Ουκρανία, Ιράν, πυρηνικά όπλα, εμπόριο και τεχνητή νοημοσύνη στο τραπέζι των συνομιλιών – Ανησυχία σε Ευρώπη και Ασία για ενδεχόμενες συμφωνίες των μεγάλων δυνάμεων χωρίς τη συμμετοχή μικρότερων χωρών
Στη Σενζέν της νότιας Κίνας έφτασε την Τετάρτη 18 Νοεμβρίου ο πρόεδρος των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ, προκειμένου να συμμετάσχει στη σύνοδο κορυφής του Οργανισμού Οικονομικής Συνεργασίας Ασίας-Ειρηνικού (APEC). Το ενδιαφέρον, ωστόσο, στρέφεται κυρίως στην πρωτοφανή τριμερή συνάντηση που έχει προγραμματιστεί για την Πέμπτη, με τη συμμετοχή του Αμερικανού προέδρου, του Κινέζου ηγέτη Σι Τζινπίνγκ και του Ρώσου προέδρου Βλαντίμιρ Πούτιν.
Ο Τραμπ έφτασε στην Κίνα από τη Μανίλα, όπου είχε πραγματοποιήσει επαφές με σημαντικούς περιφερειακούς συμμάχους των ΗΠΑ. Η συνάντηση των τριών ηγετών αναμένεται να καλύψει ένα ευρύ φάσμα ζητημάτων, από τον πόλεμο στην Ουκρανία και τη σύγκρουση με το Ιράν έως το διεθνές εμπόριο, την τεχνητή νοημοσύνη και τον περιορισμό των πυρηνικών εξοπλισμών.
Σκιές από τη Διάσκεψη της Γιάλτας
Η επικείμενη συνάντηση έχει προκαλέσει συγκρίσεις με τη Διάσκεψη της Γιάλτας το 1945, όταν οι ηγέτες των ΗΠΑ, της Βρετανίας και της Σοβιετικής Ένωσης συζήτησαν τη μεταπολεμική τάξη πραγμάτων και τις σφαίρες επιρροής.
Η ιστορική αναλογία προκαλεί ανησυχία σε κυβερνήσεις μικρότερων χωρών, κυρίως στην Ευρώπη και την Ασία, καθώς εκφράζονται φόβοι ότι οι ισχυρότερες στρατιωτικές δυνάμεις ενδέχεται να λάβουν αποφάσεις που θα επηρεάσουν την ασφάλεια και τα συμφέροντα άλλων κρατών χωρίς τη συμμετοχή τους.
Το Κρεμλίνο απέρριψε τις συγκρίσεις με τη Γιάλτα, χαρακτηρίζοντάς τες «παιχνίδια πολιτικών επιστημόνων». Αναγνώρισε, ωστόσο, ότι η συνάντηση μπορεί να έχει σημαντικό αντίκτυπο στις διεθνείς εξελίξεις. Από την πλευρά του, το Πεκίνο υποστήριξε ότι η τριμερής θα συμβάλει στην προώθηση της παγκόσμιας ειρήνης.
Ουκρανία και Ιράν στην ατζέντα
Μεταξύ των βασικών θεμάτων που αναμένεται να απασχολήσουν τους τρεις ηγέτες βρίσκονται ο πόλεμος της Ρωσίας στην Ουκρανία και η σύγκρουση των ΗΠΑ με το Ιράν.
Η συζήτηση για την Ουκρανία αποκτά ιδιαίτερη βαρύτητα, καθώς η πιθανότητα διαβουλεύσεων μεταξύ Ουάσιγκτον, Μόσχας και Πεκίνου προκαλεί προβληματισμό στο Κίεβο και σε ευρωπαϊκές πρωτεύουσες. Το ερώτημα είναι κατά πόσο οι μεγάλες δυνάμεις θα επιχειρήσουν να διαμορφώσουν ένα πλαίσιο συνεννόησης που θα επηρεάσει την πορεία του πολέμου, χωρίς την άμεση συμμετοχή της ουκρανικής πλευράς.
Στο πεδίο των πυρηνικών εξοπλισμών, ο Τραμπ έχει εκφράσει την επιθυμία να συζητήσει τρόπους περιορισμού των οπλοστασίων. Η σχετική συζήτηση αποκτά πρόσθετη σημασία μετά τη λήξη της συνθήκης πυρηνικού ελέγχου μεταξύ ΗΠΑ και Ρωσίας τον Φεβρουάριο του 2026.
Η Κίνα, από την πλευρά της, υποστηρίζει εδώ και χρόνια ότι οι ΗΠΑ και η Ρωσία, οι οποίες διαθέτουν πολύ μεγαλύτερα πυρηνικά οπλοστάσια, πρέπει να προχωρήσουν πρώτα σε μειώσεις πριν από οποιαδήποτε συζήτηση για περιορισμούς στο κινεζικό πυρηνικό πρόγραμμα.
Το μήνυμα Σι κατά του εμπορικού προστατευτισμού
Πριν από την άφιξη του Αμερικανού προέδρου, ο Σι Τζινπίνγκ απηύθυνε έκκληση για ενίσχυση του ελεύθερου και ανοιχτού εμπορίου, επιχειρώντας να παρουσιάσει την Κίνα ως σταθερό εταίρο στη διεθνή οικονομία.
