Με την οικονομία να τρίζει, τα F-35 να μένουν κλειδωμένα στην Ουάσινγκτον και την αντιπολίτευση διαλυμένη, ο Ερντογάν εξάγει κρίση στο Αιγαίο και την Κύπρο και στήνει ενεργειακούς διαδρόμους που παρακάμπτουν την Ελλάδα. Η Αθήνα, όμως, παίζει με άλλα χαρτιά.
Σε μία από τις πιο δύσκολες καμπές της σύγχρονης ιστορίας της μπαίνει η Τουρκία, με τον Ταγίπ Ερντογάν να προσπαθεί ταυτόχρονα να κρατήσει την εξουσία στο εσωτερικό και να εξασφαλίσει θέση στον νέο χάρτη ισχύος που διαμορφώνεται μετά τον πόλεμο του Ιράν. Ο Τούρκος πρόεδρος στρώνει το έδαφος για ακόμη μία θητεία και χτίζει τον μύθο μιας «Νέας Τουρκίας» που θέλει να κληροδοτήσει στο έθνος του. Πίσω από τη μεγαλοστομία, όμως, κρύβεται ένας ηγέτης στριμωγμένος.
Η συνταγή της εξαγωγής κρίσης
Όταν τα πράγματα ζορίζουν στο εσωτερικό, η Άγκυρα έχει μια δοκιμασμένη συνταγή. Εξάγει την κρίση. Το Αιγαίο, η Ανατολική Μεσόγειος και η Κύπρος παραμένουν ο προσφιλής στόχος για επίδειξη ισχύος με κόστος που η ίδια θεωρεί χαμηλό. Πολύ περισσότερο τώρα, που ο Ερντογάν δέχεται πυρά από την αντιπολίτευση και από εθνικιστικούς κύκλους ότι «υποχωρεί» απέναντι στην Ελλάδα και παραχωρεί κυριαρχικά δικαιώματα. Σε αυτό το πλαίσιο εντάσσεται και η προσπάθεια νομοθέτησης της «Γαλάζιας Πατρίδας», ένα νομοσχέδιο που λειτουργεί περισσότερο ως εσωτερική εκτόνωση παρά ως πραγματική στρατηγική.
Ο εχθρός είναι μέσα στο σπίτι
Η πραγματική μάχη του Ερντογάν δίνεται στο εσωτερικό. Το Σύνταγμα του απαγορεύει τρίτη προεδρική θητεία, και η σημερινή λήγει το 2028. Ο μόνος δρόμος για να παρακαμφθεί αυτό το εμπόδιο είναι οι πρόωρες εκλογές, ιδανικά μέχρι το φθινόπωρο, όσο η συγκυρία μοιάζει ευνοϊκή. Απέναντί του στέκεται, τουλάχιστον στα χαρτιά, το κεμαλικό CHP, που απειλεί την εικοσιτετράχρονη κυριαρχία του ΑΚΡ. Σε καθαρές κάλπες, ο ίδιος ξέρει ότι κινδυνεύει. Οι δημοσκοπήσεις τον έδειχναν να χάνει από τον φυλακισμένο πλέον δήμαρχο Κωνσταντινούπολης Εκρέμ Ιμάμογλου, αλλά και από τον Οζγκιούρ Οζέλ και τον δήμαρχο Άγκυρας Μανσούρ Γιαβάς.
Η καθαίρεση και το ρήγμα
Και εκεί έπεσε το βαρύ χαρτί. Τουρκικό δικαστήριο καθαίρεσε τον Οζέλ από την ηγεσία της αξιωματικής αντιπολίτευσης και επανέφερε τον προηγούμενο πρόεδρο Κεμάλ Κιλιτσντάρογλου, έναν αντίπαλο μετρίου βεληνεκούς που ο Ερντογάν έχει νικήσει σε σχεδόν δέκα αναμετρήσεις. Το αποτέλεσμα ήταν ένα βαθύ ρήγμα στο CHP. Αν ο Οζέλ δεν δικαιωθεί και αποχωρήσει για να φτιάξει δικό του κόμμα, η αντιπολίτευση θα διασπαστεί ακόμη περισσότερο. Με τον Ιμάμογλου στη φυλακή, τον Οζέλ εκτός ηγεσίας και έναν αντίπαλο χώρο βυθισμένο στην εσωστρέφεια, ο δρόμος για τους χειρισμούς Ερντογάν ανοίγει διάπλατα.
