντας τα πανεκπαιδευτικά συλλαλητήρια, ζήτησε μεν να απομονωθούν οι ακραίες δυνάμεις, αλλά απέδωσε τις κινητοποιήσεις στην ανισότητα, την ακρίβεια και το στεγαστικό, με επιχειρήματα που θα μπορούσε να είχε διατυπώσει ο Τσίπρας. Και ως καταλληλότερος πρωθυπουργός ο Ανδρουλάκης μένει κάτω από το 10%. Αν το ΠΑΣΟΚ βγει δεύτερο, θα κυβερνήσει με ποιον, και με ποια γραμμή; Το ερώτημα δεν το θέτουν οι αντίπαλοί του. Το θέτουν οι δικές του δηλώσεις.
Σαμαράς: Το κόμμα πριν από το κόμμα
Στη δεξιά πλευρά του φάσματος, ο Αντώνης Σαμαράς μετρά δυνάμεις για ένα κόμμα που δεν έχει ακόμη ιδρύσει. Οι δημοσκοπήσεις του δίνουν αφετηρία γύρω στο 5%, με ταβάνι κοντά στο 10%, ενώ το 63% δηλώνει ότι δεν θα το ψήφιζε ποτέ. Ένας πρώην πρωθυπουργός με βαρύ αποτύπωμα στην παράταξη κινδυνεύει να γίνει ακόμη ένα κομμάτι στο παζλ του κατακερματισμού. Κάθε ψήφος εκεί δεν φέρνει κανένα σχέδιο πιο κοντά στην εξουσία. Φέρνει απλώς πιο κοντά τη δεύτερη κάλπη.
Και οι υπόλοιποι επτά
Πίσω από τη μονομαχία για τη δεύτερη θέση, το τοπίο γίνεται ακόμη πιο θολό. Ελληνική Λύση, ΚΚΕ, Πλεύση Ελευθερίας, Φωνή Λογικής, Ελπίδα για τη Δημοκρατία, Συμμαχία Ελλήνων, ΜέΡΑ25: επτά κόμματα, από το 3% ως λίγο πάνω από το 6%, το καθένα με τη δική του διαμαρτυρία και κανένα με πρόταση διακυβέρνησης. Το αποτέλεσμα φαίνεται ήδη στις μετρήσεις: το 69% των πολιτών υπολογίζει σε δεύτερες εκλογές. Δεν είναι ψήφος εμπιστοσύνης προς κανέναν. Είναι το αποτύπωμα μιας αντιπολίτευσης που δεν μπορεί να συνθέσει πλειοψηφία.
Το παλιό δίλημμα και οι νέοι αριθμοί
Θα πει κανείς ότι το δίλημμα «σταθερότητα ή περιπέτεια» είναι παλιό κόλπο κάθε κυβέρνησης. Ίσως. Μόνο που αυτή τη φορά δεν το θέτει κανένα κυβερνητικό επιτελείο. Το θέτουν οι αριθμοί της ίδιας της αντιπολίτευσης. Και το κόστος δεν είναι θεωρητικό. Η χώρα έχει μπροστά της μια ενεργειακή κρίση που πιέζει τα νοικοκυριά, αναπτυξιακά προγράμματα δεκάδων δισεκατομμυρίων που θέλουν σταθερή διοίκηση για να γίνουν έργα, και μια γειτονιά όπου κάθε κενό εξουσίας γίνεται αντιληπτό. Η αστάθεια δεν πληρώνεται από τα κόμματα. Πληρώνεται από τους πολίτες.
Σε μια τόσο δύσκολη συγκυρία, η χώρα δεν έχει την πολυτέλεια να μείνει ακυβέρνητη, ούτε να ξαναζήσει μήνες διαδοχικών καλπών. Η κυβέρνηση θα κριθεί για όσα έκανε και για όσα δεν έκανε, και οι ψηφοφόροι θα της χρεώσουν τις φθορές της. Η αντιπολίτευση, όμως, έχει έναν χρόνο να απαντήσει σε ένα απλό ερώτημα. Όχι ποιος θα βγει δεύτερος. Αλλά δεύτερος για να κάνει τι.
