Ένα δύσκολο δημοσιονομικό σταυρόλεξο καλείται να λύσει η κυβέρνηση, καθώς πρέπει ταυτόχρονα να διαμορφώσει το νέο πακέτο μέτρων στήριξης που αναμένεται να παρουσιάσει στη Διεθνή Έκθεση Θεσσαλονίκης ο Κυριάκος Μητσοτάκης και να προετοιμάσει τον προϋπολογισμό του 2027.
Τα δεδομένα που περιλαμβάνονται στον πολυετή δημοσιονομικό σχεδιασμό δείχνουν ότι τα περιθώρια για μεγάλες νέες παρεμβάσεις είναι περιορισμένα. Οι ευρωπαϊκοί κανόνες, τα ανώτατα όρια δαπανών και η αυστηρότερη εποπτεία των προϋπολογισμών μειώνουν σημαντικά τις δυνατότητες για επιπλέον ενισχύσεις.
Η εγκύκλιος του Υπουργείου Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών καθορίζει τη στρατηγική μέχρι το 2030, με βασική προτεραιότητα τον έλεγχο της αύξησης των κρατικών δαπανών. Όλοι οι φορείς της Γενικής Κυβέρνησης που χρηματοδοτούνται από τον κρατικό προϋπολογισμό καλούνται να καταθέσουν τα σχέδιά τους έως το τέλος Ιουλίου 2026, με σαφή οδηγία ότι νέες ανάγκες θα πρέπει να καλύπτονται κυρίως από εσωτερικές ανακατανομές κονδυλίων.
Με βάση το νέο πλαίσιο δημοσιονομικής εποπτείας της Ευρωπαϊκής Ένωσης, οι καθαρές πρωτογενείς δαπάνες θα παραμείνουν μέσα σε συγκεκριμένα όρια. Οι προβλέψεις δείχνουν αύξηση μεταξύ 3% και 3,6% ετησίως την περίοδο 2026 έως 2029, ποσοστό που σε αρκετές περιπτώσεις δεν αφήνει μεγάλο περιθώριο για πραγματική ενίσχυση κοινωνικών δαπανών, ειδικά αν ληφθούν υπόψη οι πληθωριστικές πιέσεις.
Ιδιαίτερη σημασία έχει η πορεία των μεταβιβάσεων προς νοικοκυριά και επιχειρήσεις, οι οποίες περιλαμβάνουν συντάξεις, επιδόματα, χρηματοδότηση ασφαλιστικών ταμείων, νοσοκομείων και επιχειρήσεων.
Ο σχεδιασμός προβλέπει μικρές αυξήσεις τα επόμενα χρόνια. Οι σχετικές δαπάνες από 35,788 δισ. ευρώ το 2027 αναμένεται να φτάσουν περίπου τα 36,385 δισ. ευρώ το 2029, δηλαδή αύξηση μόλις 597 εκατ. ευρώ. Για το 2030 μάλιστα προβλέπεται ελαφρά υποχώρηση στα 36,377 δισ. ευρώ.
Συνολικά, η αύξηση σε ορίζοντα τετραετίας περιορίζεται περίπου στο 1,8%, γεγονός που δείχνει ότι οι δυνατότητες για γενικευμένες νέες παροχές θα είναι μικρές.
Έτσι, κάθε νέα κυβερνητική εξαγγελία θα πρέπει να στηρίζεται είτε σε καλύτερη απόδοση των φορολογικών εσόδων είτε σε εξοικονομήσεις και μετακινήσεις πόρων μέσα στον ίδιο τον προϋπολογισμό.
Το μεγάλο στοίχημα των εσόδων και η μάχη κατά της φοροδιαφυγής
Το οικονομικό επιτελείο επενδύει σημαντικά στην αύξηση των εσόδων μέσω της ψηφιοποίησης της οικονομίας και των νέων εργαλείων ελέγχου της φοροδιαφυγής.
Στο επίκεντρο βρίσκονται εφαρμογές όπως το ψηφιακό πελατολόγιο, το ψηφιακό δελτίο αποστολής, η επέκταση της ψηφιακής κάρτας εργασίας και τα εργαλεία τεχνητής νοημοσύνης της ΑΑΔΕ για τον εντοπισμό ύποπτων συναλλαγών.
Την ίδια στιγμή, οι κοινωνικές δαπάνες ως ποσοστό του ΑΕΠ αναμένεται να μειωθούν σταδιακά, καθώς η οικονομία αναπτύσσεται και αλλάζει η σχέση ανάμεσα στις κρατικές δαπάνες και το μέγεθος της οικονομίας.
Καθοριστικό ρόλο θα παίξει και ο πληθωρισμός. Οι εκτιμήσεις δείχνουν ότι θα κινηθεί σε υψηλότερα επίπεδα από τα αρχικά αναμενόμενα, με την αύξηση των τιμών να επιβαρύνει ιδιαίτερα τα νοικοκυριά.
Ο πληθωρισμός αναμένεται να διαμορφωθεί περίπου στο 3,7% με 3,8%, ενώ μεγαλύτερες πιέσεις προβλέπονται στην ενέργεια, όπου οι ανατιμήσεις εκτιμάται ότι θα φτάσουν το 11,1%.
Σύμφωνα με τις προβλέψεις της Τράπεζας της Ελλάδος, ο πληθωρισμός για το 2026 αναμένεται να διαμορφωθεί στο 3,8% στην Ελλάδα και στο 3% στην Ευρωζώνη. Για το 2027 προβλέπεται αποκλιμάκωση, με τον δείκτη να υποχωρεί στο 2,6% για την Ελλάδα και στο 2,3% για την Ευρωζώνη.
Η κυβέρνηση καλείται πλέον να ισορροπήσει ανάμεσα στην ανάγκη στήριξης της κοινωνίας, στις απαιτήσεις των ευρωπαϊκών κανόνων και στην ανάγκη διατήρησης δημοσιονομικής σταθερότητας.