Η Ευρώπη που κάνει πως δεν βλέπει
Όλα αυτά έχουν πληγώσει την εικόνα της Τουρκίας, κυρίως προς την Ευρώπη. Η αυταρχική στροφή, που κλιμακώνεται από την απόπειρα πραξικοπήματος του 2016 και μετά, και η καταπάτηση του κράτους δικαίου δεν περνούν απαρατήρητες, τη στιγμή μάλιστα που η Άγκυρα έχει βάλει ψηλά στην ατζέντα της τη στενότερη συνεργασία με την Ε.Ε. στην άμυνα, την ασφάλεια και τους εξοπλισμούς. Χώρες όπως η Ισπανία, η Ιταλία, η Ολλανδία, οι σκανδιναβικές χώρες, ακόμη και η Γερμανία, που σπρώχνουν την προσέγγιση Τουρκίας και Ε.Ε., οφείλουν κάποια στιγμή να εξηγήσουν στις κοινωνίες τους και στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο γιατί στα ζητήματα δημοκρατίας κρατούν δύο μέτρα και δύο σταθμά όταν η συζήτηση φτάνει στην Άγκυρα.
Το παγωμένο μέτωπο των F-35
Στο εξωτερικό, η Τουρκία παρακολουθεί εδώ και μήνες σιωπηλή, σηκώνοντας μόνο το λάβαρο εναντίον του Ισραήλ, χωρίς να έχει βρει το σημείο πλήρους συνεννόησης με τον Αμερικανό πρόεδρο Ντόναλντ Τραμπ που ονειρευόταν. Ο Ερντογάν περιμένει τη Σύνοδο Κορυφής του ΝΑΤΟ στην Άγκυρα, στις 7 και 8 Ιουλίου, για να εισπράξει πολιτικά και διπλωματικά οφέλη. Όμως η κατάθεση του Αμερικανού υπουργού Εξωτερικών Μάρκο Ρούμπιο στο Κογκρέσο πάγωσε την Άγκυρα. Απαντώντας σε ερώτηση, ο Ρούμπιο επανέλαβε ότι με τα σημερινά δεδομένα τα F-35 δεν δίνονται στην Τουρκία. Και αυτό δεν είναι απλώς συμβολικό. Αφορά ευθέως την αξιοπιστία, το αξιόμαχο και την αποτρεπτική ισχύ της τουρκικής Πολεμικής Αεροπορίας. Στη Συρία και το Ιράκ, αντίθετα, η Άγκυρα είναι πιο ικανοποιημένη, καθώς η αμερικανική πολιτική, όπως εκφράζεται από τον πρεσβευτή Τομ Μπάρακ, οδήγησε στη σταδιακή άρση της στήριξης προς τους Κούρδους.
Το αγκάθι του Ισραήλ
Το μεγαλύτερο αγκάθι παραμένει το Ισραήλ. Όποια προσπάθεια του Ερντογάν να ανοίξει το ζήτημα στη Σύνοδο Κορυφής θα τον φέρει αντιμέτωπο με τον Τραμπ. Από την άλλη, αν σιωπήσει για το «γενοκτόνο» Ισραήλ, όπως το αποκαλεί η δική του ρητορική, θα εκτεθεί ανεπανόρθωτα στο εσωτερικό του ακροατήριο και στην παγκόσμια μουσουλμανική κοινότητα, της οποίας επιδιώκει να εμφανίζεται άτυπος ηγέτης. Μια παγίδα που ο ίδιος έστησε για τον εαυτό του.
