Η ολοκλήρωση των συμφωνιών για την οριοθέτηση των θαλάσσιων ζωνών με τις γειτονικές χώρες παραμένει βασική επιδίωξη της ελληνικής εξωτερικής πολιτικής. Μετά τις συμφωνίες που υπεγράφησαν με την Ιταλία και την Αίγυπτο το 2020, εκκρεμούν πλέον οι αντίστοιχες διαδικασίες με τη Λιβύη, την Αλβανία και την Τουρκία.
Κυβερνητικός στόχος είναι να υπάρξει πρόοδος και στα τρία μέτωπα έως το τέλος της παρούσας κυβερνητικής θητείας. Ωστόσο, κάθε υπόθεση ακολουθεί διαφορετική πορεία, καθώς με τη Λιβύη βρίσκονται σε εξέλιξη τεχνικές συνομιλίες, με την Αλβανία έχει επιλεγεί η δικαστική οδός μέσω της Χάγης, ενώ με την Τουρκία εξακολουθούν να υπάρχουν διαφωνίες ακόμη και για το αντικείμενο των συνομιλιών.
Πρότυπο η συμφωνία με την Αίγυπτο
Ο βασικός οδηγός της ελληνικής πλευράς παραμένει η συμφωνία οριοθέτησης Αποκλειστικής Οικονομικής Ζώνης με την Αίγυπτο, η οποία υπογράφηκε στις 6 Αυγούστου 2020.
Η συγκεκριμένη συμφωνία αποτέλεσε απάντηση στο τουρκολιβυκό μνημόνιο, καθώς αναγνώρισε τα δικαιώματα ελληνικών νησιών, όπως η Κρήτη, η Ρόδος και η Κάρπαθος, στις θαλάσσιες ζώνες. Αν και δεν ανέτρεψε νομικά το τουρκολιβυκό μνημόνιο, περιόρισε στην πράξη τις τουρκικές διεκδικήσεις στην Ανατολική Μεσόγειο και ανέδειξε ότι οι οριοθετήσεις μπορούν να επιτευχθούν μέσω διαπραγματεύσεων και εφαρμογής του Διεθνούς Δικαίου.
Η Αθήνα επιδιώκει να αξιοποιήσει αυτή την εμπειρία και στις υπόλοιπες εκκρεμείς υποθέσεις, προσαρμόζοντας όμως τη στρατηγική της στις ιδιαιτερότητες κάθε χώρας.
Λιβύη: Συνεχίζονται οι τεχνικές επαφές
Η μεγαλύτερη κινητικότητα καταγράφεται αυτή την περίοδο στις σχέσεις με τη Λιβύη. Ελλάδα και κυβέρνηση της Τρίπολης έχουν ήδη πραγματοποιήσει τρεις γύρους τεχνικών συνομιλιών για την οριοθέτηση των θαλάσσιων ζωνών.
Η ελληνική πλευρά επιδιώκει να διατηρήσει ταυτόχρονα ανοικτή επικοινωνία τόσο με την κυβέρνηση της Τρίπολης όσο και με τις αρχές της ανατολικής Λιβύης στη Βεγγάζη, καθώς η χώρα εξακολουθεί να βρίσκεται σε κατάσταση πολιτικού διαχωρισμού.
Θετικό στοιχείο θεωρείται ότι η ανατολική Λιβύη δεν έχει κυρώσει το τουρκολιβυκό μνημόνιο, ενώ η πρόσφατη προκήρυξη θαλάσσιων οικοπέδων βασίστηκε στη μέση γραμμή, γεγονός που η Αθήνα αξιολογεί ως ένδειξη ότι υπάρχουν περιθώρια ουσιαστικού διαλόγου.
Παράλληλα, υπάρχει ήδη τεχνική προεργασία από συνομιλίες που είχαν πραγματοποιηθεί μεταξύ των δύο χωρών κατά τη δεκαετία του 2000, γεγονός που μπορεί να διευκολύνει τις διαπραγματεύσεις. Βασική προϋπόθεση, πάντως, για μια οριστική συμφωνία παραμένει η αποδοχή της από όλες τις πλευρές της διαιρεμένης Λιβύης.
Αλβανία: Επόμενος σταθμός η Χάγη
Στην περίπτωση της Αλβανίας, οι δύο χώρες έχουν συμφωνήσει να επιλύσουν το ζήτημα μέσω του Διεθνούς Δικαστηρίου της Χάγης και όχι με νέες διμερείς διαπραγματεύσεις.
Για να προχωρήσει η διαδικασία, Αθήνα και Τίρανα πρέπει πρώτα να ολοκληρώσουν και να υπογράψουν το συνυποσχετικό, το κοινό δηλαδή κείμενο που θα καθορίζει με σαφήνεια το αντικείμενο της διαφοράς που θα εξετάσει το Δικαστήριο.
Παρότι ο Αλβανός πρωθυπουργός Έντι Ράμα έχει εκφράσει την εκτίμηση ότι μπορεί να υπάρξει εξέλιξη έως το τέλος του 2026, στην Αθήνα επικρατεί μεγαλύτερη επιφυλακτικότητα, καθώς απομένουν ακόμη αρκετά στάδια προετοιμασίας.
Η ελληνική κυβέρνηση σκοπεύει να επαναφέρει το θέμα στις διμερείς επαφές από το φθινόπωρο, εκτιμώντας ότι και η ευρωπαϊκή πορεία της Αλβανίας μπορεί να λειτουργήσει θετικά για την επίλυση της διαφοράς.
Τουρκία: Παραμένει το πιο δύσκολο μέτωπο
Η οριοθέτηση των θαλάσσιων ζωνών με την Τουρκία εξακολουθεί να αποτελεί τη δυσκολότερη υπόθεση.
Η ελληνική θέση παραμένει σταθερή ότι μοναδικό αντικείμενο συζήτησης μπορεί να είναι η οριοθέτηση της υφαλοκρηπίδας και της Αποκλειστικής Οικονομικής Ζώνης στο Αιγαίο και την Ανατολική Μεσόγειο.
Από την άλλη πλευρά, η Άγκυρα επιδιώκει να συμπεριληφθούν στην ατζέντα και άλλα ζητήματα, όπως οι λεγόμενες γκρίζες ζώνες, θέματα κυριαρχίας και η αποστρατιωτικοποίηση των ελληνικών νησιών, θέσεις που η Αθήνα απορρίπτει ως αντικείμενο διαπραγμάτευσης.
Στόχος της ελληνικής κυβέρνησης είναι να διατηρηθούν ανοικτοί οι δίαυλοι επικοινωνίας ώστε να αποφεύγονται εντάσεις, χωρίς όμως να διαφαίνεται, υπό τις σημερινές συνθήκες, προοπτική ουσιαστικών συνομιλιών για την ΑΟΖ.
Πρόσθετο προβληματισμό προκαλεί και η συζήτηση στην Τουρκία για ενδεχόμενη νομοθετική κατοχύρωση της λεγόμενης «Γαλάζιας Πατρίδας», εξέλιξη που, σύμφωνα με την ελληνική πλευρά, θα δυσχέραινε ακόμη περισσότερο την προσπάθεια προσέγγισης των δύο χωρών.
