Ανατροπή σημειώνεται στον σχεδιασμό για την εκμετάλλευση των πωλητηρίων σε 27 μουσεία και αρχαιολογικούς χώρους της χώρας, καθώς η Ενιαία Αρχή Δημοσίων Συμβάσεων (ΕΑΔΗΣΥ) αποφάσισε την ακύρωση δύο διαγωνισμών του Οργανισμού Διαχείρισης και Ανάπτυξης Πολιτιστικών Πόρων (ΟΔΑΠ).
Οι αποφάσεις αφορούν τόσο την παραχώρηση της λειτουργίας των 27 πωλητηρίων όσο και τη διαχείριση των χώρων υγιεινής και των θυρίδων φύλαξης αποσκευών στην Ακρόπολη και σε άλλους αρχαιολογικούς χώρους της Αθήνας.
Το βασικό σκεπτικό της ΕΑΔΗΣΥ ήταν ότι οι συγκεκριμένες αναθέσεις δεν μπορούσαν να αντιμετωπιστούν ως απλές μισθώσεις ακινήτων, αλλά έπρεπε να ακολουθήσουν το θεσμικό πλαίσιο που διέπει τις συμβάσεις παραχώρησης υπηρεσιών.
Γιατί ακυρώθηκαν οι διαγωνισμοί
Η πρώτη απόφαση αφορά τον διαγωνισμό για την εκμετάλλευση 27 πωλητηρίων, μεταξύ των οποίων εκείνα της Ακρόπολης, των Δελφών, της Αρχαίας Ολυμπίας, της Κνωσού, των Μυκηνών, της Επιδαύρου και του Σουνίου.
Η διαδικασία είχε ξεκινήσει με διακήρυξη στις 4 Ιουνίου 2026 και ολοκληρώθηκε με την υπογραφή σύμβασης στις 14 Αυγούστου με την κοινοπραξία Space – Radiant, η οποία ήταν και η μοναδική που κατέθεσε προσφορά.
Η συμφωνία προέβλεπε αρχική διάρκεια έξι ετών, με δυνατότητα επέκτασης για ακόμη έξι. Ο ανάδοχος θα αναλάμβανε τη συνολική λειτουργία των πωλητηρίων, τα οποία θα αποκτούσαν ενιαία εμπορική ταυτότητα με την ονομασία «Hellenic Heritage». Παράλληλα, προβλεπόταν μηνιαίο μίσθωμα και επιπλέον ποσοστό 2% επί των πωλήσεων.
Μετά από προσφυγή της εταιρείας ΟΡΜΗΝΙΑ ΙΚΕ, η ΕΑΔΗΣΥ έκρινε ότι το αντικείμενο της σύμβασης συνιστούσε παραχώρηση υπηρεσιών και όχι απλή εκμίσθωση εμπορικών χώρων.
Ειδικότερα, σύμφωνα με την Αρχή, ο ανάδοχος δεν θα αποκτούσε απλώς το δικαίωμα χρήσης των καταστημάτων, αλλά θα αναλάμβανε την οργάνωση και λειτουργία μιας συνολικής επιχειρηματικής δραστηριότητας, αναλαμβάνοντας παράλληλα τον σχετικό οικονομικό κίνδυνο.
Για τον λόγο αυτό, έπρεπε να εφαρμοστεί ο νόμος 4413/2016 περί συμβάσεων παραχώρησης και όχι το Προεδρικό Διάταγμα 715/1979, στο οποίο βασίστηκε ο ΟΔΑΠ.
Επιπλέον, η ΕΑΔΗΣΥ επισήμανε ότι η εκτιμώμενη αξία της σύμβασης ξεπερνούσε το ευρωπαϊκό όριο των 5.404.000 ευρώ, γεγονός που καθιστούσε απαραίτητη τη δημοσίευση της διαδικασίας σε ευρωπαϊκό επίπεδο. Ωστόσο, η προκήρυξη είχε δημοσιοποιηθεί μόνο στη Διαύγεια, στην ιστοσελίδα του ΟΔΑΠ και στον ελληνικό Τύπο.
Ακυρώθηκε και ο διαγωνισμός για τις τουαλέτες της Ακρόπολης
Η δεύτερη απόφαση της ΕΑΔΗΣΥ αφορά την ανάθεση της λειτουργίας των χώρων υγιεινής και των θυρίδων φύλαξης αντικειμένων στην Ακρόπολη και σε άλλους αρχαιολογικούς χώρους της πρωτεύουσας.
Τη σύμβαση είχε αναλάβει η εταιρεία Public Shine Facility Management Α.Ε., ωστόσο η διαδικασία αμφισβητήθηκε με προσφυγή της εταιρείας 3C+P Τεχνική ΙΚΕ.
Και σε αυτή την περίπτωση, η Αρχή έκανε δεκτή την προσφυγή, κρίνοντας ότι η ανάθεση έπρεπε να πραγματοποιηθεί με το καθεστώς των συμβάσεων παραχώρησης υπηρεσιών.
Η εξέλιξη αποκτά ιδιαίτερη σημασία για την Ακρόπολη, η οποία δέχεται περίπου πέντε εκατομμύρια επισκέπτες ετησίως. Στο σχέδιο παραχώρησης προβλεπόταν, μεταξύ άλλων, αντίτιμο ενός ευρώ για τη χρήση των χώρων υγιεινής.
Η κοινοπραξία Space – Radiant και τα ερωτήματα για τους όρους συμμετοχής
Η ακύρωση των διαγωνισμών επαναφέρει στο προσκήνιο τα ερωτήματα που είχαν διατυπωθεί σχετικά με τη διαδικασία παραχώρησης των 27 πωλητηρίων.
