Οι υψηλές τιμές της ενέργειας, οι δύσκολες διαπραγματεύσεις για τον ευρωπαϊκό προϋπολογισμό της περιόδου 2028 έως 2034 και η συνέχιση της στήριξης προς την Ουκρανία βρίσκονται στο επίκεντρο της διήμερης Συνόδου Κορυφής της Ευρωπαϊκής Ένωσης, που ξεκινά σήμερα, Πέμπτη 15 Οκτωβρίου, στις Βρυξέλλες και ολοκληρώνεται την Παρασκευή.
Οι ηγέτες των 27 κρατών μελών καλούνται να αναζητήσουν κοινές λύσεις για την αντιμετώπιση της ενεργειακής κρίσης, την ενίσχυση της ευρωπαϊκής ανταγωνιστικότητας και τη χρηματοδότηση των βασικών πολιτικών της Ένωσης, την ώρα που παραμένουν σημαντικές οι διαφωνίες τόσο για τα δημοσιονομικά μέτρα όσο και για τις προτεραιότητες του νέου προϋπολογισμού.
Ενεργειακή κρίση: Στο τραπέζι νέες παρεμβάσεις για τις τιμές
Πρώτο θέμα στην ατζέντα είναι η ανταγωνιστικότητα της Ευρωπαϊκής Ένωσης, με ιδιαίτερη έμφαση στο ενεργειακό κόστος και στις επιπτώσεις της κρίσης στη Μέση Ανατολή στις διεθνείς αγορές.
Οι Ευρωπαίοι ηγέτες αναμένεται να εξετάσουν μέτρα άμεσης στήριξης για νοικοκυριά και επιχειρήσεις, αλλά και μακροπρόθεσμες παρεμβάσεις που θα περιορίσουν την εξάρτηση της Ευρώπης από τα ορυκτά καύσιμα.
Στην επιστολή του προς τους ηγέτες, ο πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, Αντόνιο Κόστα, ζητά «άμεση δράση» και καλεί την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να προχωρήσει σε «στοχευμένα και προσωρινά μέτρα», χωρίς να εγκαταλειφθεί η προσπάθεια ενεργειακής απεξάρτησης.
Ωστόσο, δεν υπάρχει ακόμη συμφωνία για το ποια μέτρα μπορούν να εφαρμοστούν και με ποιον τρόπο θα χρηματοδοτηθούν.
«Δεν υπάρχει μία μαγική λύση» που να μπορεί να αντιμετωπίσει άμεσα το πρόβλημα για τους καταναλωτές και τις επιχειρήσεις», δήλωσε ευρωπαίος αξιωματούχος, επισημαίνοντας ότι οι προτάσεις των κρατών μελών πρέπει να αξιολογηθούν και να εξασφαλίσουν την απαραίτητη συναίνεση.
Φόρος στα υπερκέρδη και μειώσεις φόρων στα καύσιμα
Μεταξύ των προτάσεων που βρίσκονται υπό εξέταση είναι η επιβολή φόρου στα έκτακτα κέρδη των ενεργειακών εταιρειών, γνωστού ως windfall tax. Την πρόταση έχουν υποστηρίξει η Γερμανία, η Ιταλία, η Ισπανία, η Πολωνία, η Αυστρία και η Πορτογαλία.
Η Ελλάδα και η Ιταλία ζητούν παράλληλα μεγαλύτερα περιθώρια δημοσιονομικής ευελιξίας, ώστε να μπορούν να χρηματοδοτούν προσωρινά μέτρα στήριξης.
Στις επιλογές περιλαμβάνονται επίσης μειώσεις του ΦΠΑ και των ειδικών φόρων κατανάλωσης, καθώς και προσωρινές αλλαγές στο Σύστημα Εμπορίας Δικαιωμάτων Εκπομπών, το ETS, τις οποίες έχουν ζητήσει η Ιταλία και η Τσεχία.
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή εμφανίζεται πιο επιφυλακτική απέναντι σε μια ενιαία ευρωπαϊκή φορολόγηση των έκτακτων κερδών των ενεργειακών επιχειρήσεων, θεωρώντας ότι τα κράτη μέλη βρίσκονται σε καλύτερη θέση για να αποφασίσουν σχετικά. Έχει, ωστόσο, συμφωνηθεί η σύσταση ομάδας εργασίας για την εξέταση του ζητήματος και την ανταλλαγή βέλτιστων πρακτικών.
Η Επιτροπή επιμένει παράλληλα στη δημοσιονομική σύνεση, προκειμένου να αποφευχθούν νέες πιέσεις στα δημόσια οικονομικά και να διατηρηθεί η εμπιστοσύνη των αγορών.
Πρόσθετα μέτρα για τη βιομηχανία και την ενεργειακή επάρκεια
Στο πλαίσιο της συζήτησης αναμένεται να εξεταστούν η παράταση των κρατικών ενισχύσεων προς τις βιομηχανίες που πλήττονται περισσότερο από το ενεργειακό κόστος, η βελτίωση της δυναμικότητας και της αποδοτικότητας των διυλιστηρίων, καθώς και πρωτοβουλίες για την εθελοντική ομαδοποίηση της ενεργειακής ζήτησης.
