Στα συμπεράσματα του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή καλείται να εξετάσει πρόσθετα βραχυπρόθεσμα μέτρα και, όπου κρίνεται απαραίτητο, να καταθέσει νέες προτάσεις. Ιδιαίτερη σημασία δίνεται στις αποκλίσεις των τιμών ηλεκτρικής ενέργειας μεταξύ των χωρών της ΕΕ, καθώς και στην ανάγκη προστασίας των πιο ευάλωτων νοικοκυριών και της ευρωπαϊκής βιομηχανίας.
Παράταση των κρατικών ενισχύσεων για τη βιομηχανία
Οι ηγέτες υποστηρίζουν την πρόθεση της Κομισιόν να παρατείνει το προσωρινό πλαίσιο κρατικών ενισχύσεων για τους βιομηχανικούς κλάδους που πλήττονται περισσότερο από το υψηλό ενεργειακό κόστος. Παράλληλα, χαιρετίζουν τις πρωτοβουλίες για την καλύτερη αξιοποίηση των διυλιστηρίων της Ευρωπαϊκής Ένωσης, την εθελοντική συγκέντρωση της ζήτησης ενέργειας και την αναβολή ορισμένων υποχρεώσεων που απορρέουν από τον κανονισμό για το μεθάνιο.
Το βασικό ζητούμενο είναι να υπάρξει ευρωπαϊκός συντονισμός, χωρίς να αγνοούνται οι διαφορετικές οικονομικές δυνατότητες και οι ενεργειακές ιδιαιτερότητες των κρατών μελών.
Όπως επισημαίνεται στα συμπεράσματα, η σημερινή κατάσταση «απαιτεί επειγόντως συντονισμένη ευρωπαϊκή απάντηση», με παρεμβάσεις που θα λαμβάνουν υπόψη τις εθνικές συνθήκες και θα προστατεύουν παράλληλα την Ενιαία Αγορά.
Το ενεργειακό κόστος διχάζει τις ευρωπαϊκές κυβερνήσεις
Οι διαπραγματεύσεις ανέδειξαν τις διαφωνίες μεταξύ των κρατών μελών για τον τρόπο αντιμετώπισης της ενεργειακής κρίσης.
Ο πρωθυπουργός της Σλοβακίας, Ρόμπερτ Φίτσο, αμφισβήτησε τη λειτουργία της ενιαίας αγοράς ηλεκτρικής ενέργειας, επικαλούμενος μεγάλες διαφορές στις τιμές. Σε ορισμένες περιοχές, οι τιμές κυμαίνονται μεταξύ 50 και 60 ευρώ ανά μεγαβατώρα, ενώ σε άλλες ξεπερνούν κατά πολύ τα 100 ευρώ.
Η Ιταλία συντάχθηκε με τις τέσσερις χώρες του Βίζεγκραντ, οι οποίες ζητούσαν να μετατεθεί για το 2030 η εφαρμογή του δεύτερου συστήματος εμπορίας δικαιωμάτων εκπομπών, γνωστού ως ETS2.
Η αναφορά στις διαφορετικές τιμές ηλεκτρικής ενέργειας αποτέλεσε συμβιβασμό, ώστε να αποτραπεί η αποτυχία επίτευξης κοινών συμπερασμάτων. Ταυτόχρονα, η επιμονή στη «διαφύλαξη της Ενιαίας Αγοράς» εκφράζει την ανησυχία χωρών που θεωρούν ότι οι εθνικές επιδοτήσεις μπορεί να δημιουργήσουν άνισους όρους ανταγωνισμού.
Τι αλλάζει στην πράξη για τις τιμές ενέργειας
Η παράταση του πλαισίου κρατικών ενισχύσεων είναι η παρέμβαση που θα μπορούσε να προσφέρει την πιο άμεση στήριξη σε επιχειρήσεις και βιομηχανίες. Ωστόσο, η χρηματοδότηση τέτοιων μέτρων θα εξαρτηθεί σε μεγάλο βαθμό από τις δυνατότητες των εθνικών προϋπολογισμών και από τους ευρωπαϊκούς κανόνες.
Η Κομισιόν καλείται επίσης να εξετάσει πρόσθετες παρεμβάσεις, χωρίς όμως να καθορίζεται συγκεκριμένη προθεσμία ή να προσδιορίζεται ένα ενιαίο εργαλείο που θα εφαρμοστεί υποχρεωτικά σε όλες τις χώρες.
Αυτό σημαίνει ότι, τουλάχιστον σε αυτή τη φάση, δεν προκύπτει μια κοινή ευρωπαϊκή επιδότηση που θα μειώσει αυτόματα τους λογαριασμούς όλων των καταναλωτών. Οι πιθανές παρεμβάσεις θα εξαρτηθούν από τις αποφάσεις της Επιτροπής και τις δυνατότητες κάθε κυβέρνησης.
