Της Μαριάννας Γεωργαντή
Σε μια περίοδο έντονων ανατιμήσεων, πολεμικής αβεβαιότητας και πίεσης στα νοικοκυριά, η οικονομική πολιτική της κυβέρνησης βρίσκεται στο επίκεντρο της δημόσιας συζήτησης. Ο εκπρόσωπος Τύπου του Υπουργείου Οικονομικών, Όμηρος Τσάπαλος, απαντά για τα καύσιμα, τα μέτρα στήριξης, τους αγρότες, τους συνταξιούχους, τις ρυθμίσεις χρεών, το δημογραφικό και τις επιπτώσεις του πολέμου στον τουρισμό.
Κύριε Τσάπαλε, θα ξεκινήσω με μια ερώτηση που βρίσκεται στα χείλη όλων. Γιατί υπάρχει ακόμη ο Ειδικός Φόρος Κατανάλωσης στα καύσιμα; Γιατί επιμένετε σε αυτόν τον φόρο, ενώ άλλες ευρωπαϊκές χώρες ακολούθησαν διαφορετικό δρόμο;
Πολύ απλά, γιατί αυτά που επιλέξαμε να εφαρμόσουμε για τα καύσιμα είναι πιο αποδοτικά για την τσέπη των πολιτών. Θα το εξηγήσω με δύο παραδείγματα.
Αν μειώναμε τον Ειδικό Φόρο Κατανάλωσης στο ντίζελ, η Ευρωπαϊκή Ένωση μας επιτρέπει να τον μειώσουμε μόνο έως οκτώ λεπτά ανά λίτρο. Εμείς, αντί να μειώσουμε τον ειδικό φόρο, επιδοτούμε το ντίζελ με είκοσι λεπτά ανά λίτρο. Άρα τι είναι καλύτερο; Τα οκτώ λεπτά της μείωσης ή τα είκοσι λεπτά που εφαρμόσαμε;
Όσον αφορά τη βενζίνη, η Ευρωπαϊκή Ένωση μας επιτρέπει να μειώσουμε τον ειδικό φόρο κατά τριάντα τέσσερα λεπτά ανά λίτρο. Μέσω του Fuel Pass η μείωση φτάνει τα τριάντα έξι λεπτά ανά λίτρο και, για τους κατοίκους των νησιών, τα σαράντα τρία λεπτά. Άρα θεωρώ ότι η απάντηση είναι προφανής.
Δεν πιστεύετε όμως ότι αυτό πρέπει να ανοίξει μια συζήτηση και εκτός πολέμου για τον Ειδικό Φόρο Κατανάλωσης; Έχουμε και ΦΠΑ πάνω στον Ειδικό Φόρο Κατανάλωσης, ενώ ο καταναλωτής αισθάνεται ότι στο τέλος βγαίνει ζημιωμένος.
Πράγματι, η φορολόγηση στα καύσιμα είναι υψηλή στην Ελλάδα και σε κάποιες κατηγορίες είμαστε λίγο πάνω από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο. Από εκεί και πέρα, μιλάμε για μια στρατηγική επιλογή που έχουν κάνει όλες οι κυβερνήσεις τα τελευταία τριάντα πέντε με σαράντα χρόνια. Όλες οι κυβερνήσεις επένδυαν στο να εισπράττουν φόρους μέσα από τα καύσιμα και το ενεργειακό κόστος.
Εμείς, όμως, είμαστε της λογικής να μειώνουμε φόρους και βάρη για τους πολίτες και το έχουμε αποδείξει. Έχουμε μειώσει ή καταργήσει πάνω από ογδόντα τρεις φόρους. Αυτό όμως πρέπει να γίνεται υπό μία προϋπόθεση: τα έσοδα που χάνουμε από τις μειώσεις φόρων να μπορούμε να τα αντικαταστήσουμε από άλλες πηγές.
Στην περίπτωση των καυσίμων μιλάμε για μια πολύ μεγάλη πηγή φορολογικών εσόδων. Αν τη μειώναμε, θα είχαμε μεγάλο δημοσιονομικό άνοιγμα, το οποίο τουλάχιστον προς ώρας δεν μπορούμε να αντέξουμε, πόσο μάλλον εν μέσω μιας πολεμικής κρίσης που δεν ξέρουμε πού θα οδηγήσει.