Στην εναρκτήρια ομιλία του, τάχθηκε υπέρ της διατήρησης ενός πολυμερούς εμπορικού συστήματος με επίκεντρο τον Παγκόσμιο Οργανισμό Εμπορίου και υπογράμμισε την ανάγκη ομαλής λειτουργίας των διεθνών αλυσίδων εφοδιασμού.
Παράλληλα, δεσμεύτηκε για μείωση δασμών, περαιτέρω άνοιγμα των κινεζικών αγορών και συνέχιση των επενδύσεων στη βιομηχανία και στις νέες τεχνολογίες.
Οι δηλώσεις του έγιναν σε μια περίοδο κατά την οποία η Ουάσιγκτον έχει ανακοινώσει νέους περιορισμούς στην πρόσβαση της Κίνας σε προηγμένα τσιπ τεχνητής νοημοσύνης, μεταξύ άλλων από εταιρείες όπως η Nvidia. Το ζήτημα απειλεί να περιπλέξει την εύθραυστη εμπορική εκεχειρία μεταξύ των δύο χωρών, ενώ το Πεκίνο έχει προειδοποιήσει ότι θα απαντήσει με αντίμετρα.
Την ίδια στιγμή, οι δυτικοί εμπορικοί εταίροι επικρίνουν την Κίνα για τα μεγάλα εμπορικά πλεονάσματά της, τα οποία ξεπερνούν το ένα τρισεκατομμύριο δολάρια ετησίως. Η κινεζική πλευρά αντιτείνει ότι το αναπτυξιακό της μοντέλο ανταποκρίνεται στις ανάγκες μιας οικονομίας που εξακολουθεί να επιδιώκει τη σύγκλιση με τις πλουσιότερες χώρες.
Πούτιν: Οι δυτικές κυρώσεις δεν αποδυνάμωσαν τη Ρωσία
Από την πλευρά του, ο Βλαντίμιρ Πούτιν άσκησε κριτική στις δυτικές κυρώσεις που επιβλήθηκαν μετά τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία, υποστηρίζοντας ότι δεν πέτυχαν τον στόχο της αποδυνάμωσης της χώρας του.
Ο Ρώσος πρόεδρος χαρακτήρισε τις δυτικές δυνάμεις «πρώην ηγεμόνες» και έκανε λόγο για «εξευτελιστική παρακμή» της Ευρώπης. Υποστήριξε ότι οι περιορισμοί είχαν τελικά αντίθετα αποτελέσματα, ενισχύοντας τη ρωσική οικονομία.
Αναγνώρισε, πάντως, ότι οι κυρώσεις, οι δασμοί και οι περιορισμοί στις εξαγωγές μπορούν να έχουν αποτρεπτική επίδραση, χωρίς όμως να είναι σε θέση να ανακόψουν πλήρως την ανάπτυξη ανταγωνιστικών οικονομιών.
Σε διμερή συνάντηση που ακολούθησε, ο Σι και ο Πούτιν επαίνεσαν τη συνεργασία των χωρών τους και δεσμεύτηκαν να συνεχίσουν τις προσπάθειες για την προώθηση ενός «πολυπολικού κόσμου». Ο Ρώσος πρόεδρος δήλωσε ότι προσδοκά «μεγάλο όφελος» από την επικείμενη τριμερή.
Η πολιτική συγκυρία για τον Τραμπ
Το ταξίδι του Αμερικανού προέδρου στην Ασία είναι το πρώτο μετά την ήττα των Ρεπουμπλικανών στις ενδιάμεσες εκλογές. Στη Μανίλα, ο Τραμπ δεσμεύτηκε να ενισχύσει την αμυντική συνεργασία με τις Φιλιππίνες, οι οποίες βρίσκονται σε αυξανόμενη ένταση με την Κίνα για αμφισβητούμενες περιοχές στη Νότια Σινική Θάλασσα.
Παράλληλα, είχε αφήσει ανοιχτό το ενδεχόμενο συνάντησης με τον ηγέτη της Βόρειας Κορέας, Κιμ Γιονγκ Ουν, κατά την παραμονή του στην Κίνα. Το ενδεχόμενο αυτό, ωστόσο, δεν έχει επιβεβαιωθεί.
Παρά τις εμπορικές και γεωπολιτικές αντιθέσεις, αρκετοί αναλυτές εκτιμούν ότι Ουάσιγκτον και Πεκίνο θα επιδιώξουν να διατηρήσουν σχετικά σταθερές σχέσεις. Άλλωστε, Τραμπ και Σι αναμένεται να συναντηθούν ξανά τον Δεκέμβριο, στο περιθώριο της συνόδου κορυφής της G20 στο Μαϊάμι.
Η συνάντηση της Πέμπτης στη Σενζέν συγκεντρώνει, επομένως, το ενδιαφέρον της διεθνούς κοινότητας, όχι μόνο για τα ζητήματα που θα τεθούν στο τραπέζι, αλλά και για το μήνυμα που θα εκπέμψει σχετικά με τη διαμόρφωση των νέων διεθνών ισορροπιών.