Τι αποφασίστηκε για το ETS2 και την αγορά άνθρακα
Στο ζήτημα του ETS2, τα συμπεράσματα προβλέπουν την επικαιροποίηση της αξιολόγησης των επιπτώσεων του συστήματος, με έμφαση στον σχεδιασμό του και στις δικλίδες ασφαλείας. Δεν υιοθετήθηκε, ωστόσο, το αίτημα για αναβολή της εφαρμογής του έως το 2030, καθώς δεν υπήρχε η απαιτούμενη συμφωνία μεταξύ των κρατών μελών.
Παράλληλα, το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο ζητά την επιτάχυνση των νομοθετικών εργασιών για το Αποθεματικό Σταθερότητας της Αγοράς, με στόχο να περιοριστούν οι υπερβολικές διακυμάνσεις στις τιμές των δικαιωμάτων εκπομπών.
Οι ηγέτες επιδιώκουν μεγαλύτερη προβλεψιμότητα στην αγορά άνθρακα, αποτελεσματικότερη προστασία της ευρωπαϊκής βιομηχανίας από τον ανταγωνισμό που προκύπτει λόγω διαφορετικών περιβαλλοντικών υποχρεώσεων και περιορισμό της επίδρασης του κόστους άνθρακα στις τιμές του ηλεκτρικού ρεύματος.
Την ίδια στιγμή, επιμένουν στη διατήρηση του ρόλου του ETS στην ενεργειακή και κλιματική μετάβαση, θεωρώντας ότι η τιμολόγηση των εκπομπών μπορεί να ενισχύσει τις επενδύσεις και την καινοτομία.
Η Ελλάδα και το αίτημα για ευρωπαϊκό συντονισμό
Ο Κυριάκος Μητσοτάκης είχε ζητήσει από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή πρόσθετες προτάσεις για την αντιμετώπιση της ενεργειακής κρίσης, υποστηρίζοντας ότι απαιτείται συντονισμένη ευρωπαϊκή αντίδραση και όχι αποκλειστική εξάρτηση από εθνικά μέτρα.
Τα συμπεράσματα ενσωματώνουν αυτή την προσέγγιση σε επίπεδο πολιτικής διατύπωσης, καθώς καλούν την Κομισιόν να εξετάσει νέες παρεμβάσεις και να λάβει υπόψη τις ιδιαιτερότητες των κρατών μελών.
Η Ελλάδα και η Ιταλία είχαν επίσης ζητήσει τη δυνατότητα πρόσθετων δαπανών υπό τις έκτακτες συνθήκες της ενεργειακής κρίσης, χωρίς να κινδυνεύουν με διαδικασίες επί παραβάσει. Παρότι δεν περιλαμβάνεται ρητή πρόβλεψη για μεγαλύτερη δημοσιονομική ευελιξία, η διατύπωση για τις εθνικές ιδιαιτερότητες αφήνει περιθώριο για περαιτέρω συζήτηση.
Το τελικό αποτέλεσμα θα εξαρτηθεί από τις επόμενες προτάσεις της Επιτροπής και από τα μέτρα που θα επιλέξει κάθε κυβέρνηση, ανάλογα με το ενεργειακό της μείγμα, τις δημοσιονομικές δυνατότητες και τις ανάγκες της οικονομίας της.
Η ενεργειακή μετάβαση παραμένει ο μακροπρόθεσμος στόχος
Παρά τις διαφωνίες για τα άμεσα μέτρα, οι Ευρωπαίοι ηγέτες επαναλαμβάνουν ότι η μείωση της εξάρτησης από τις ασταθείς αγορές ορυκτών καυσίμων παραμένει βασική προτεραιότητα.
Σύμφωνα με τα συμπεράσματα, η ενεργειακή μετάβαση «παραμένει η πιο αποτελεσματική στρατηγική» για την ενίσχυση της ευρωπαϊκής αυτονομίας, τη βελτίωση της ανθεκτικότητας της οικονομίας και τη διαρθρωτική μείωση του ενεργειακού κόστους.
Στις βασικές κατευθύνσεις περιλαμβάνονται η επιτάχυνση του εξηλεκτρισμού, η ανάπτυξη ανανεώσιμων πηγών ενέργειας και άλλων πηγών χαμηλών εκπομπών, η ενίσχυση των δικτύων και των υποδομών αποθήκευσης, καθώς και η βελτίωση της ενεργειακής αποδοτικότητας.
Η άμεση αντιμετώπιση της κρίσης, επομένως, παραμένει πεδίο διαπραγμάτευσης μεταξύ των κρατών μελών, ενώ η μακροπρόθεσμη κατεύθυνση της ευρωπαϊκής πολιτικής εξακολουθεί να στηρίζεται στη μείωση της εξάρτησης από τα ορυκτά καύσιμα και στην ανάπτυξη εγχώριων πηγών ενέργειας.