Έχει ανακοινωθεί ήδη ένα πακέτο μέτρων. Υπάρχει στο συρτάρι και δεύτερο ή τρίτο πακέτο, αν δούμε ότι τα πορτοφόλια των Ελλήνων αιμορραγούν περισσότερο;
Καταρχάς, έχουν ανακοινωθεί δύο πακέτα συνολικού κόστους οκτακοσίων εκατομμυρίων ευρώ. Το πρώτο, ύψους περίπου τετρακοσίων εκατομμυρίων, ανακοινώθηκε πριν από το Πάσχα και αφορά το Fuel Pass, το ντίζελ και άλλες παρεμβάσεις. Το δεύτερο, ύψους περίπου πεντακοσίων εκατομμυρίων, ανακοινώθηκε πρόσφατα για τη στήριξη των πολιτών εν μέσω της κρίσης, αλλά και για κάποια μέτρα μόνιμου χαρακτήρα.
Τα χρήματα αυτά προήλθαν από το πρωτογενές πλεόνασμα του 2025. Είχαμε υπερπλεόνασμα 2,8 δισ. ευρώ και από αυτά τα 800 εκατομμύρια έχουν ήδη διατεθεί. Υπάρχει ακόμη ένα περιθώριο περίπου 200 εκατομμυρίων ευρώ, ώστε, αν χρειαστεί, να στηρίξουμε περαιτέρω νοικοκυριά και επιχειρήσεις λόγω του πολέμου στη Μέση Ανατολή.
Αυτή τη στιγμή έχουμε μέτρα που εφαρμόζονται για τον Απρίλιο και τον Μάιο. Το Fuel Pass και η επιδότηση στο ντίζελ τελειώνουν στο τέλος Μαΐου. Η επιδότηση στα λιπάσματα για τους αγρότες κρατά μέχρι τον Αύγουστο, ενώ τον Ιούνιο υπάρχει και η παροχή των 150 ευρώ για κάθε εξαρτώμενο τέκνο. Άρα σημαντικό κομμάτι των συμπολιτών μας θα δει στήριξη τους επόμενους μήνες. Αν χρειαστεί, εδώ είμαστε να εξετάσουμε και τρίτο πακέτο.
Άρα υπάρχει σχέδιο και εφεδρείες;
Φυσικά. Έχουμε σχέδιο και έχουμε εφεδρείες, για τις οποίες μάλιστα μας κατηγορεί η αντιπολίτευση. Μας λένε γιατί δεν δίνουμε όλο το υπερπλεόνασμα πίσω στον κόσμο. Όμως η πραγματικότητα είναι διαφορετική.
Οι ευρωπαϊκοί δημοσιονομικοί κανόνες δεν μας επιτρέπουν να επιστρέφουμε το σύνολο των υπερπλεονασμάτων στους πολίτες μειώνοντας φόρους. Μας επιτρέπουν ένα κομμάτι και εμείς επιλέγουμε να εξαντλήσουμε περίπου το ένα τρίτο. Τα υπόλοιπα πηγαίνουν στην αποπληρωμή του δημόσιου χρέους και στο να έχουμε χρήματα στην άκρη για ώρα ανάγκης.
Πάμε στους αγρότες. Οι ίδιοι λένε ότι τα λιπάσματα αυξήθηκαν παράλογα μέσα σε μία μέρα και ότι οι αυξήσεις στα τρόφιμα ήδη φαίνονται. Αρκεί η επιδότηση στα λιπάσματα;
Δεν είναι μόνο η επιδότηση στα λιπάσματα. Είναι και η επιδότηση στο ντίζελ, καθώς η εφοδιαστική αλυσίδα τροφοδοτείται σε μεγάλο βαθμό μέσω του ντίζελ. Υπάρχει επίσης μια σειρά από επιπλέον μέτρα που στηρίζουν τον ελεύθερο επαγγελματία και τον αγρότη, ώστε να μπορέσει να συγκρατήσει όσο γίνεται τις τιμές.
Απεριόριστα δημοσιονομικά περιθώρια δεν υπάρχουν, ούτε στην Ελλάδα ούτε σε καμία χώρα της Ευρώπης. Κάποιες αυξήσεις είναι παράλογες και εδώ είμαστε για να τις ελέγξουμε. Αυτό το κάνει η αρμόδια ανεξάρτητη αρχή για την προστασία του καταναλωτή, η οποία δημιουργήθηκε ακριβώς για να υπάρχει ένας ενιαίος, ανεξάρτητος ελεγκτικός μηχανισμός.
