Στην Αττάλεια συγκεντρώνονται εκπρόσωποι περίπου 100 χωρών, με στόχο να μετατρέψουν τις διεθνείς δεσμεύσεις για την κλιματική αλλαγή σε συγκεκριμένες δράσεις. Η απουσία κορυφαίων ηγετών, μεταξύ των οποίων ο Ντόναλντ Τραμπ, και οι διαφωνίες για τα ορυκτά καύσιμα και τη χρηματοδότηση δυσκολεύουν την προσπάθεια.
Στην πιο κρίσιμη φάση της περνά η 31η Διάσκεψη των Ηνωμένων Εθνών για την Κλιματική Αλλαγή (COP31), καθώς από την Τετάρτη 11 Νοεμβρίου ξεκινούν στην Αττάλεια της Τουρκίας οι υψηλού επιπέδου πολιτικές συζητήσεις και διαπραγματεύσεις.
Η φετινή σύνοδος πραγματοποιείται σε ένα ιδιαίτερα δύσκολο διεθνές περιβάλλον, μετά από μια χρονιά ακραίων καιρικών φαινομένων, καταστροφικών πλημμυρών, παρατεταμένων καυσώνων και μεγάλων πυρκαγιών. Οι κυβερνήσεις καλούνται να παρουσιάσουν συγκεκριμένα μέτρα για τον περιορισμό των εκπομπών και την αντιμετώπιση των επιπτώσεων της υπερθέρμανσης του πλανήτη.
Ωστόσο, οι προσδοκίες για θεαματικές συμφωνίες παραμένουν περιορισμένες. Η πρόοδος στις προηγούμενες διασκέψεις ήταν αργή, ενώ οι γεωπολιτικές εντάσεις, ο πόλεμος με το Ιράν και η ενεργειακή αναταραχή περιπλέκουν ακόμη περισσότερο τις συνομιλίες.
Η διάσκεψη ξεκίνησε στις 9 Νοεμβρίου και θα ολοκληρωθεί στις 20 του μήνα. Η Τουρκία φιλοξενεί τη διοργάνωση και έχει την προεδρία, ενώ η Αυστραλία έχει αναλάβει τον συντονισμό των διαπραγματεύσεων, στο πλαίσιο συμβιβασμού που επιτεύχθηκε μεταξύ των δύο χωρών.
Η απουσία των ΗΠΑ και μεγάλων διεθνών ηγετών
Ένα από τα βασικά χαρακτηριστικά της φετινής COP31 είναι η απουσία αρκετών ηγετών μεγάλων οικονομιών, με κυριότερη εκείνη των Ηνωμένων Πολιτειών.
Ο Ντόναλντ Τραμπ δεν συμμετέχει στη σύνοδο, ενώ η αμερικανική κυβέρνηση δεν έχει αποστείλει επίσημη αντιπροσωπεία στις κλιματικές διαπραγματεύσεις. Η εξέλιξη συνδέεται με την αποχώρηση των ΗΠΑ από τη Συμφωνία του Παρισιού, την οποία ανακοίνωσε η κυβέρνηση Τραμπ μετά την επιστροφή της στον Λευκό Οίκο.
Απούσα είναι επίσης η κινεζική ηγεσία, με τον αντιπρόεδρο Χαν Τζενγκ να εκπροσωπεί το Πεκίνο αντί του προέδρου Σι Τζινπίνγκ.
Από την Ευρώπη, η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν αναμένεται να δώσει το «παρών», ενώ δεν θα συμμετάσχουν ο Γάλλος πρόεδρος Εμανουέλ Μακρόν, ο Γερμανός καγκελάριος Φρίντριχ Μερτς και η Ιταλίδα πρωθυπουργός Τζόρτζια Μελόνι.
Απόντες θα είναι επίσης ο πρωθυπουργός του Καναδά Μαρκ Κάρνεϊ και η πρωθυπουργός της Ιαπωνίας Σανάε Τακαΐτσι.
