Μια βαθιά κρίση στο εσωτερικό της ιρανικής ηγεσίας φαίνεται να βρίσκεται πίσω από την κατάρρευση της πρόσφατης προσπάθειας για συμφωνία με τις Ηνωμένες Πολιτείες και την επιστροφή της Τεχεράνης σε πορεία κλιμάκωσης.
Σύμφωνα με αποκαλυπτικό ρεπορτάζ των New York Times, η επίθεση εναντίον τριών εμπορικών πλοίων στα Στενά του Ορμούζ στις αρχές Ιουλίου δεν είχε εγκριθεί ούτε από τον πρόεδρο Μασούντ Πεζεσκιάν ούτε από την ανώτατη στρατιωτική ηγεσία. Οι πληροφορίες αποδίδουν την ενέργεια σε σκληροπυρηνικούς κύκλους του καθεστώτος που επιδίωκαν να υπονομεύσουν κάθε προοπτική συνεννόησης με την Ουάσιγκτον.
Η υπόθεση έχει ανοίξει ένα πολύ σοβαρότερο ζήτημα: ποιος λαμβάνει πλέον τις κρίσιμες αποφάσεις στο Ιράν, καθώς στο εσωτερικό της εξουσίας φαίνεται να εξελίσσεται μια σκληρή μάχη μεταξύ εκείνων που τάσσονται υπέρ των διαπραγματεύσεων και εκείνων που επιλέγουν την περαιτέρω στρατιωτική κλιμάκωση.
Η επίθεση που αιφνιδίασε την ιρανική ηγεσία
Ο Μασούντ Πεζεσκιάν βρισκόταν στο Ιράκ στις αρχές Ιουλίου, συμμετέχοντας στις τελετές για τον νεκρό ανώτατο ηγέτη, όταν πληροφορήθηκε ότι ιρανικές δυνάμεις είχαν ανοίξει πυρ εναντίον τριών εμπορικών πλοίων στα Στενά του Ορμούζ.
Ένα δεξαμενόπλοιο LNG του Κατάρ τυλίχθηκε στις φλόγες, ενώ άλλα πλοία υπέστησαν ζημιές, προκαλώντας έντονες διεθνείς αντιδράσεις.
Ο Πεζεσκιάν φέρεται να επικοινώνησε σε έντονο ύφος με τον αρχηγό των Φρουρών της Επανάστασης, στρατηγό Αχμάντ Βαχιντί, ζητώντας να πληροφορηθεί ποιος είχε δώσει την εντολή.
Η απάντηση που φέρεται να έλαβε ήταν ιδιαίτερα αποκαλυπτική. Ο ίδιος ο Βαχιντί υποστήριξε ότι δεν είχε ενημερωθεί για την επιχείρηση, ενώ, σύμφωνα με τις ίδιες πηγές, άγνοια είχε και το Ανώτατο Συμβούλιο Εθνικής Ασφάλειας.
Ο Χοσεΐν Ταέμπ στο επίκεντρο των ερευνών
Οι εσωτερικές έρευνες του καθεστώτος φέρονται να οδήγησαν στον Χοσεΐν Ταέμπ, έναν από τους ισχυρότερους παράγοντες του σκληροπυρηνικού μηχανισμού ασφαλείας.
Ο Ταέμπ είχε βρεθεί για περίπου δύο δεκαετίες στην ηγεσία των υπηρεσιών πληροφοριών των Φρουρών της Επανάστασης και είχε εξαρχής εκφράσει την αντίθεσή του σε μια συμφωνία με τις ΗΠΑ.
Σύμφωνα με Ιρανούς αξιωματούχους, θεωρούσε λανθασμένη την απόφαση της Τεχεράνης να συμφωνήσει σε κατάπαυση των εχθροπραξιών και φέρεται να ασκούσε πιέσεις στον νέο ανώτατο ηγέτη προκειμένου να εγκαταλείψει τη διαπραγματευτική γραμμή.
Ο ίδιος έχει δηλώσει δημοσίως ότι δεν τάσσεται συνολικά κατά του διαλόγου, αλλά απορρίπτει διαπραγματεύσεις που, κατά την άποψή του, παραχωρούν υπερβολικά δικαιώματα στον αντίπαλο.
Ο «αόρατος» Μοτζταμπά Χαμενεΐ
Την ίδια στιγμή, ένα πρωτοφανές θεσμικό κενό φαίνεται να επιβαρύνει ακόμη περισσότερο την κατάσταση.
Ο νέος ανώτατος ηγέτης του Ιράν, Μοτζταμπά Χαμενεΐ, γιος του Αλί Χαμενεΐ, παραμένει ουσιαστικά εξαφανισμένος από τη δημόσια ζωή από τη στιγμή που ανέλαβε τα καθήκοντά του.
Δεν έχει πραγματοποιήσει δημόσια εμφάνιση, η φωνή του δεν έχει ακουστεί δημοσίως και έχουν δημιουργηθεί ερωτήματα ακόμη και για την αυθεντικότητα ορισμένων γραπτών μηνυμάτων που του αποδίδονται.