Πρέπει όμως να είμαστε ειλικρινείς: κάποιες αυξήσεις που βλέπουν οι πολίτες οφείλονται στην πολεμική κρίση. Όταν η διεθνής τιμή του πετρελαίου αυξάνεται με τέτοια ταχύτητα, ένα μέρος αυτού του κόστους μοιραία φτάνει στον τελικό καταναλωτή.
Γιατί όμως όταν ανεβαίνουν οι διεθνείς τιμές, οι αυξήσεις περνούν άμεσα, ενώ όταν πέφτουν, οι μειώσεις καθυστερούν;
Αυτό με προβλημάτισε και εμένα ως πολίτη. Συζήτησα με ανθρώπους της αγοράς και πρατηριούχους, οι οποίοι μου εξήγησαν ότι υπάρχει η ψυχολογία της αγοράς. Η ανασφάλεια προκρίνει γρήγορες αυξήσεις, ενώ επειδή υπάρχει φόβος για περαιτέρω άνοδο, οι μειώσεις αργούν.
Αυτό δεν σημαίνει ότι μέσα σε αυτή τη διαδικασία δεν μπορεί να κρύβεται αισχροκέρδεια ή καρτελοποίηση. Γι’ αυτό είμαστε εδώ να τα εξετάσουμε, όχι μόνο σε επίπεδο πρατηρίων αλλά και σε επίπεδο διακίνησης πετρελαιοειδών και εταιρειών. Η κυβέρνηση δεν υπηρετεί τους λίγους πλούσιους ή τις μεγάλες πολυεθνικές. Υπηρετούμε τους πολίτες, τη μεσαία τάξη, τους ευάλωτους, εκείνους που περιμένουν λύσεις στα προβλήματά τους.
Τα 300 ευρώ στους συνταξιούχους είναι απάντηση; Πολλοί λένε ότι οι συνταξιούχοι έχουν πάρει ελάχιστα πίσω μετά τις μνημονιακές περικοπές.
Έχω προσωπική ευαισθησία για τους συνταξιούχους, γιατί η πρώτη μου παρουσία στα μέσα ήταν ως εκπρόσωπος Τύπου του ΕΦΚΑ. Για δυόμισι χρόνια είδα από κοντά τις αγωνίες και τις δυσκολίες τους, αλλά και την επίλυση ενός τεράστιου κοινωνικού προβλήματος, που ήταν οι εκκρεμείς συντάξεις. Σήμερα, ένας συνταξιούχος που δεν χρωστάει μπορεί να δει τη σύνταξή του να εκδίδεται σε εξήντα ημέρες και αυτό πλέον είναι κανόνας.
Δεν δόθηκε μόνο το εντεκάμηνο. Καταργήθηκαν άδικοι μνημονιακοί νόμοι, κυρίως ο νόμος Κατρούγκαλου, που σχετιζόταν και με την προσωπική διαφορά. Δόθηκαν σωρευτικά αυξήσεις πάνω από 12% τα τελευταία χρόνια σε όσους συνταξιούχους δεν είχαν προσωπική διαφορά. Καταργήθηκαν εισφορές στις επικουρικές και δόθηκαν έκτακτες αυξήσεις σε ευάλωτους συνταξιούχους με προσωπική διαφορά.
Τώρα θεσπίζουμε μια μόνιμη ενίσχυση, που από 250 ευρώ γίνεται 300 ευρώ. Αυτό θέλω να το συγκρατήσετε: είναι η απαρχή του σταδιακού χτισίματος της δέκατης τρίτης σύνταξης. Σε βάθος χρόνου θέλουμε, όσο μας το επιτρέπουν τα δημοσιονομικά, να αυξάνουμε αυτό το ποσό.
Μπορεί να δούμε στη ΔΕΘ κάποια έκπληξη και τα 300 ευρώ να ανέβουν περισσότερο;
Αυτά είναι θέματα του Πρωθυπουργού. Νομίζω ότι ήδη έκανε μια πολύ καλή αρχή, ανακοινώνοντας αρκετούς μήνες πριν από τη ΔΕΘ μια σημαντική ωφέλεια για τους συνταξιούχους. Διευρύναμε την περίμετρο και περίπου 420.000 επιπλέον συνταξιούχοι θα πάρουν φέτος αυτή την παροχή. Όποτε έχουμε χρήματα, ο πρώτος άνθρωπος που σκεφτόμαστε είναι ο Έλληνας συνταξιούχος.