Ο Βρετανός πρωθυπουργός Άντι Μπέρναμ είναι ο μοναδικός ηγέτης χώρας της G7 που αναμένεται να απευθυνθεί στη σύνοδο, γεγονός που έχει προκαλέσει επικρίσεις από περιβαλλοντικές οργανώσεις και ακτιβιστές.
Γκουτέρες: «Η κλιματική κρίση μας ξεπερνά»
Ο γενικός γραμματέας του ΟΗΕ Αντόνιο Γκουτέρες απηύθυνε έκκληση προς τους ηγέτες να επιταχύνουν τις παρεμβάσεις για την αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής.
«Η σκληρή αλήθεια είναι ότι η κλιματική κρίση μας ξεπερνά», τόνισε, επισημαίνοντας ότι η εξάρτηση από τα ορυκτά καύσιμα πρέπει να περιοριστεί δραστικά.
«Τα ορυκτά καύσιμα πρέπει να ακολουθήσουν τον δρόμο των δεινοσαύρων, αλλά αυτό δεν θα συμβεί από μόνο του. Οι δεινόσαυροι δεν είχαν λόμπι, τα ορυκτά καύσιμα όμως έχουν», ανέφερε χαρακτηριστικά.
Ο Γκουτέρες κατηγόρησε τα συμφέροντα της βιομηχανίας πετρελαίου και φυσικού αερίου ότι επιχειρούν να καθυστερήσουν την εφαρμογή πολιτικών για το κλίμα, παραπλανώντας την κοινή γνώμη και αμφισβητώντας επιστημονικά δεδομένα.
Παράλληλα, ζήτησε από τις κυβερνήσεις να εξετάσουν τη φορολόγηση των έκτακτων κερδών των πετρελαϊκών εταιρειών, ώστε να ενισχυθούν οι διαθέσιμοι πόροι για την αντιμετώπιση της κλιματικής κρίσης.
Η Τουρκία προωθεί στόχο για 35% ηλεκτρική ενέργεια έως το 2035
Η τουρκική προεδρία της COP31 επιχειρεί να θέσει στο επίκεντρο των συζητήσεων την επιτάχυνση της ηλεκτροδότησης των μεταφορών, των κτιρίων και της βιομηχανίας.
Η πρόταση της Άγκυρας προβλέπει την αύξηση του μεριδίου της ηλεκτρικής ενέργειας στην παγκόσμια τελική κατανάλωση ενέργειας στο 35% έως το 2035, από περίπου 21% σήμερα.
Η πρωτοβουλία εντάσσεται στην ατζέντα δράσης της διάσκεψης και στηρίζεται στην επέκταση της χρήσης ηλεκτρικών οχημάτων, αντλιών θερμότητας και ηλεκτρικών βιομηχανικών εγκαταστάσεων, με παράλληλη ενίσχυση της παραγωγής από ανανεώσιμες πηγές.
Η τουρκική πλευρά υποστηρίζει ότι η μετάβαση αυτή μπορεί να περιορίσει τις εκπομπές και να μειώσει την εξάρτηση των οικονομιών από τις διακυμάνσεις στις τιμές του πετρελαίου και του φυσικού αερίου.
Ωστόσο, παραμένουν διαφωνίες για τον ρυθμό της ενεργειακής μετάβασης και τον τρόπο χρηματοδότησής της, αλλά και για το κατά πόσο οι νέες ηλεκτρικές υποδομές θα βασίζονται πραγματικά σε καθαρές πηγές ενέργειας.
Η χρηματοδότηση των φτωχότερων χωρών στο επίκεντρο
Ένα από τα σημαντικότερα ζητήματα των διαπραγματεύσεων αφορά την οικονομική στήριξη των αναπτυσσόμενων χωρών, οι οποίες πλήττονται συχνά περισσότερο από τις επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής, παρά το γεγονός ότι έχουν συμβάλει λιγότερο στις παγκόσμιες εκπομπές.
Οι χώρες αυτές ζητούν την εκπλήρωση των προηγούμενων δεσμεύσεων για χρηματοδότηση έργων προσαρμογής και περιορισμού των εκπομπών, αλλά και πρόσθετους πόρους για την αντιμετώπιση των ζημιών από ακραία καιρικά φαινόμενα.