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έχει προτείνει επίσης την αναβολή κατά ένα έτος ορισμένων υποχρεώσεων που απορρέουν από τον ευρωπαϊκό κανονισμό για το μεθάνιο, με στόχο να διευκολυνθούν οι εισαγωγές φυσικού αερίου και πετρελαίου.
Σε βάθος χρόνου, η επιτάχυνση της ενεργειακής μετάβασης, η ανάπτυξη καθαρών πηγών ενέργειας και η αναβάθμιση των δικτύων θεωρούνται βασικά εργαλεία για τη μείωση της εξάρτησης από τα ορυκτά καύσιμα. Παράλληλα, ενόψει της αναθεώρησης του ETS, αναμένεται να τεθεί το ζήτημα της προστασίας της ανταγωνιστικότητας της ευρωπαϊκής βιομηχανίας.
Προϋπολογισμός 2028 έως 2034: Βαθαίνουν οι διαφωνίες
Δεύτερο μεγάλο ζήτημα της Συνόδου είναι ο νέος επταετής προϋπολογισμός της Ευρωπαϊκής Ένωσης, με τις διαφωνίες μεταξύ των κρατών μελών να παραμένουν έντονες.
Η συμβιβαστική πρόταση της Ιρλανδικής Προεδρίας προβλέπει περικοπές περίπου 8%, δηλαδή 141 δισ. ευρώ, σε σχέση με την αρχική πρόταση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής. Με βάση την πρόταση, ο συνολικός προϋπολογισμός θα διαμορφωθεί περίπου στα 1,622 τρισ. ευρώ, σε σταθερές τιμές του 2025.
Οι χώρες εξακολουθούν, ωστόσο, να έχουν διαφορετικές προτεραιότητες για το ύψος των δαπανών και την κατανομή των ευρωπαϊκών πόρων.
Η αντιπαράθεση μεταξύ των «φειδωλών» και των «Φίλων της Συνοχής»
Η Γερμανία, η Σουηδία, η Ολλανδία, η Αυστρία, η Φινλανδία και η Δανία, οι λεγόμενες «φειδωλές» χώρες, θεωρούν ότι ο προτεινόμενος προϋπολογισμός παραμένει υπερβολικά υψηλός και ζητούν περικοπές αρκετών εκατοντάδων δισεκατομμυρίων ευρώ.
Στην αντίθετη πλευρά, οι 17 χώρες των «Φίλων της Συνοχής», μεταξύ των οποίων η Ελλάδα, η Ιταλία και η Ισπανία, ζητούν να διατηρηθεί η χρηματοδότηση της Κοινής Αγροτικής Πολιτικής και της πολιτικής συνοχής. Οι δύο πολιτικές θεωρούνται κρίσιμες για τη στήριξη των αγροτών και την ανάπτυξη των περιφερειών.
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή εκφράζει επίσης δυσαρέσκεια για τις περικοπές που περιλαμβάνονται στη συμβιβαστική πρόταση, προειδοποιώντας ότι ενδέχεται να υπονομεύσουν κοινά συμφωνημένες ευρωπαϊκές προτεραιότητες. Η Γαλλία ζητά έναν «φιλόδοξο» προϋπολογισμό, με επαρκείς πόρους για ουσιαστικές κοινές πολιτικές.
Καθοριστικό ρόλο στις διαπραγματεύσεις αναμένεται να διαδραματίσει και η εξεύρεση συμφωνίας για τους νέους ίδιους πόρους της ΕΕ, δηλαδή τις πρόσθετες πηγές εσόδων που θα μπορούσαν να χρηματοδοτήσουν τον ευρωπαϊκό προϋπολογισμό.
Η σημερινή συζήτηση αποτελεί την αφετηρία της διαπραγμάτευσης μεταξύ των ηγετών. Η Ιρλανδική Προεδρία και ο Αντόνιο Κόστα επιδιώκουν να υπάρξει συμφωνία έως το τέλος του έτους, ωστόσο ορισμένα κράτη μέλη αμφισβητούν κατά πόσο είναι εφικτό να τηρηθεί αυτό το χρονοδιάγραμμα.
Στόχος των ευρωπαϊκών θεσμών είναι να ολοκληρωθούν οι διαπραγματεύσεις πριν από τα Χριστούγεννα, ώστε να αποφευχθεί η παράτασή τους μέσα στο 2027, χρονιά με σημαντικές εκλογικές αναμετρήσεις, μεταξύ των οποίων οι προεδρικές εκλογές στη Γαλλία.
Ουκρανία: Στο επίκεντρο η χρηματοδότηση και η στρατιωτική στήριξη
Τη δεύτερη ημέρα της Συνόδου, οι Ευρωπαίοι ηγέτες αναμένεται να επαναβεβαιώσουν τη στήριξή τους προς την Ουκρανία. Ο πρόεδρος της χώρας, Βολοντίμιρ Ζελένσκι, αναμένεται να βρεθεί στις Βρυξέλλες, προκειμένου να ενημερώσει τους ηγέτες για τις ανάγκες της χώρας, εν μέσω των συνεχιζόμενων ρωσικών επιθέσεων εναντίον αμάχων και κρίσιμων υποδομών.