Για τις 72 δόσεις υπάρχουν ερωτήματα. Ποιοι μπορούν να ενταχθούν και γιατί υπάρχουν χρονολογικά όρια;
Περιθώρια διορθώσεων πάντα υπάρχουν, ιδίως όταν η διάταξη πάει στη Βουλή. Όμως πρέπει να ξεκαθαρίσουμε κάποια πράγματα. Μπορούν να ενταχθούν όλοι όσοι χρωστούν χρήματα πριν από το τέλος του 2023. Ακόμη και όσοι είχαν ρύθμιση 24 δόσεων και την έχασαν μπορούν να μπουν στις 72 δόσεις, υπό την προϋπόθεση ότι αν έχουν δημιουργήσει χρέη από 1/1/2024 και μετά, αυτά θα πρέπει να τα ρυθμίσουν στις 24 δόσεις.
Το χρονολογικό όριο μπήκε για λόγους δικαιοσύνης απέναντι στους συνεπείς πολίτες που πληρώνουν κανονικά τις οφειλές τους ή έχουν λιγότερο ευνοϊκές ρυθμίσεις. Η λύση των 72 δόσεων καλύπτει δυνητικά πάνω από 1,2 εκατομμύρια φυσικά πρόσωπα και πάνω από 300.000 επιχειρήσεις. Το 90% των οφειλών σε ασφαλιστικά ταμεία και ΑΑΔΕ αφορά οφειλές πριν από το 2019-2020. Άρα η ρύθμιση ακουμπά ακριβώς το μεγαλύτερο πρόβλημα.
Η αντιπολίτευση ζητά 120 δόσεις. Γιατί όχι περισσότερες;
Οι 72 δόσεις ήταν το μέγιστο δυνατό που μπορούσαμε να κάνουμε. Αυτά τα ζητήματα δεν τα αποφασίζουμε μόνοι μας. Οι ρυθμίσεις ήταν πάντα κόκκινο πανί για τους θεσμούς και την Ευρωπαϊκή Ένωση. Θεωρώ ότι οι 72 δόσεις είναι μια καλή και σημαντική απόφαση.
Αν κάποιος θέλει 120, 240 ή ακόμη περισσότερες δόσεις, υπάρχει και το εργαλείο του εξωδικαστικού μηχανισμού, όπου μπορεί να ενταχθεί και να πετύχει ακόμη και κούρεμα οφειλής.
Ο εξωδικαστικός μηχανισμός έχει κατηγορηθεί ότι δεν λειτουργούσε όπως έπρεπε. Έχουν γίνει βελτιώσεις;
Ναι, έχουν γίνει πολλές βελτιώσεις. Έχω δει προσωπικά παραδείγματα ανθρώπων που μέχρι πρότινος δεν μπορούσαν να σώσουν ούτε την πρώτη τους κατοικία και πλέον μπορούν.
Διευρύνθηκαν τα εισοδηματικά κριτήρια, υπάρχει ειδική μέριμνα για άτομα με αναπηρία και έρχεται διάταξη που διαχωρίζει την κύρια κατοικία από την υπόλοιπη ακίνητη περιουσία. Έτσι ο αλγόριθμος δίνει καλύτερη ρύθμιση. Αν ανήκεις στη μεσαία τάξη και κάτω, εντάσσεσαι υποχρεωτικά στον εξωδικαστικό και σώζεις την κύρια κατοικία σου. Ακόμη και αν έχεις υψηλότερα εισοδήματα, με τη νέα διάταξη θα μπορείς να προστατεύσεις την κύρια κατοικία σου, ενώ η υπόλοιπη περιουσία θα πηγαίνει προς εκποίηση. Επιπλέον, πλέον μπορούν να ενταχθούν στον εξωδικαστικό και όσοι χρωστούν από 5.000 έως 10.000 ευρώ.
