Του Σωτήρη Σκουλούδη
Ο αντιναύαρχος ε.α. και πραγματογνώμονας ναυτιλίας Νίκος Σπανός μιλά στους Attica Times για τα τουρκικά “θαλάσσια πάρκα”, την παρουσία δεκάδων τουρκικών αλιευτικών στο Αιγαίο και τη μεθοδική στρατηγική της Άγκυρας. Προειδοποιεί ότι οι χάρτες δεν παράγουν δικαιώματα, αλλά οι ανεμπόδιστες ενέργειες στο πεδίο μπορούν να δημιουργήσουν επικίνδυνες συνθήκες και τετελεσμένα.
Η νέα τουρκική πρόκληση με την ανακήρυξη «θαλάσσιων πάρκων» δεν μπορεί να αντιμετωπίζεται ως μία απλή περιβαλλοντική πρωτοβουλία. Πίσω από τον οικολογικό μανδύα, η Άγκυρα επιχειρεί να εντάξει θαλάσσιες περιοχές του Αιγαίου στη δική της αναθεωρητική αφήγηση, προωθώντας βήμα προς βήμα τη θεωρία της «Γαλάζιας Πατρίδας».
Η ανησυχία δεν βρίσκεται μόνο στους χάρτες, στις ανακοινώσεις ή στα προεδρικά διατάγματα. Βρίσκεται κυρίως στην εφαρμογή τους: στην ενίσχυση της παρουσίας στο Αιγαίο, στη δραστηριοποίηση αλιευτικών, στις παρεμβάσεις σε επιχειρήσεις έρευνας και διάσωσης και στην απόπειρα να καταγραφεί μια νέα, αυθαίρετη «κανονικότητα».
Ο αντιναύαρχος ε.α. και πραγματογνώμονας ναυτιλίας Νίκος Σπανός, μιλώντας στους Attica Times, περιγράφει με σαφήνεια τη στρατηγική που βρίσκεται σε εξέλιξη και θέτει το ερώτημα που η Αθήνα δεν μπορεί να αποφύγει: Θα ασκήσει στην πράξη τα δικαιώματά της ή θα επιτρέψει στην Τουρκία να δημιουργεί τετελεσμένα;
«Τα θαλάσσια πάρκα έχουν καθαρό γεωπολιτικό αποτύπωμα»
Attica Times: Η Τουρκία προβάλλει τα “θαλάσσια πάρκα” ως περιβαλλοντική πρωτοβουλία. Πρέπει η Ελλάδα να τα αντιμετωπίζει έτσι;
Νίκος Σπανός: Όχι. Δεν πρόκειται για μια αθώα πρωτοβουλία περιβαλλοντικής ευαισθησίας. Τα τουρκικά «θαλάσσια πάρκα» έχουν σαφές γεωπολιτικό αποτύπωμα και πρέπει να αξιολογηθούν ως μέρος του συνολικού πλαισίου των τουρκικών διεκδικήσεων στη θάλασσα.
Ασφαλώς, ένας χάρτης ή ένα προεδρικό διάταγμα δεν παράγει κυριαρχικά δικαιώματα. Δεν αλλάζει από μόνο του το Διεθνές Δίκαιο. Το κρίσιμο σημείο όμως είναι αλλού: είναι η μετάβαση από την απεικόνιση και τη θεωρία στην πράξη. Εκεί αρχίζει το ουσιαστικό επιχειρησιακό πρόβλημα.
Η Τουρκία δεν περιορίζεται πλέον σε διακηρύξεις. Επιχειρεί να εγκαταστήσει παρουσία και να δημιουργήσει δεδομένα. Και αυτό είναι που οφείλουμε να παρακολουθούμε με απόλυτη προσοχή.
«Η “Γαλάζια Πατρίδα” δεν προωθείται μόνο με πολεμικά πλοία»
Attica Times: Ποια είναι η μέθοδος που ακολουθεί η Άγκυρα;
Νίκος Σπανός: Η «Γαλάζια Πατρίδα» δεν προωθείται μόνο με φρεγάτες, πολεμικά πλοία ή στρατιωτικές ασκήσεις. Προωθείται με χάρτες, χωροταξικούς σχεδιασμούς, διοικητικές αποφάσεις, περιβαλλοντικές ρυθμίσεις, αλιευτική δραστηριότητα και κάθε είδους παρουσία στη θάλασσα.
Πρόκειται για μια πολυεπίπεδη, συστηματική πολιτική. Η Τουρκία επιχειρεί να κατασκευάσει μια εικόνα δήθεν δικαιωμάτων και αρμοδιοτήτων σε περιοχές όπου αυτά δεν υπάρχουν. Αν η Ελλάδα περιμένει κάθε φορά την επόμενη κίνηση της Άγκυρας για να απαντήσει, τότε θα βρίσκεται διαρκώς ένα βήμα πίσω.
Η αντίδραση της χώρας χρειάζεται να αναπτύσσεται ταυτόχρονα σε τρία πεδία: νομική καταγραφή και άμεση αντίκρουση κάθε αυθαίρετης τουρκικής ενέργειας, διεθνοποίηση σε Ευρωπαϊκή Ένωση, ΟΗΕ και συμμάχους, αλλά και σταθερή επιχειρησιακή παρουσία στο πεδίο.
Αποτροπή δεν είναι οι υψηλοί τόνοι. Αποτροπή είναι η ετοιμότητα, η επιτήρηση, ο συντονισμός και η αξιοπιστία. Η άλλη πλευρά πρέπει να γνωρίζει ότι, όταν θίγει ελληνικά δικαιώματα, θα βρίσκει απέναντί της άμεση, νόμιμη και αναλογική αντίδραση.
