Του Κυριάκου Κουζούμη
Όποτε γίνεται λόγος για ευρωπαϊκά κονδύλια, ο νους των περισσοτέρων πηγαίνει σε πολύπλοκα οικονομικά μεγέθη και μακροσκελείς γραφειοκρατικές διαδικασίες. Στην πραγματικότητα όμως, το Ταμείο Ανάκαμψης και τα νέα προγράμματα του ΕΣΠΑ αφορούν κάτι πολύ απλούστερο: το πώς τα χρήματα που έρχονται από την Ευρώπη πιάνουν τόπο στη γειτονιά μας, στο νοσοκομείο της περιοχής μας, στις επιχειρήσεις και στην πολιτιστική μας κληρονομιά. Στο τιμόνι αυτής της προσπάθειας βρίσκεται ο Αναπληρωτής Υπουργός Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών, Νίκος Παπαθανάσης, ο οποίος έχει αναλάβει την ευθύνη να συντονίσει και να διοχετεύσει αυτούς τους τεράστιους πόρους στην πραγματική οικονομία.
Η ουσία αυτής της αποστολής δεν κρίνεται στα λόγια ή στους πίνακες των Βρυξελλών, αλλά στο αν οι πολίτες βλέπουν τη ζωή τους να βελτιώνεται. Για να συμβεί αυτό, απαιτείται καθημερινή δουλειά, γρήγορες αποφάσεις και απορρόφηση των χρημάτων χωρίς καθυστερήσεις.
Η μάχη με τον χρόνο
Από την πρώτη στιγμή που ανέλαβε το χαρτοφυλάκιο, ο Νίκος Παπαθανάσης έδωσε έμφαση στη δημιουργία ενός αυστηρού μηχανισμού παρακολούθησης. Τα ευρωπαϊκά προγράμματα δεν συγχωρούν κωλυσιεργίες, καθώς κάθε έργο συνοδεύεται από συγκεκριμένες προθεσμίες. Αν χαθεί μια προθεσμία, χάνονται και οι αντίστοιχοι πόροι. Η τακτική του υπουργείου βασίστηκε στη στενή συνεργασία με τα υπόλοιπα υπουργεία, την τοπική αυτοδιοίκηση και τις τράπεζες, ώστε να λύνονται γρήγορα τα θεσμικά και γραφειοκρατικά εμπόδια που παραδοσιακά καθυστερούσαν τα δημόσια έργα στη χώρα μας.
Χάρη σε αυτόν τον συντονισμό, η Ελλάδα κατάφερε να βρίσκεται σταθερά στις πρώτες θέσεις της Ευρωπαϊκής Ένωσης στην εκταμίευση των δόσεων. Ωστόσο, η πραγματική πρόκληση ήταν να περάσουν αυτά τα χρήματα από τα κρατικά ταμεία στην ίδια την κοινωνία, στηρίζοντας την καθημερινότητα και την τοπική ανάπτυξη.
Νοσοκομεία, υποδομές και ο πολιτιστικός πλούτος της χώρας
Το αποτύπωμα αυτής της προσπάθειας είναι πλέον ορατό σε καίριους τομείς. Στον τομέα της υγείας, μέσω των πόρων που διαχειρίζεται το Υπουργείο, υλοποιείται ένα εκτεταμένο πρόγραμμα ανακαίνισης και εκσυγχρονισμού δεκάδων νοσοκομείων και εκατοντάδων Κέντρων Υγείας σε ολόκληρη τη χώρα. Νέα Τμήματα Επειγόντων Περιστατικών, σύγχρονος διαγνωστικός εξοπλισμός και ενεργειακές αναβαθμίσεις αλλάζουν την εικόνα του Εθνικού Συστήματος Υγείας. Στις υποδομές, έργα όπως η κατασκευή του βόρειου τμήματος του αυτοκινητοδρόμου Ε65 -που παραδόθηκε πριν από λίγες μέρες- και οι εργασίες για τη Γραμμή 4 του Μετρό της Αθήνας αναμένεται να βελτιώσουν τις μετακινήσεις και την ποιότητα ζωής.
Ιδιαίτερα σημαντική είναι η συμβολή του Ταμείου Ανάκαμψης και στα έργα του Υπουργείου Πολιτισμού, τα οποία αναδεικνύουν την ταυτότητα της χώρας και ενισχύουν τον τουρισμό. Η εμβληματική αποκατάσταση του πρώην βασιλικού κτήματος στο Τατόι -έργο που αναμένεται να αποδοθεί στο κοινό μέσα στους επόμενους μήνες- αποτελεί ένα από τα πλέον χαρακτηριστικά παραδείγματα. Παράλληλα, χρηματοδοτούνται εκτεταμένα έργα προσβασιμότητας για ΑμεΑ σε δεκάδες αρχαιολογικούς χώρους και μουσεία, εργασίες συντήρησης και στερέωσης σε μνημεία της περιφέρειας, καθώς και η ψηφιοποίηση των πολιτιστικών θησαυρών της χώρας, κάνοντας την πολιτιστική μας κληρονομιά προσβάσιμη σε όλους.
