Η αμερικανική οικονομία εμφανίζει ανθεκτικότητα σε επίπεδο συνολικών δεικτών, ωστόσο εκατομμύρια νοικοκυριά εξακολουθούν να πιέζονται από την ακρίβεια και τη δυσκολία διατήρησης της αγοραστικής τους δύναμης. Οι επιχειρήσεις αυξάνουν τις επενδύσεις τους, με την τεχνητή νοημοσύνη να βρίσκεται στο επίκεντρο, αλλά η αγορά εργασίας παραμένει υποτονική και το δημοσιονομικό έλλειμμα πλησιάζει τα 2 τρισ. δολάρια.
Η αντίφαση αυτή αναμένεται να επηρεάσει την πολιτική αντιπαράθεση ενόψει των ενδιάμεσων εκλογών της 3ης Νοεμβρίου 2026. Για τον πρόεδρο Ντόναλντ Τραμπ, το κρίσιμο ερώτημα δεν είναι μόνο αν η οικονομία αναπτύσσεται, αλλά και αν οι πολίτες αισθάνονται στην καθημερινότητά τους τα οφέλη αυτής της ανάπτυξης.
Όπως επισημαίνει δημοσίευμα των New York Times, οι αυξανόμενες επιχειρηματικές δαπάνες, οι στάσιμες προσλήψεις και η συνεχιζόμενη πίεση των τιμών αποτυπώνουν μια οικονομία στην οποία τα οφέλη δεν κατανέμονται ισότιμα.
Μια οικονομία δύο ταχυτήτων
Ο Τζάστιν Γούλφερς, καθηγητής Οικονομικών και Δημόσιας Πολιτικής στο Πανεπιστήμιο του Μίσιγκαν, περιγράφει την κατάσταση ως μια «οικονομία δύο ταχυτήτων». Από τη μία πλευρά βρίσκονται οι επιχειρήσεις και οι ιδιοκτήτες κεφαλαίου, που επωφελούνται από την αύξηση των κερδών και τις νέες επενδύσεις. Από την άλλη, οι εργαζόμενοι βλέπουν τις αποδοχές τους να δυσκολεύονται να συμβαδίσουν με το κόστος ζωής.
Η απόσταση ανάμεσα στους μακροοικονομικούς δείκτες και στην καθημερινότητα των νοικοκυριών αποκτά ιδιαίτερη πολιτική σημασία όσο πλησιάζει η εκλογική αναμέτρηση. Όταν οι τιμές βασικών αγαθών και υπηρεσιών αυξάνονται ταχύτερα από τους μισθούς, η ανάπτυξη δεν μεταφράζεται απαραίτητα σε μεγαλύτερη οικονομική ασφάλεια.
Ο επιχειρηματικός αναλυτής Ρον Ινσάνα αμφισβητεί, από την πλευρά του, την εικόνα μιας οικονομίας που λειτουργεί με πλήρη ισχύ σε όλους τους τομείς. Όπως υποστηρίζει, σε προηγούμενες περιόδους είχαν καταγραφεί ισχυρότερες επιδόσεις τόσο στην απασχόληση όσο και στην ανάπτυξη.
Διαφορετική εικόνα παρουσιάζει ο υπουργός Οικονομικών των ΗΠΑ, Σκοτ Μπέσεντ, ο οποίος υποστηρίζει ότι η οικονομία βρίσκεται σε καλή πορεία. Ο ίδιος επικαλείται τη δημιουργία νέων θέσεων εργασίας στον ιδιωτικό τομέα και χαρακτηρίζει τις πιέσεις στις τιμές των καυσίμων προσωρινό σοκ στην ενεργειακή προσφορά.
Το έλλειμμα των 2 τρισ. δολαρίων και το κόστος της δημοσιονομικής πολιτικής
Ένα από τα μεγαλύτερα προβλήματα για την αμερικανική οικονομία είναι η διόγκωση του ομοσπονδιακού δημοσιονομικού ελλείμματος. Σύμφωνα με στοιχεία που παρουσίασε το Reuters στις 16 Οκτωβρίου, το έλλειμμα για το οικονομικό έτος 2026 πλησιάζει τα 2 τρισ. δολάρια, φτάνοντας σε επίπεδα που συγκαταλέγονται στα υψηλότερα των τελευταίων ετών εκτός περιόδων ύφεσης ή πολέμου.
Ο Γούλφερς αποδίδει μέρος της πίεσης στις φορολογικές ελαφρύνσεις για τις επιχειρήσεις και τα υψηλότερα εισοδήματα, σε συνδυασμό με περικοπές κοινωνικών παροχών. Κατά την εκτίμησή του, η συγκεκριμένη πολιτική μεταφέρει μέρος του οικονομικού βάρους στο μέλλον, καθώς ο αυξημένος δανεισμός δεν εξαλείφει το κόστος, αλλά το μεταθέτει στους φορολογουμένους και στις επόμενες γενιές.
