Την Πέμπτη στη Νέα Υόρκη ο Κυριάκος Μητσοτάκης δεν χρειάστηκε να υψώσει τη φωνή. Σήκωσε έναν χάρτη. Στο κέντρο του η Κρήτη, ένα νησί με 600.000 κατοίκους, που στο τουρκολιβυκό μνημόνιο απλώς δεν υπάρχει. Τα μέλη του Συμβουλίου Ασφαλείας κατάλαβαν σε δέκα δευτερόλεπτα αυτό που η Άγκυρα προσπαθεί επτά χρόνια να θολώσει με νομικίστικες διατυπώσεις.
Η απάντηση ήρθε σε δύο ταχύτητες. Ο Τούρκος πρέσβης στον ΟΗΕ είπε ότι ένας χάρτης «δεν κρίνει τίποτα». Λίγες ώρες αργότερα ο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν δήλωσε ότι θα «εξουδετερώσει» όσους μπαίνουν εμπόδιο στους στόχους του. Όταν ο ένας φέρνει τον χάρτη και το Δίκαιο της Θάλασσας και ο άλλος απαντά με απειλές, το ποιος έχει επιχειρήματα φαίνεται χωρίς σχόλια.
Η παρτίδα έχει ανέβει επίπεδο
Ας μην κοροϊδευόμαστε. Η αναμέτρηση στη Νοτιοανατολική Μεσόγειο έχει μπει σε φάση όπου κάθε κίνηση μετράει. Η Βουλή της ανατολικής Λιβύης ενέκρινε πρόσφατα το μνημόνιο, αφαιρώντας από την Αθήνα ένα επιχείρημα που χρησιμοποιούσε από το 2019. Το καλώδιο GSI με την Κύπρο παραμένει στόχος, όπως φάνηκε όταν τουρκικά πολεμικά σταμάτησαν τα ερευνητικά σκάφη κοντά στην Κάσο. Οι έρευνες της Chevron νότια της Κρήτης είναι το επόμενο πεδίο. Και τον Νοέμβριο τουρκικά πολεμικά και υποβρύχια θα ασκούνται μαζί με το αιγυπτιακό ναυτικό στην Αλεξάνδρεια.
Ο Μητσοτάκης δεν περίμενε να του έρθουν τα γεγονότα. Τα πρόλαβε.
Η κίνηση στη σωστή στιγμή
Η θητεία της Ελλάδας ως μη μόνιμου μέλους του Συμβουλίου Ασφαλείας λήγει σε δύο μήνες. Ο πρωθυπουργός επέλεξε να την αξιοποιήσει εκεί που μετράει περισσότερο: προήδρευσε ο ίδιος της συνεδρίασης και έφερε το τουρκολιβυκό μπροστά σε όλες τις μεγάλες δυνάμεις. Τρεις ημέρες νωρίτερα, η Ελλάδα είχε καταθέσει στον ΟΗΕ κοινή δήλωση με την Ευρωπαϊκή Ένωση και τέσσερις ακόμη χώρες που χαρακτηρίζει το μνημόνιο άκυρο. Η Άγκυρα βρέθηκε να απαντά μόνη της.
Το ίδιο βράδυ, στο Reuters, ο Μητσοτάκης έκλεισε κάθε περιθώριο παρερμηνείας. Χαρακτήρισε το μνημόνιο «κατάφωρα παράνομο, άκυρο και ανυπόστατο» και ξεκαθάρισε ότι οι έρευνες της Chevron δεν κινδυνεύουν να αμφισβητηθούν. Ταυτόχρονα κάλεσε τη Λιβύη, τον «φυσικό γείτονα», σε απευθείας διαπραγμάτευση. Σκληρός απέναντι στο κείμενο, ανοιχτός απέναντι στη χώρα. Αυτό είναι εξωτερική πολιτική, όχι πατριωτικές κορώνες για εσωτερική κατανάλωση.
Στην ίδια συνέντευξη μίλησε και ως ηγέτης της μεγαλύτερης ναυτιλιακής δύναμης του κόσμου. Λίγες ώρες μετά τη βύθιση ελληνόκτητου πλοίου από ναυτικά drones ανοιχτά της Βουλγαρίας, ζήτησε διεθνή εκεχειρία για την ελευθερία της ναυσιπλοΐας στη Μαύρη Θάλασσα και περισσότερα ευρωπαϊκά πολεμικά πλοία στην επιχείρηση «Ασπίδες» στην Ερυθρά. Στο ίδιο Συμβούλιο Ασφαλείας, ο Έλληνας πρωθυπουργός εμφανίστηκε ως εκείνος που προστατεύει τους θαλάσσιους δρόμους του παγκόσμιου εμπορίου. Ο Τούρκος πρόεδρος ως εκείνος που σβήνει νησιά από χάρτες.