Ο πόλεμος των διαδρόμων
Η πιο κρίσιμη μάχη, όμως, δίνεται στους χάρτες της ενέργειας. Στριμωγμένος, ο Ερντογάν τρέχει να μη μείνει εκτός των νέων διαδρόμων ενέργειας, εμπορίου και δεδομένων. Η Άγκυρα ξαναέβγαλε από το συρτάρι παλιά σχέδια. Ο υπουργός Μεταφορών Αμπντουλκαντίρ Ουραλόγλου επανέφερε το σχέδιο της σιδηροδρομικής σύνδεσης Hejaz, που θα ένωνε λιμάνια του Ομάν με τη Σαουδική Αραβία, την Ιορδανία, τη Συρία και την Τουρκία, με προέκταση προς την Ευρώπη και με προοπτική να στηρίξει αγωγούς φυσικού αερίου και πετρελαίου προς τη Μεσόγειο, παρακάμπτοντας το Ισραήλ. Παρόμοια λογική έχει και το σχέδιο παράκαμψης των Στενών του Ορμούζ μέσω αγωγού από το Ιράκ προς τη Συρία και την Τουρκία. Σχέδια φιλόδοξα, που απαιτούν τεράστια κονδύλια τα οποία η Άγκυρα δεν διαθέτει σήμερα, και που δύσκολα θα δεχτούν οι ΗΠΑ, αφού βασικός τους στόχος είναι να απομονώσουν το Ισραήλ και να αναβαθμίσουν την Τουρκία.
Η απάντηση που στρέφεται κατά της Ελλάδας
Και φτάνουμε στο σημείο που αφορά άμεσα την Αθήνα. Ο υπουργός Ενέργειας Αλπαρσλάν Μπαϊρακτάρ ανακοίνωσε στην Κωνσταντινούπολη συμφωνία για έναν «Νότιο Διάδρομο Ηλεκτρικής Ενέργειας» που θα συνδέει Τουρκία, Γεωργία, Αζερμπαϊτζάν και Βουλγαρία και θα μεταφέρει ρεύμα στην Ευρώπη μέσω Τουρκίας και Βουλγαρίας, παρακάμπτοντας την Ελλάδα. Η κίνηση είναι καθαρά ανταγωνιστική. Έρχεται ως απάντηση στην προσπάθεια της Ελλάδας να γίνει ο κόμβος ηλεκτρικής διασύνδεσης Ασίας και Ευρώπης μέσω του GSI, του έργου που παραμένει παγωμένο εξαιτίας των τουρκικών αντιδράσεων, εκείνων που οδήγησαν και στο επεισόδιο της Κάσου το 2024.
Τα χαρτιά της Αθήνας
Εδώ, όμως, η εικόνα αντιστρέφεται. Γιατί η Ελλάδα δεν παίζει αμυντικά. Το GREGY, η ηλεκτρική διασύνδεση με την Αίγυπτο, προχωρά κανονικά και θα φέρει φθηνή καθαρή ενέργεια στην ελληνική βιομηχανία και τις επιχειρήσεις, με προοπτική να τροφοδοτήσει αύριο και την Ευρώπη, ακόμη και από τον Κόλπο. Την ίδια ώρα, ο Κάθετος Διάδρομος μεταφοράς LNG προς τα Βαλκάνια και την Ανατολική Ευρώπη έχει την ισχυρή στήριξη της Ουάσινγκτον, κάτι που η Άγκυρα βλέπει με καχυποψία, ακριβώς επειδή αναβαθμίζει και θωρακίζει την Αλεξανδρούπολη. Δεν είναι τυχαίο που η Τουρκία αποφεύγει να αμφισβητήσει ευθέως αυτή την αμερικανική στήριξη και αρκείται, προς το παρόν, σε ρόλο συμπληρωματικό με εκείνον της Ελλάδας.
Η εικόνα είναι καθαρή
Στο τέλος, οι δύο πλευρές του κάδρου μιλούν από μόνες τους. Από τη μία ένας ηγέτης που τρέχει κόντρα στο ρολόι, εξάγει ένταση για να κρύψει την εσωτερική του αδυναμία και χτίζει διαδρόμους που για την ώρα μένουν στα χαρτιά. Από την άλλη μια Ελλάδα που, με σταθερές συμμαχίες και έργα που προχωρούν, κερδίζει έδαφος εκεί που πραγματικά μετράει. Ο Σουλτάνος μπορεί να φωνάζει δυνατά. Η γωνία, όμως, στην οποία έχει στριμωχτεί φαίνεται από μακριά.
