Η συντριβή του F-4 Phantom στην Αεροπορική Βάση της Τανάγρας, κατά τη διάρκεια του Athens Flying Week και μπροστά σε χιλιάδες θεατές, προκαλεί σοβαρά ερωτήματα που ξεπερνούν τα αίτια του ίδιου του ατυχήματος.
Η διερεύνηση για το τι ακριβώς συνέβη και ποιοι παράγοντες οδήγησαν στην πτώση του στρατιωτικού αεροσκάφους αποτελεί αποκλειστικά αντικείμενο των αρμόδιων στρατιωτικών και ελεγκτικών αρχών. Σε αυτή τη φάση, οποιαδήποτε προσπάθεια απόδοσης ευθυνών θα ήταν πρόωρη.
Ωστόσο, το περιστατικό φέρνει στο προσκήνιο ένα διαφορετικό, αλλά εξίσου κρίσιμο ζήτημα: με ποιους όρους πραγματοποιείται ένα μεγάλο, εισιτηριοφόρο αεροπορικό σόου μέσα σε ενεργή στρατιωτική εγκατάσταση και ποιο είναι το πλαίσιο προστασίας του κοινού;
Ποιος οργανώνει και ποιος εγκρίνει
Το Athens Flying Week δεν αποτελεί αποκλειστικά στρατιωτική εκδήλωση. Η διοργάνωση ανήκει σε ιδιωτική εταιρεία, ενώ παράλληλα πραγματοποιείται στην 114 Πτέρυγα Μάχης, με τη συμμετοχή ελληνικών και ξένων στρατιωτικών αεροσκαφών.
Στο πρόγραμμα περιλαμβάνονται, μεταξύ άλλων, F-16, Rafale, Mirage 2000-5, M-346 και F-4 Phantom, ενώ η διοργάνωση έχει δημοσίως αναφερθεί στη συνεργασία και υποστήριξη του υπουργείου Εθνικής Άμυνας και των Γενικών Επιτελείων.
Το γεγονός αυτό δημιουργεί εύλογα ερωτήματα για το ποιος έχει την τελική αρμοδιότητα σε κάθε επίπεδο της διοργάνωσης.
- Με ποια διοικητική απόφαση παραχωρείται η στρατιωτική εγκατάσταση για το συγκεκριμένο event;
- Ποιος εγκρίνει το πτητικό πρόγραμμα;
- Ποιος έχει την ευθύνη για την εφαρμογή των κανόνων ασφαλείας;
- Ποιοι είναι οι ακριβείς όροι της συμφωνίας μεταξύ διοργανωτή, υπουργείου Εθνικής Άμυνας, ΓΕΑ και 114 Πτέρυγας Μάχης;
Πόσο κοντά βρίσκονται οι θεατές στα αεροσκάφη;
Ιδιαίτερη βαρύτητα αποκτά πλέον και ο σχεδιασμός των ζωνών θεατών.
Η διοργάνωση προβάλλει ως βασικό χαρακτηριστικό της εμπειρίας την παρακολούθηση των αεροσκαφών από κοντινή απόσταση, ενώ προβλέπονται διαφορετικοί χώροι για το κοινό, VIP και VVIP επισκέπτες, καθώς και ειδικές θέσεις για spotters.
Μετά το σημερινό ατύχημα, τίθεται επομένως το ερώτημα ποιος καθορίζει τις αποστάσεις μεταξύ της περιοχής πτήσεων και των θεατών και ποια διαδικασία ακολουθείται για την έγκρισή τους.
Ειδικότερα:
- Ποια Αρχή εγκρίνει τις συγκεκριμένες ζώνες ασφαλείας;
- Σε ποια πρότυπα βασίζεται ο καθορισμός των αποστάσεων;
- Ποιος εγκρίνει τα ύψη και τις μανούβρες των αεροσκαφών;
- Υπάρχουν διαφορετικές απαιτήσεις για στρατιωτικά, πολιτικά και ακροβατικά αεροσκάφη;
- Τι προβλέπεται σε περίπτωση απώλειας ελέγχου ενός αεροσκάφους και εκτροπής του προς την περιοχή του κοινού;
Το κρίσιμο ζήτημα της ευθύνης
Ένα ακόμη ζήτημα που πλέον αποκτά ιδιαίτερη σημασία είναι η κατανομή των ευθυνών σε περίπτωση ατυχήματος.
Δεν είναι αυτονόητο ότι σε κάθε περιστατικό υπεύθυνος είναι ο ίδιος φορέας. Η απάντηση εξαρτάται από τις συνθήκες και τα ευρήματα της έρευνας.
Ωστόσο, είναι απαραίτητο να είναι γνωστό εκ των προτέρων ποιος έχει αναλάβει κάθε επιμέρους ευθύνη.
Εάν προκύψει ατύχημα κατά τη διάρκεια της διοργάνωσης, ποιος έχει την ευθύνη απέναντι στους θεατές; Ο ιδιώτης διοργανωτής, το Δημόσιο, η Πολεμική Αεροπορία, ο φορέας του αεροσκάφους ή διαφορετικοί φορείς ανάλογα με την αιτία;
Η απάντηση βρίσκεται στα συμβατικά και διοικητικά κείμενα που διέπουν τη διοργάνωση και τα οποία αποκτούν πλέον ιδιαίτερη σημασία.
Τι ασφαλιστική κάλυψη υπάρχει;
Στο ίδιο πλαίσιο εντάσσεται και η ασφαλιστική κάλυψη του event.