Το παράδειγμα του ΤΕΠΙΧ ΙΙΙ
Παράλληλα με τα μεγάλα δημόσια έργα, κομβικό σημείο στον σχεδιασμό του Νίκου Παπαθανάση αποτελεί η στήριξη της μικρομεσαίας επιχειρηματικότητας. Οι μικρές επιχειρήσεις αποτελούν τη ραχοκοκκαλιά της ελληνικής οικονομίας, αλλά συχνά δυσκολεύονται να βρουν ρευστότητα. Εδώ καθοριστικό ρόλο παίζει το Ταμείο Επιχειρηματικότητας ΙΙΙ της Ελληνικής Αναπτυξιακής Τράπεζας, το οποίο ξεκίνησε το 2024 και εξελίχθηκε ταχύτατα στο πιο δημοφιλές χρηματοδοτικό εργαλείο της αγοράς.
Η στρατηγική του Υπουργείου βασίστηκε στην έξυπνη αξιοποίηση και ανακύκλωση πόρων από παλαιότερα προγράμματα του ΕΣΠΑ. Με τη πρόσφατη συμφωνία που υπέγραψε ο Αναπληρωτής Υπουργός με τη διευθύνουσα σύμβουλο της ΕΑΤ, Ισμήνη Παπακυρίλλου, κονδύλια που είχαν στηρίξει επιχειρήσεις στο παρελθόν επιστρέφουν τώρα στην αγορά. Με τη μόχλευση μέσω των τραπεζών, η κίνηση αυτή τροφοδοτεί την οικονομία με νέα δάνεια συνολικού ύψους άνω των 330 εκατ. ευρώ.
Η ζήτηση από την πλευρά των επαγγελματιών ήταν τόσο μεγάλη ώστε μέσα στο 2025 χρειάστηκε να γίνουν διαδοχικές ενισχύσεις των κεφαλαίων, φτάνοντας στην ενεργοποίηση του τέταρτου κύκλου αιτήσεων στο Ταμείο Δανείων, ο προϋπολογισμός του οποίου ξεπερνά τα 1,3 δισ. ευρώ, ενώ το Ταμείο Εγγυοδοσίας διαθέτει χαρτοφυλάκιο άνω των 2,4 δισ. ευρώ.
Το κοινωνικό πρόσημο των χρηματοδοτήσεων
Πέρα όμως από τους αριθμούς, σημασία έχει το ποιοι ωφελούνται. Μέχρι σήμερα, μέσω του ΤΕΠΙΧ ΙΙΙ έχουν χορηγηθεί περισσότερα από 11.425 δάνεια, συνολικού ύψους που ξεπερνά τα 3 δισ. ευρώ. Το πιο ουσιαστικό στοιχεία είναι ότι το 90% των ωφελούμενων επιχειρήσεων απασχολεί λιγότερους από 50 εργαζόμενους και το 90% έχει ετήσιο κύκλο εργασιών κάτω των 10 εκατ. ευρώ.
Αυτό αποδεικνύει ότι οι πόροι δεν κατευθύνθηκαν μόνο στους μεγάλους επιχειρηματικούς ομίλους, αλλά έφτασαν στα συνοικιακά καταστήματα, στις μικρές οικογενειακές βιοτεχνίες και στις επιχειρήσεις της περιφέρειας. Με άτοκο το 40% κάθε δανείου, επιδότηση επιτοκίου και εγγυήσεις που φτάνουν το 80%, οι μικρομεσαίοι επιχειρηματίες απέκτησαν πρόσβαση σε φθηνό δανεισμό μέσω απλοποιημένων ψηφιακών πλατφορμών, καταφέρνοντας να εκσυγχρονιστούν και να κρατήσουν τις θέσεις εργασίας.
Η αποτίμηση και τα επόμενα βήματα
Η πορεία του Νίκου Παπαθανάση στη διαχείριση των αναπτυξιακών πόρων χαρακτηρίζεται από τεχνοκρατική προσήλωση και προσαρμοστικότητα στις πραγματικές ανάγκες της αγοράς. Η επιτυχία της πολιτικής του κρίνεται από το γεγονός ότι σύνθετα ευρωπαϊκά εργαλεία μετατράπηκαν σε απτές παρεμβάσεις στην υγεία, στον πολιτισμό, στην επιχειρηματικότητα, κ.α..
Ωστόσο, η προσπάθεια δεν τελειώνει εδώ. Η διασφάλιση της ποιότητας των έργων, η αυστηρή τήρηση των χρονοδιαγραμμάτων και η διαρκής διοχέτευση της ρευστότητας στην κοινωνία παραμένουν ανοιχτά στοιχήματα μέχρι την ολοκλήρωση των προγραμμάτων. Το τελικό κριτήριο αυτής της περιόδου δεν θα είναι μόνο το πόσα δισεκατομμύρια απορροφήθηκαν, αλλά το αν οι δημόσιες υποδομές και οι ελληνικές επιχειρήσεις έγιναν πιο ισχυρές και ανθεκτικές για τα χρόνια που έρχονται.