Ο ίδιος σχολίασε με αιχμηρό τρόπο την πολιτική αυτή, υποστηρίζοντας ότι η Ουάσιγκτον μειώνει τις παροχές για όσους τις έχουν ανάγκη, περιορίζει τους φόρους για όσους δεν τις χρειάζονται και καλύπτει τη διαφορά με δανεισμό από τις επόμενες γενιές.
Την ίδια ώρα, ο Ρον Ινσάνα επισημαίνει ότι δεν διακρίνεται ένα ολοκληρωμένο σχέδιο για τον περιορισμό των ελλειμμάτων και τη διαχείριση του δημόσιου χρέους, το οποίο, σύμφωνα με το δημοσίευμα, προσεγγίζει τα 40 τρισ. δολάρια. Ως παράδειγμα αναφέρει την πρωτοβουλία Simpson-Bowles του 2010, όταν το δημόσιο χρέος βρισκόταν σε πολύ χαμηλότερα επίπεδα.
Τεχνητή νοημοσύνη και υψηλότερο κόστος δανεισμού
Οι μεγάλες επενδύσεις στην τεχνητή νοημοσύνη δημιουργούν νέες επιχειρηματικές ευκαιρίες, αλλά απαιτούν και τεράστια κεφάλαια. Παράλληλα, η κυβέρνηση συνεχίζει να δανείζεται σε μεγάλη κλίμακα, αυξάνοντας τις χρηματοδοτικές ανάγκες της οικονομίας.
Ο συνδυασμός των δύο παραγόντων ενδέχεται να διατηρήσει τις πιέσεις στα επιτόκια, επηρεάζοντας άμεσα τους καταναλωτές. Τα στεγαστικά, τα φοιτητικά δάνεια και η χρηματοδότηση αυτοκινήτων μπορεί να γίνουν ακριβότερα, περιορίζοντας ακόμη περισσότερο τις δυνατότητες των νοικοκυριών.
Ενδεικτική της επιβάρυνσης είναι η αναφορά του Ινσάνα σε μέση μηνιαία δόση αυτοκινήτου περίπου 1.000 δολαρίων, με διάρκεια αποπληρωμής έξι ετών και μέση τιμή οχήματος κοντά στα 50.000 δολάρια. Αντίστοιχα, τα υψηλά στεγαστικά επιτόκια δυσκολεύουν την πρόσβαση στην κατοικία και αυξάνουν την πίεση στους οικογενειακούς προϋπολογισμούς.
Η ακρίβεια μπορεί να αποδειχθεί η αχίλλειος πτέρνα του Τραμπ
Η κυβέρνηση Τραμπ προβάλλει τη δημιουργία θέσεων εργασίας και την αύξηση της καθαρής περιουσίας των αμερικανικών νοικοκυριών ως αποδείξεις οικονομικής επιτυχίας. Οι επικριτές της, ωστόσο, αντιτείνουν ότι οι συνολικοί δείκτες δεν αποτυπώνουν επαρκώς τις δυσκολίες που αντιμετωπίζουν οι πολίτες στην καθημερινότητά τους.
Η ακρίβεια αναδεικνύεται έτσι σε ένα από τα κρισιμότερα ζητήματα ενόψει των ενδιάμεσων εκλογών. Το αποτέλεσμα θα εξαρτηθεί, σε σημαντικό βαθμό, από το αν οι ψηφοφόροι θεωρούν ότι η οικονομική πολιτική της κυβέρνησης βελτιώνει την αγοραστική τους δύναμη ή αν τα βάρη συνεχίζουν να συσσωρεύονται.
Οι εκλογές του Νοεμβρίου θα αποτελέσουν κρίσιμο τεστ για την οικονομική αξιοπιστία του Αμερικανού προέδρου. Σε μια συγκυρία όπου τα εταιρικά κέρδη ενισχύονται, αλλά η καθημερινότητα πολλών νοικοκυριών παραμένει δύσκολη, η δυσαρέσκεια για το κόστος ζωής μπορεί να επισκιάσει τα θετικά μακροοικονομικά στοιχεία.
Το σκηνικό διαμορφώνεται από δύο παράλληλες πραγματικότητες: μια οικονομία που συνεχίζει να παράγει κέρδη και επενδύσεις και μια κοινωνία που εξακολουθεί να δοκιμάζεται από την ακρίβεια, το κόστος δανεισμού και την αβεβαιότητα για το μέλλον. Στο φόντο βρίσκεται το αυξανόμενο δημοσιονομικό έλλειμμα, το οποίο προσθέτει έναν ακόμη παράγοντα κινδύνου για την πορεία της αμερικανικής οικονομίας.
