Του Σωτήρη Σκουλούδη
Νέο κύκλο έντασης στην Ανατολική Μεσόγειο προδιαγράφει η κίνηση της Άγκυρας να εκδώσει δύο αντι-NAVTEX, αμφισβητώντας ελληνικές και κυπριακές αρμοδιότητες. Η πρώτη, την Παρασκευή 16 Οκτωβρίου, αφορά την πολυεθνική άσκηση «EUNOMIA» και αμφισβητεί την αρμοδιότητα του σταθμού Ηρακλείου σε θαλάσσια περιοχή νότια του Καστελλόριζου. Η δεύτερη αφορά γεωφυσικές έρευνες στην κυπριακή ΑΟΖ για το υποθαλάσσιο καλώδιο μεταφοράς δεδομένων East to Med Corridor (EMC). Οι εξελίξεις συμπίπτουν με την προετοιμασία επανέναρξης των ερευνών για την ηλεκτρική διασύνδεση Κρήτης–Κύπρου, καθώς από την περιοχή προγραμματίζεται να περάσει το γαλλικό ερευνητικό πλοίο Abeille Marengo. Η χρονική αυτή σύμπτωση προσδίδει στις τουρκικές ενέργειες ευρύτερη πολιτική σημασία.
Η κλιμάκωση, προς το παρόν, καταγράφεται στο επίπεδο των ναυτιλιακών αγγελιών και της αμφισβήτησης αρμοδιοτήτων, ενώ στη δεύτερη περίπτωση η Άγκυρα προβάλλει και ισχυρισμούς περί «τουρκικής υφαλοκρηπίδας». Οι δύο αντι-NAVTEX δεν αφορούν ανακοινωμένη επιχείρηση παρεμπόδισης του ερευνητικού πλοίου για την ηλεκτρική διασύνδεση. Αφορούν την «EUNOMIA» και, χωριστά, τις έρευνες για το τηλεπικοινωνιακό καλώδιο EMC, εκπέμπουν όμως μήνυμα για τον τρόπο με τον οποίο η Άγκυρα προτίθεται να αντιμετωπίζει τις κινήσεις στην περιοχή.
Η αμφισβήτηση της ελληνικής αγγελίας
Η αλληλουχία των κινήσεων είναι ενδεικτική: το βράδυ της Πέμπτης ο σταθμός Ηρακλείου εξέδωσε NAVTEX για τη διεξαγωγή της πολυεθνικής άσκησης πυρών στις 19 Οκτωβρίου. Το πρωί της Παρασκευής ακολούθησε η τουρκική απάντηση από την Αττάλεια, με τον ισχυρισμό ότι η συγκεκριμένη θαλάσσια περιοχή εμπίπτει στη δική της αρμοδιότητα και όχι σε εκείνη του ελληνικού σταθμού.
Η επανάληψη των ίδιων συντεταγμένων μεταφέρει την αντιπαράθεση στο ερώτημα ποιος εκδίδει τις σχετικές ναυτιλιακές προειδοποιήσεις.
Η δεύτερη αντι-NAVTEX στην κυπριακή ΑΟΖ
Η δεύτερη τουρκική αντι-NAVTEX αφορά τις προγραμματισμένες έρευνες για το East to Med Corridor (EMC), ένα υποθαλάσσιο σύστημα μεταφοράς δεδομένων που σχεδιάζεται να συνδέσει την Ασία με την Ευρώπη μέσω της Σαουδικής Αραβίας, της Κύπρου και της Ελλάδας. Πρόκειται για διαφορετικό έργο από την ηλεκτρική διασύνδεση Κρήτης–Κύπρου.
Για την προετοιμασία του, οι κυπριακές αρχές εξέδωσαν NAVTEX που προβλέπει γεωφυσικές έρευνες από το S/V KOBI RUEGG, από τις 21 Οκτωβρίου έως τις 2 Νοεμβρίου, σε περιοχή εντός της κυπριακής ΑΟΖ.
Απαντώντας στην κυπριακή αναγγελία, η Τουρκία ισχυρίζεται ότι η περιοχή των ερευνών εμπίπτει σε «τουρκική υφαλοκρηπίδα». Επικαλείται, μάλιστα, τα όρια που η ίδια γνωστοποίησε στον ΟΗΕ με επιστολή της 18ης Μαρτίου 2020. Ωστόσο, η μονομερής αυτή γνωστοποίηση δεν ισοδυναμεί με διεθνή αναγνώριση των διεκδικήσεών της.
Η Άγκυρα στρέφεται παράλληλα κατά του σταθμού της Λάρνακας, υποστηρίζοντας ότι δεν έχει εξουσιοδότηση να εκδώσει τη συγκεκριμένη NAVTEX. Κατά την τουρκική θέση, η περιοχή υπάγεται στη δική της ευθύνη για τη μετάδοση ναυτικών αναγγελιών.