Το δημογραφικό είναι ίσως το μεγαλύτερο πρόβλημα της χώρας. Πολλοί νέοι λένε ότι δεν βγαίνουν οικονομικά για να κάνουν οικογένεια. Σας απασχολεί;
Είναι πράγματι το νούμερο ένα κοινωνικό και υπαρξιακό ζήτημα για τον Ελληνισμό. Αν δεν βελτιωθούμε, είναι θέμα λίγων δεκαετιών η Ελλάδα να συρρικνωθεί πληθυσμιακά. Αυτό κανείς δεν το θέλει.
Το δημογραφικό δεν λύνεται με αθρόα είσοδο μεταναστών. Λύνεται με κίνητρα ώστε οι άνθρωποι που γεννήθηκαν και μεγάλωσαν εδώ να προκόψουν, να δημιουργήσουν οικογένεια και να μεγαλώσουν τον πληθυσμό.
Συμφωνώ ότι δεν λύνεται μόνο με επιδόματα. Χρειάζεται ολοκληρωμένη στρατηγική. Γι’ αυτό δημιουργήθηκε ξεχωριστό Υπουργείο Οικογένειας και Κοινωνικής Συνοχής. Γι’ αυτό κάναμε και τη μεγάλη φορολογική μεταρρύθμιση, που δίνει κίνητρα στις οικογένειες με παιδιά. Ένα ζευγάρι της μεσαίας τάξης μπορεί να δει επιπλέον όφελος 200 με 250 ευρώ τον μήνα. Δεν είναι λίγο αν το υπολογίσεις σε ετήσια βάση.
Στην περιφέρεια, όπως στον Έβρο, οι νέοι φεύγουν και ο τόπος ερημώνει. Υπάρχει κάτι περισσότερο στο συρτάρι;
Είναι πολυπαραγοντικό πρόβλημα. Ταξίδεψα πρόσφατα στον Έβρο, πήγα στην Ορεστιάδα και μέχρι το Ορμένιο. Είδα πράγματι χωριά να έχουν ερημώσει και τον πληθυσμό να έχει μειωθεί δραστικά.
Έχουν γίνει πρωτοβουλίες πέρα από την εφάπαξ παροχή των 10.000 ευρώ για όποιον αποφασίσει να εγκατασταθεί εκεί. Υπάρχει κατάργηση του ΕΝΦΙΑ για κύριες κατοικίες, σημαντική μείωση του τεκμαρτού τρόπου φορολόγησης των ελεύθερων επαγγελματιών και ειδικά χρηματοδοτικά εργαλεία μέσα από το Ταμείο Ανάκαμψης και το ΕΣΠΑ.
Χρειάζονται όμως διαρκώς επιπλέον πολιτικές. Η κυβέρνηση δίνει ιδιαίτερη έμφαση στην περιφέρεια, αλλά σίγουρα χρειάζονται ακόμα περισσότερα.
Κλείνοντας, ανησυχείτε για τον τουρισμό λόγω του πολέμου, των ακυρώσεων πτήσεων και των αυξήσεων στις τιμές;
Ξεκάθαρα ανησυχούμε. Είμαστε μια χώρα που επηρεάζεται άμεσα, με πάνω από το 20% του ΑΕΠ της να συνδέεται με τον τουρισμό. Εκατοντάδες επαγγέλματα ζουν άμεσα ή έμμεσα από αυτόν.
Νομίζω ότι ήρθε η ώρα η Ευρώπη να αναλάβει συλλογικές ευθύνες. Το θέμα των αεροπορικών ακυρώσεων και του αυξημένου κόστους δεν μπορεί να λυθεί μόνο από την Ελλάδα ή ακόμη και μόνο από τη Γερμανία. Πρέπει να αντιμετωπιστεί σε ευρωπαϊκό επίπεδο, ίσως και με επιδότηση μέρους του ενεργειακού κόστους των αεροπορικών εταιρειών.
Όσο αρνητική επίδραση και αν έχουμε φέτος, η πρόβλεψή μας είναι ότι η όποια απώλεια στην ανάπτυξη θα υπερκαλυφθεί του χρόνου, εφόσον ο πόλεμος σταματήσει. Θα λειτουργήσει η λογική του ελατηρίου, όπως έγινε και μετά την πανδημία. Μέχρι τότε, σχεδόν όλες οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις στηρίζουν νοικοκυριά και επιχειρήσεις. Εμείς ήδη διαθέτουμε 800 εκατομμύρια ευρώ και είμαστε εδώ, αν χρειαστεί, να δώσουμε ακόμη περισσότερα.