Τα χαρτιά στο χέρι του
Η Ελλάδα έχει το διεθνές δίκαιο, και δεν το λέμε εμείς. Το λένε επανειλημμένα συμπεράσματα του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου. Έχει την αμερικανική Chevron στα οικόπεδα νότια της Κρήτης, που σημαίνει ότι όποιος αμφισβητήσει τις έρευνες δεν τα βάζει μόνο με την Αθήνα. Έχει τον Ευρωπαίο Επίτροπο Ενέργειας να δηλώνει δημόσια ότι το καλώδιο με την Κύπρο είναι ευρωπαϊκή προτεραιότητα, και τη Γαλλία δίπλα της στο έργο.
Και ο Μητσοτάκης έχει δύο κινήσεις που δεν έχει κάνει ακόμη. Η συμφωνία οριοθέτησης με την Αίγυπτο του 2020 ήταν μερική και το ανατολικό τμήμα παραμένει ανοιχτό. Τα χωρικά ύδατα επεκτάθηκαν στα 12 μίλια μόνο στο Ιόνιο, νότια της Κρήτης είμαστε ακόμη στα 6. Δεν είναι απειλές. Είναι δικαιώματα που το Δίκαιο της Θάλασσας αναγνωρίζει και που η κυβέρνηση μπορεί να ασκήσει όποτε κρίνει.
Η κόπωση είναι πραγματική. Η εναλλακτική είναι το πρόβλημα
Δεν χρειάζεται κανείς να είναι θαυμαστής της κυβέρνησης για να δει τι συνέβη αυτή την εβδομάδα. Μετά από επτά χρόνια εξουσίας υπάρχει φθορά. Η ακρίβεια πιέζει τα νοικοκυριά, τα Τέμπη παραμένουν ανοιχτή πληγή, ο ΟΠΕΚΕΠΕ έδειξε ότι οι παθογένειες του κράτους δεν εξαφανίστηκαν. Όποιος τα αρνείται δεν βοηθά τον πρωθυπουργό, τον εκθέτει.
Το ερώτημα όμως που θα τεθεί στην κάλπη δεν είναι αν η κυβέρνηση είναι τέλεια. Είναι ποιος μπορεί να καθίσει στην έδρα του προέδρου του Συμβουλίου Ασφαλείας, να εκθέσει την Άγκυρα με έναν χάρτη και να γυρίσει με την Ευρώπη και την Ουάσιγκτον στο πλευρό του. Την ώρα που ο Μητσοτάκης μιλούσε στη Νέα Υόρκη, η αξιωματική αντιπολίτευση έβγαζε ανακοινώσεις για «αποτυχία». Ο Ερντογάν, πάντως, δεν έδειξε να συμφωνεί: όποιος αποτυγχάνει δεν προκαλεί απειλές μέσα σε λίγες ώρες.
Απέναντι στον πρωθυπουργό το πολιτικό σύστημα έχει κατακερματιστεί σε κόμματα διαμαρτυρίας και προσωπικά οχήματα. Κανένα δεν έχει παρουσιάσει σοβαρό σχέδιο για το τουρκολιβυκό, για την ενεργειακή ασφάλεια ή για τη σχέση με τις Ηνωμένες Πολιτείες. Υπάρχει θυμός, υπάρχουν συνθήματα. Πολιτική απέναντι στην Άγκυρα δεν υπάρχει.
Το διακύβευμα
Οι επόμενοι μήνες θα κρίνουν πολλά: αν το καλώδιο θα προχωρήσει, αν οι έρευνες νότια της Κρήτης θα γίνουν χωρίς παρενόχληση, αν η Λιβύη θα καθίσει στο τραπέζι. Και κάπου μέσα σε όλα αυτά, οι Έλληνες θα αποφασίσουν ποιος θα κρατά το τιμόνι.
Η επιλογή δεν είναι ανάμεσα σε μια τέλεια και μια ατελή κυβέρνηση. Είναι ανάμεσα στη σοβαρότητα και στον πειραματισμό, σε μια εποχή που η Τουρκία δεν συγχωρεί κανένα λάθος. Ο χάρτης του Μητσοτάκη έδειξε πού βρίσκεται η Κρήτη. Η κάλπη θα δείξει αν η Ελλάδα ξέρει πού βρίσκεται η ίδια.