Μια διοργάνωση στην οποία συγκεντρώνονται χιλιάδες άνθρωποι και πραγματοποιούνται πτήσεις στρατιωτικών και πολιτικών αεροσκαφών θα πρέπει να διαθέτει σαφές και επαρκές πλαίσιο αστικής ευθύνης.
Επομένως, εύλογα τίθενται ερωτήματα όπως:
- Ποια ασφαλιστική εταιρεία καλύπτει τη διοργάνωση;
- Υπάρχει ασφαλιστήριο αστικής ευθύνης απέναντι στους θεατές;
- Ποιο είναι το ύψος της ασφαλιστικής κάλυψης;
- Περιλαμβάνεται ρητά στο συμβόλαιο ο κίνδυνος πτώσης αεροσκάφους στην περιοχή του κοινού;
- Ποιοι φορείς αναφέρονται ως ασφαλισμένοι;
- Υπάρχουν ξεχωριστές ασφαλιστικές απαιτήσεις για ξένα ή ιδιωτικά αεροσκάφη που συμμετέχουν στο πρόγραμμα;
Η οικονομική διάσταση
Το Athens Flying Week είναι εμπορική και εισιτηριοφόρος διοργάνωση, με διαφορετικές κατηγορίες εισιτηρίων, VIP και VVIP πακέτα, εμπορικές δραστηριότητες, χορηγίες και εκθεσιακούς χώρους.
Παράλληλα, όμως, υπάρχει και συμμετοχή δημόσιων φορέων.
Για το 2026, η Περιφέρεια Στερεάς Ελλάδας έχει εγκρίνει ποσό 7.000 ευρώ με ΦΠΑ για τη συνδιοργάνωση, ενώ έχει υπάρξει και απόφαση οικονομικής συμμετοχής του ΕΟΤ.
Έτσι προκύπτουν και οικονομικά ερωτήματα που αφορούν τη σχέση μεταξύ δημόσιας στήριξης και ιδιωτικής εμπορικής δραστηριότητας.
- Ποιος εισπράττει τα έσοδα από τα εισιτήρια;
- Πού κατευθύνονται τα έσοδα από VIP/VVIP υπηρεσίες, χορηγίες και εμπορικές δραστηριότητες;
- Υπάρχει οικονομικό αντάλλαγμα προς το Δημόσιο για τη χρήση της στρατιωτικής εγκατάστασης;
- Αν υπάρχει, ποιο είναι το ύψος του;
- Αν δεν υπάρχει, με ποια απόφαση έχει εγκριθεί η παραχώρηση;
Ποιος πληρώνει το κόστος της διοργάνωσης;
Η χρήση μιας ενεργής στρατιωτικής βάσης για μια εκδήλωση τέτοιου μεγέθους συνεπάγεται και λειτουργικό κόστος.
Χρησιμοποιούνται εγκαταστάσεις, χώροι στάθμευσης, πύλες εισόδου και άλλες υποδομές, ενώ απαιτείται προσωπικό για φύλαξη, πυρασφάλεια, υγειονομική κάλυψη και διαχείριση του πλήθους.
Το ίδιο ισχύει και για τη συμμετοχή των ελληνικών στρατιωτικών αεροσκαφών.
Ποιος καλύπτει το κόστος των πτήσεων, των καυσίμων, της τεχνικής υποστήριξης και των υπόλοιπων αναγκών που προκύπτουν από τη συμμετοχή τους;
Πρόκειται για στοιχεία που αφορούν άμεσα τη σχέση δημόσιου και ιδιωτικού τομέα στη συγκεκριμένη διοργάνωση.
Οι απαντήσεις που πλέον ζητούνται
Η πτώση του Phantom δεν αποδεικνύει από μόνη της ότι υπήρξε παραβίαση κανόνων ασφαλείας ή οργανωτική αστοχία. Αυτό θα κριθεί από την επίσημη διερεύνηση.
Το ατύχημα, όμως, καθιστά ακόμη πιο επιτακτική τη διαφάνεια γύρω από το πλαίσιο διεξαγωγής του Athens Flying Week.
Οι αρμόδιοι φορείς καλούνται να εξηγήσουν με σαφήνεια:
- ποιος αδειοδοτεί τη διοργάνωση,
- ποιοι είναι οι όροι χρήσης της στρατιωτικής βάσης,
- ποιος εγκρίνει το πτητικό πρόγραμμα,
- πώς καθορίζονται οι ζώνες ασφαλείας,
- ποιο είναι το σχέδιο αντιμετώπισης έκτακτης ανάγκης,
- ποιο είναι το ασφαλιστήριο συμβόλαιο,
- ποιος καλύπτει το κόστος της διοργάνωσης και της στρατιωτικής υποστήριξης,
- και πώς κατανέμονται οι ευθύνες μεταξύ των εμπλεκόμενων φορέων.
Δεν πρόκειται για προσπάθεια προκατάληψης της έρευνας για το ατύχημα. Πρόκειται για ζητήματα δημόσιας ασφάλειας και διαφάνειας.
Όταν χιλιάδες πολίτες αγοράζουν εισιτήριο για να παρακολουθήσουν πτήσεις μαχητικών αεροσκαφών μέσα σε μια ενεργή στρατιωτική βάση, είναι εύλογο να γνωρίζουν ποιος έχει τον τελικό λόγο, ποιος ελέγχει τα μέτρα ασφαλείας, ποιος αναλαμβάνει την ευθύνη και ποιος καλύπτει το κόστος.