Πού βρίσκονται οι προετοιμασίες για το καλώδιο
Παράλληλα, προχωρούν οι διοικητικές διαδικασίες για την επιστροφή του έργου στο πεδίο. Έχει υποβληθεί αίτημα για τη χρήση του γαλλικής σημαίας Abeille Marengo στις προκαταρκτικές υποθαλάσσιες έρευνες του Great Sea Interconnector. Το αίτημα προέρχεται από τη Next Geosolution Europe SA, η οποία έχει αναλάβει σχετικές εργασίες από τη Nexans.
Το αντικείμενο περιλαμβάνει ωκεανογραφικές και βυθομετρικές εργασίες στη διαδρομή μεταξύ της Κορακιάς Ηρακλείου και της Κύπρου. Πρόκειται για ερευνητικό στάδιο και όχι για ανακοίνωση άμεσης πόντισης του καλωδίου. Η διάκριση έχει σημασία, καθώς η προετοιμασία της όδευσης, η αδειοδότηση και η πραγματική εκτέλεση των εργασιών αποτελούν διαφορετικά βήματα.
Εξίσου κρίσιμο είναι ότι το αίτημα εξαίρεσης για τη χρήση του πλοίου αφορά τις ερευνητικές περιοχές εντός ελληνικών χωρικών υδάτων. Τουλάχιστον σε αυτή τη φάση, οι συγκεκριμένες εργασίες δεν επεκτείνονται στις περιοχές ανατολικά της Κάσου όπου εστιάζεται η τουρκική αντίδραση. Δεν προκύπτει, συνεπώς, ότι η ολοκλήρωση της συγκεκριμένης διαδικασίας ισοδυναμεί αυτομάτως με έναρξη ερευνών σε ολόκληρη τη διαδρομή της διασύνδεσης.
Τα επόμενα ορόσημα
Το πρώτο ορόσημο είναι η ολοκλήρωση της αδειοδοτικής διαδικασίας για το πλοίο. Θα ακολουθήσουν το αίτημα έναρξης εργασιών και η έκδοση των σχετικών NAVTEX. Αυτές οι αγγελίες θα δώσουν σαφέστερη εικόνα για το πότε, πού και με ποιο εύρος θα πραγματοποιηθούν οι έρευνες, μετατρέποντας τον γενικό σχεδιασμό σε συγκεκριμένο επιχειρησιακό πρόγραμμα.
Οι μέχρι στιγμής εκτιμήσεις τοποθετούν την πιθανή έναρξη είτε στο τρίτο δεκαήμερο του Οκτωβρίου είτε μετά το τέλος του μήνα. Καθοριστική παραμένει η ολοκλήρωση των διαδικασιών, από την οποία θα εξαρτηθεί η πραγματική ημερομηνία επιστροφής του πλοίου στις ερευνητικές εργασίες.
Σε πολιτικό επίπεδο, η Αθήνα έχει δηλώσει ότι θα προχωρήσει στις αναγκαίες άδειες και αγγελίες. Ο υπουργός Εξωτερικών Γιώργος Γεραπετρίτης έχει αναφέρει ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση παρακολουθεί την εξέλιξη του έργου και ότι θα γίνουν οι απαιτούμενες ενέργειες από την ελληνική, τη γαλλική και την ευρωπαϊκή πλευρά.
Ποια σενάρια ανοίγονται
Με βάση τα σημερινά δεδομένα, η συνέχεια μπορεί να κινηθεί σε τρεις κατευθύνσεις: συνέχιση της αντιπαράθεσης μέσω αγγελιών και διπλωματικών μηνυμάτων, πραγματοποίηση των αρχικών ερευνών χωρίς επιχειρησιακό επεισόδιο ή εντονότερη τουρκική αντίδραση όταν αποσαφηνιστεί η όδευση. Οι δύο αντι-NAVTEX καταγράφουν αμφισβήτηση ελληνικών και κυπριακών αρμοδιοτήτων και, στην περίπτωση των ερευνών για το EMC, προβολή τουρκικών διεκδικήσεων επί της υφαλοκρηπίδας.
Το ουσιαστικό τεστ, επομένως, θα έρθει με τις αγγελίες των ίδιων των ερευνητικών εργασιών για την ηλεκτρική διασύνδεση και με την παρουσία του πλοίου στις καθορισμένες περιοχές. Εκεί θα φανεί αν η τουρκική πίεση παραμένει στο επίπεδο των διακηρύξεων ή αν επιχειρείται να επηρεαστεί στην πράξη η πρόοδος της διασύνδεσης. Μέχρι τότε, η Άγκυρα επαναφέρει την αμφισβήτηση πριν καν την επανεκκίνηση…