Οι «27» αναμένεται να επαναλάβουν την πρόθεσή τους να αυξήσουν την πίεση προς τη Ρωσία, με στόχο τον τερματισμό του πολέμου και την έναρξη ουσιαστικών ειρηνευτικών διαπραγματεύσεων.
Παράλληλα, αναμένεται να εκφράσουν τη δυσαρέσκειά τους για τη συμφωνία ΗΠΑ και Ρωσίας σχετικά με το ντίζελ. Ευρωπαίος αξιωματούχος χαρακτήρισε την εξέλιξη «λυπηρή», καθώς, όπως ανέφερε, αντιβαίνει στη στρατηγική που ακολουθούν οι ΗΠΑ και η ΕΕ τα τελευταία τεσσεράμισι χρόνια.
Στο σχέδιο συμπερασμάτων αναφέρεται χαρακτηριστικά: «Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο εκφράζει τη λύπη του για την απόφαση των Ηνωμένων Πολιτειών να άρουν προσωρινά τις κυρώσεις στο ρωσικό ντίζελ».
Δάνειο 90 δισ. ευρώ και ανοιχτό ζήτημα η χρηματοδότηση του 2027
Η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει συμφωνήσει σε δάνειο ύψους 90 δισ. ευρώ για την κάλυψη των δημοσιονομικών και στρατιωτικών αναγκών της Ουκρανίας κατά τη διετία 2026 και 2027.
Από το συνολικό ποσό, τα 60 δισ. ευρώ προορίζονται για στρατιωτική στήριξη και τα υπόλοιπα 30 δισ. ευρώ για δημοσιονομική ενίσχυση.
Παρότι έχουν προσδιοριστεί οι πόροι για την κάλυψη των αναγκών του 2026, εξακολουθεί να εκκρεμεί το ζήτημα της χρηματοδότησης για το 2027. Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο αναμένεται να επαναλάβει τη δέσμευσή του για την κάλυψη των επειγουσών χρηματοδοτικών αναγκών της Ουκρανίας, σε συνεργασία με διεθνείς εταίρους, και να ζητήσει επικαιροποιημένη αξιολόγηση από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή και το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο.
Στην ατζέντα περιλαμβάνεται επίσης η ενίσχυση της ευρωπαϊκής αμυντικής ετοιμότητας, με έμφαση στην αντιμετώπιση των υβριδικών επιθέσεων της Ρωσίας και στην κάλυψη κρίσιμων κενών στις στρατιωτικές δυνατότητες των κρατών μελών.
Μετανάστευση: Ενίσχυση συνόρων και ταχύτερες επιστροφές
Η διαχείριση της μετανάστευσης θα απασχολήσει τους Ευρωπαίους ηγέτες τη δεύτερη ημέρα της Συνόδου.
Στο επίκεντρο βρίσκονται η προστασία των εξωτερικών συνόρων, η επιτάχυνση των επιστροφών και η αντιμετώπιση αιφνίδιων μαζικών αφίξεων.
Η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής έχει αναδείξει την ανάγκη δημιουργίας ενός νέου ευρωπαϊκού πλαισίου για την αντιμετώπιση έκτακτων καταστάσεων. Ο σχεδιαζόμενος μηχανισμός προβλέπει μεγαλύτερη ευελιξία στη διαχείριση των συνόρων, στις διαδικασίες ασύλου και στις επιστροφές, όταν οι μαζικές αφίξεις απαιτούν άμεση αντίδραση και τα υφιστάμενα εργαλεία δεν επαρκούν.
Οι ηγέτες θα συζητήσουν ακόμη τις εξελίξεις στη Μέση Ανατολή και τις επιπτώσεις τους στην περιφερειακή σταθερότητα, την ελευθερία της ναυσιπλοΐας και τη θαλάσσια ασφάλεια.
Διεύρυνση της ΕΕ και μελλοντικές μεταρρυθμίσεις
Κατά την πρώτη ημέρα της Συνόδου, οι ηγέτες αναμένεται να συζητήσουν και τη μελλοντική διεύρυνση της Ευρωπαϊκής Ένωσης, καθώς και τις εσωτερικές μεταρρυθμίσεις που ενδέχεται να απαιτηθούν για την προσαρμογή της σε περισσότερα κράτη μέλη.
Στη συζήτηση περιλαμβάνεται ειδική αναφορά στην ενταξιακή πορεία του Μαυροβουνίου, αλλά και στις ευρύτερες εξελίξεις που επηρεάζουν τη διεύρυνση.
Η Σύνοδος πραγματοποιείται σε μια περίοδο κατά την οποία η ΕΕ καλείται να ισορροπήσει ανάμεσα στην άμεση ανακούφιση των πολιτών από το ενεργειακό κόστος, στη διατήρηση της δημοσιονομικής σταθερότητας και στην ενίσχυση της κοινής ευρωπαϊκής άμυνας, ενώ παράλληλα αναζητά συμφωνία για τις οικονομικές και πολιτικές προτεραιότητες της επόμενης επταετίας.