Κατά τις ίδιες πληροφορίες, ακόμη και ο πρόεδρος Πεζεσκιάν έχει εκφράσει αμφιβολίες για το εάν ορισμένα από τα μηνύματα που λαμβάνει προέρχονται πράγματι από τον ανώτατο ηγέτη.
Μια συνάντηση χωρίς ξεκάθαρη εικόνα
Αίσθηση προκαλούν και οι πληροφορίες σχετικά με την επικοινωνία του Πεζεσκιάν με τον Μοτζταμπά Χαμενεΐ.
Σύμφωνα με αξιωματούχους, ο πρόεδρος μεταφέρθηκε με όχημα με φιμέ τζάμια και συμμετείχε σε ασφαλή βιντεοκλήση, κατά την οποία ένας ενδιάμεσος φέρεται να μετέφερε μηνύματα εκ μέρους του ανώτατου ηγέτη.
Ο Πεζεσκιάν φέρεται αργότερα να εκμυστηρεύτηκε σε στενό συνεργάτη του ότι δεν ήταν βέβαιος πως είχε πράγματι επικοινωνήσει με τον ίδιο τον Χαμενεΐ.
Στη συνέχεια υποστήριξε ότι πραγματοποιήθηκε και δεύτερη συνάντηση, διάρκειας επτά ωρών, χωρίς όμως να δώσει περισσότερες πληροφορίες για τον τόπο ή τον τρόπο διεξαγωγής της.
Δύο στρατόπεδα για το μέλλον του Ιράν
Στο εσωτερικό της ιρανικής ηγεσίας διαμορφώνονται πλέον δύο διαφορετικές στρατηγικές.
Η μία πλευρά τάσσεται υπέρ της επιστροφής στις διαπραγματεύσεις με την Ουάσιγκτον, επιδιώκοντας την άρση του ναυτικού αποκλεισμού, την επανεκκίνηση του εμπορίου και την αποτροπή μιας ακόμη βαθύτερης οικονομικής κρίσης.
Η άλλη πλευρά, στην οποία πρωταγωνιστούν σκληροπυρηνικοί κύκλοι των Φρουρών της Επανάστασης, θεωρεί ότι απαιτείται κλιμάκωση. Στο πλαίσιο αυτό εξετάζεται η αύξηση των επιθέσεων εναντίον αμερικανικών στόχων, πολεμικών πλοίων και ενεργειακών εγκαταστάσεων στην περιοχή, ώστε να αυξηθεί το κόστος για τις ΗΠΑ.
Στο ίδιο σχέδιο φέρονται να έχουν ρόλο και οργανώσεις που συνδέονται με την Τεχεράνη, μεταξύ των οποίων οι Χούθι στην Υεμένη και ένοπλες σιιτικές ομάδες στο Ιράκ.
Πεζεσκιάν και Γκαλιμπάφ προειδοποιούν για καταστροφή
Ο πρόεδρος Πεζεσκιάν και ο πρόεδρος του Κοινοβουλίου, Μοχάμεντ Μπαγκέρ Γκαλιμπάφ, φέρονται να ανήκουν στο στρατόπεδο που προειδοποιεί για τις συνέπειες μιας ανεξέλεγκτης στρατιωτικής σύγκρουσης με τις ΗΠΑ.
Σύμφωνα με αξιωματούχους, έχουν επισημάνει ότι μια γενικευμένη αντιπαράθεση θα μπορούσε να προκαλέσει ακόμη ισχυρότερα αμερικανικά πλήγματα και να οδηγήσει σε πλήρη κατάρρευση ό,τι έχει απομείνει από την ιρανική οικονομία.
Η οικονομική κατάσταση είναι ήδη εξαιρετικά δύσκολη, με το νόμισμα να υποχωρεί, τον πληθωρισμό να αυξάνεται και τις εξαγωγές πετρελαίου να έχουν μηδενιστεί εξαιτίας του ναυτικού αποκλεισμού.
Οι σκληροπυρηνικοί ενισχύουν τη θέση τους
Παρά τις προειδοποιήσεις, οι τελευταίες εξελίξεις δείχνουν ότι η σκληροπυρηνική πτέρυγα αποκτά ολοένα μεγαλύτερη επιρροή.
Η Τεχεράνη έχει εντείνει τις επιθέσεις εναντίον αμερικανικών ναυτικών δυνάμεων, ενώ οι ΗΠΑ έχουν απαντήσει με πλήγματα σε ιρανικά πετρελαιοφόρα.
Σύμβουλος της ιρανικής ηγεσίας περιέγραψε την κατάσταση με χαρακτηριστικό τρόπο, δηλώνοντας ότι «ο πόλεμος μεταξύ Ιράν και Ηνωμένων Πολιτειών έχει περάσει στη φάση της κλιμάκωσης».
Έτσι, η κρίση της Τεχεράνης δεν εξελίσσεται μόνο στο εξωτερικό μέτωπο. Η μεγαλύτερη μάχη ίσως βρίσκεται στο ίδιο το εσωτερικό της εξουσίας, όπου η αβεβαιότητα για το ποιος έχει τον πραγματικό έλεγχο των κρίσιμων αποφάσεων εντείνεται.