Στο τραπέζι βρίσκεται και η δέσμευση για κινητοποίηση τουλάχιστον 300 δισεκατομμυρίων δολαρίων ετησίως έως το 2035, καθώς και η ενίσχυση της χρηματοδότησης για την προσαρμογή στην κλιματική αλλαγή.
Οι διαπραγματεύσεις αναμένεται να είναι δύσκολες, καθώς οι αναπτυσσόμενες χώρες ζητούν μεγαλύτερες και ταχύτερες εκταμιεύσεις, ενώ οι ανεπτυγμένες οικονομίες αντιμετωπίζουν δημοσιονομικές πιέσεις και αυξημένο ενεργειακό κόστος.
Το μεγάλο αγκάθι των ορυκτών καυσίμων
Η σταδιακή απεξάρτηση από τον άνθρακα, το πετρέλαιο και το φυσικό αέριο εξακολουθεί να αποτελεί ένα από τα πιο αμφιλεγόμενα θέματα των ετήσιων διασκέψεων του ΟΗΕ.
Στη σύνοδο του Ντουμπάι το 2023, οι χώρες συμφώνησαν για πρώτη φορά σε μια μετάβαση μακριά από τα ορυκτά καύσιμα. Ωστόσο, στις επόμενες διασκέψεις δεν υπήρξε αντίστοιχη πρόοδος ως προς τη συγκεκριμενοποίηση των μέτρων και των χρονοδιαγραμμάτων.
Η προηγούμενη COP30 στη Βραζιλία κατέληξε σε συμβιβαστική συμφωνία για πρόσθετη χρηματοδότηση προς τις ευάλωτες χώρες, χωρίς όμως να επιτευχθεί συμφωνία για έναν σαφή οδικό χάρτη απεξάρτησης από τα ορυκτά καύσιμα.
Η απουσία των ΗΠΑ, της Κίνας και της Ινδίας από το επίπεδο των κορυφαίων πολιτικών ηγετών ενισχύει τις ανησυχίες για την αποτελεσματικότητα των συνομιλιών, καθώς πρόκειται για χώρες με καθοριστικό ρόλο στις παγκόσμιες εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου.
Η παρέμβαση του Λούλα και η διεθνής πίεση
Ανάμεσα στους ηγέτες που συμμετέχουν στη σύνοδο βρίσκεται ο πρόεδρος της Βραζιλίας, Λουίς Ινάσιο Λούλα ντα Σίλβα, ο οποίος υπογράμμισε ότι η κλιματική αλλαγή έχει υποχωρήσει από την κορυφή της διεθνούς πολιτικής ατζέντας.
«Από την αρχή αυτής της χρονιάς, η κλιματική αλλαγή έχει εξαφανιστεί από τις ομιλίες και τα έγγραφα της παγκόσμιας ηγεσίας», δήλωσε, προσθέτοντας ότι οι κυβερνήσεις συζητούν πλέον περισσότερο για εξοπλισμούς και δασμούς παρά για την επιβίωση των επόμενων γενεών.
Ο Βραζιλιάνος πρόεδρος επανέλαβε τη δέσμευσή του για την προστασία του Αμαζονίου και τη μείωση της αποψίλωσης των δασών, επισημαίνοντας τον ρόλο της χώρας του στη διεθνή προσπάθεια για ένα βιώσιμο περιβάλλον.
Η COP31 καλείται πλέον να αποδείξει ότι μπορεί να περάσει από τις γενικές διακηρύξεις σε συγκεκριμένες δεσμεύσεις και εφαρμόσιμες πολιτικές. Με τις διαφωνίες να παραμένουν και σημαντικούς διεθνείς παίκτες να απουσιάζουν, το ζητούμενο για τις επόμενες ημέρες είναι αν θα υπάρξει ουσιαστική πρόοδος στα ζητήματα της ενεργειακής μετάβασης, της χρηματοδότησης και της μείωσης των εκπομπών.