Ένα από τα βασικά σημεία προβληματισμού ήταν ότι στον διαγωνισμό συμμετείχε μόνο μία κοινοπραξία, η Space – Radiant, η οποία και αναδείχθηκε ανάδοχος.
Σύμφωνα με τα στοιχεία που είχαν παρουσιαστεί, η σύμβαση προέβλεπε μηνιαίο μίσθωμα 50.600 ευρώ, με επιπλέον ποσοστό 2% επί των εσόδων. Η αρχική τιμή εκκίνησης ήταν 46.030 ευρώ τον μήνα.
Ερωτήματα είχαν προκύψει και για τους όρους συμμετοχής, καθώς απαιτούνταν, μεταξύ άλλων, μέσος ετήσιος κύκλος εργασιών άνω των 5 εκατομμυρίων ευρώ, εμπειρία στη λειτουργία πωλητηρίου αναμνηστικών σε πολιτιστικό χώρο και προηγούμενη υλοποίηση πληροφοριακού συστήματος με προϋπολογισμό άνω του ενός εκατομμυρίου ευρώ.
Σύμφωνα με τα στοιχεία του ρεπορτάζ, ορισμένες από αυτές τις προϋποθέσεις καλύπτονταν από διαφορετικές εταιρείες της κοινοπραξίας, γεγονός που είχε προκαλέσει συζητήσεις για το κατά πόσο οι όροι επέτρεπαν ευρύτερο ανταγωνισμό.
Παράλληλα, είχαν τεθεί ερωτήματα για το γεγονός ότι η Radiant είχε αναλάβει στο παρελθόν μελέτες σχετικά με τις ροές επισκεπτών στην Ακρόπολη και άλλους αρχαιολογικούς χώρους, πριν συμμετάσχει στην κοινοπραξία που κέρδισε τον διαγωνισμό.
Οι συγκεκριμένες μελέτες είχαν ανατεθεί το 2023, το 2024 και το 2026, με συνολικό κόστος 82.700 ευρώ.
Η απάντηση του ΟΔΑΠ
Από την πλευρά του, ο Οργανισμός Διαχείρισης και Ανάπτυξης Πολιτιστικών Πόρων υπεραμύνεται της νομιμότητας των διαδικασιών που ακολούθησε.
Υποστηρίζει ότι οι διαγωνισμοί πραγματοποιήθηκαν σύμφωνα με το θεσμικό πλαίσιο που θεωρούσε εφαρμοστέο, με κριτήριο ανάθεσης την υψηλότερη προσφερόμενη μίσθωση και με αυστηρούς όρους για την προστασία της πολιτιστικής κληρονομιάς.
Παράλληλα, χαρακτηρίζει το ζήτημα που εξετάστηκε από την ΕΑΔΗΣΥ ως αμιγώς νομικό, υπογραμμίζοντας ότι οι αποφάσεις της Αρχής δεν κάνουν αναφορά σε φωτογραφικούς διαγωνισμούς ή σε ξεπούλημα δημόσιας περιουσίας.
Ο ΟΔΑΠ αναφέρει ότι θα προχωρήσει στις προβλεπόμενες ενέργειες για την αντιμετώπιση της κατάστασης.
Τι ζητά ο Σύλλογος Ελλήνων Αρχαιολόγων
Τις αποφάσεις της ΕΑΔΗΣΥ χαιρετίζει ο Σύλλογος Ελλήνων Αρχαιολόγων (ΣΕΑ), ο οποίος ζητά να εξεταστούν και άλλες συμβάσεις του ΟΔΑΠ που έχουν συναφθεί με αντίστοιχο νομικό πλαίσιο.
Σύμφωνα με τον Σύλλογο, πωλητήρια σε χώρους όπως το Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο, το Τατόι, ο Μυστράς, ο Κεραμεικός και η Πειραιώς 260 έχουν ήδη εκμισθωθεί στην ίδια επιχειρηματική κοινοπραξία.
Ο ΣΕΑ ζητά να διερευνηθεί εάν και αυτές οι συμβάσεις πρέπει να επανεξεταστούν, ενώ υπενθυμίζει ότι στις 4 Οκτωβρίου 2026 είχε καταθέσει καταγγελία προς αρμόδιους ελεγκτικούς μηχανισμούς και την Ευρωπαϊκή Εισαγγελία.
Παράλληλα, θέτει το ζήτημα της στελέχωσης των αρχαιολογικών χώρων και των μουσείων με μόνιμο προσωπικό, προκειμένου υπηρεσίες όπως τα πωλητήρια, τα εκδοτήρια και οι χώροι υγιεινής να λειτουργούν από εργαζομένους του υπουργείου Πολιτισμού και του ΟΔΑΠ.
Τι αλλάζει μετά τις αποφάσεις
Οι δύο ακυρώσεις δημιουργούν νέα δεδομένα για τον τρόπο με τον οποίο θα προχωρήσει η αξιοποίηση των συγκεκριμένων υποδομών.
Ο ΟΔΑΠ καλείται πλέον να επανεξετάσει τις διαδικασίες ανάθεσης, λαμβάνοντας υπόψη το νομικό πλαίσιο των συμβάσεων παραχώρησης, καθώς και τις απαιτήσεις για ευρωπαϊκή δημοσιότητα και ανταγωνισμό.
Παραμένει, επίσης, ανοιχτό το ζήτημα της λειτουργίας των πωλητηρίων, των τουαλετών και των θυρίδων φύλαξης κατά το μεταβατικό διάστημα, μέχρι να δρομολογηθούν οι επόμενες διαδικασίες.
Μέχρι στιγμής, δεν έχει υπάρξει δημόσια τοποθέτηση από την πολιτική ηγεσία του υπουργείου Πολιτισμού επί της ουσίας της υπόθεσης.