Δεν χρειάζεται πανικός. Ούτε, όμως, εφησυχασμός. Η ψυχραιμία είναι απαραίτητη, αλλά ψυχραιμία δεν σημαίνει αδράνεια.
«Πάνω από 50 τουρκικά αλιευτικά κινούνταν στο Αιγαίο»
Attica Times: Αναφέρεστε συχνά στην αυξημένη παρουσία τουρκικών αλιευτικών. Τι εικόνα υπάρχει σήμερα;
Νίκος Σπανός: Η κατάσταση, ιδιαίτερα στο βόρειο και βορειοανατολικό Αιγαίο, είναι σοβαρή. Επικοινώνησα πρόσφατα με Έλληνες αλιείς που βρίσκονταν στην περιοχή και μου μετέφεραν ότι είχαν καταγράψει περισσότερα από 50τουρκικά αλιευτικά να κινούνται εκεί. Υπάρχουν καταγγελίες για παράνομη αλιευτική δραστηριότητα.
Δεν είναι μια αθώα υπόθεση ούτε ένα ζήτημα που αφορά αποκλειστικά την παραγωγή ή τα εισοδήματα των Ελλήνων ψαράδων. Αγγίζει την κυριαρχία, την ασφάλεια, την εφαρμογή της ελληνικής νομοθεσίας και του Διεθνούς Δικαίου.
Όταν αφήνεται μια τέτοια εικόνα να επαναλαμβάνεται, δημιουργείται σταδιακά μια επικίνδυνη κανονικότητα. Και αυτή η κανονικότητα μπορεί να μετατραπεί σε τετελεσμένο.
Το ερώτημα είναι απλό αλλά εξαιρετικά σοβαρό: αν δεν μπορούμε να εφαρμόσουμε τη νομοθεσία απέναντι σε αλιευτικά ή εμπορικά πλοία που παρανομούν, πώς θα αντιμετωπίσουμε μια ευρύτερη προσπάθεια εφαρμογής της «Γαλάζιας Πατρίδας» στο πεδίο;
«Η Ελλάδα έχει ευθύνες στο FIR Αθηνών»
Attica Times: Πού εντάσσεται το ζήτημα του FIR Αθηνών και των επιχειρήσεων έρευνας και διάσωσης;
Νίκος Σπανός: Η Ελλάδα έχει σαφείς διεθνείς αρμοδιότητες και υποχρεώσεις για έρευνα και διάσωση στην περιοχή ευθύνης της. Σε αυτή την αποστολή συμμετέχουν το Λιμενικό Σώμα και το Πολεμικό Ναυτικό.
Η Τουρκία προσπαθεί να παρεμβάλλεται ακόμη και σε θαλάσσιες περιοχές όπου η Ελλάδα έχει συγκεκριμένη ευθύνη να διεξάγει έρευνα, διάσωση και αστυνόμευση. Αυτή η σύγκρουση αρμοδιοτήτων, που η Άγκυρα επιχειρεί να επιβάλει μονομερώς, είναι εξαιρετικά επικίνδυνη.
Δεν μιλάμε απλώς για μια διπλωματική διαφωνία. Μιλάμε για ενέργειες που, αν παγιωθούν, μπορεί να αλλάξουν τα δεδομένα και να δημιουργήσουν πολύ πιο σύνθετες συνθήκες στις ελληνοτουρκικές σχέσεις.
«Εφαρμογή του νόμου, όχι ανοχή»
Attica Times: Τι πρέπει να γίνει άμεσα όταν τουρκικά αλιευτικά παραβιάζουν την ελληνική νομοθεσία;
Νίκος Σπανός: Η απάντηση είναι συγκεκριμένη: εφαρμογή της ελληνικής, της ευρωπαϊκής και της διεθνούς νομοθεσίας. Όπου υπάρχουν παραβάσεις, πρέπει να προβλέπεται δέσμευση των σκαφών, παραπομπή των κυβερνητών στη Δικαιοσύνη και επιβολή των διοικητικών προστίμων που ορίζει ο νόμος.
Η Ελλάδα έχει ήδη διαμηνύσει ότι ορισμένες ενέργειες απαγορεύονται. Αν αυτό δεν γίνεται αντιληπτό ή αν παραβιάζεται, πρέπει να ακολουθεί η προβλεπόμενη διαδικασία. Δεν μπορεί να υπάρχει ανοχή σε πράξεις που αμφισβητούν έμπρακτα την ελληνική έννομη τάξη και τις αρμοδιότητες των Αρχών μας.
«121212 ναυτικά μίλια, ΑΟΖ και οριοθέτηση με την Κύπρο»
Attica Times: Ποιες κινήσεις θεωρείτε αναγκαίες σε στρατηγικό επίπεδο;
Νίκος Σπανός: Η Ελλάδα οφείλει να περάσει από τη διαρκή διαχείριση των τουρκικών προκλήσεων στην άσκηση των δικών της κυριαρχικών δικαιωμάτων. Αυτό σημαίνει επέκταση των χωρικών υδάτων στα 121212 ναυτικά μίλια, όπου και όταν η χώρα το αποφασίσει, ανακήρυξη Αποκλειστικής Οικονομικής Ζώνης και οριοθέτηση ΑΟΖ με την Κυπριακή Δημοκρατία.
Αν δεν ασκείς τα δικαιώματά σου και δεν έχεις διαρκή παρουσία στο πεδίο, αφήνεις χώρο στην άλλη πλευρά να κατασκευάζει τετελεσμένα. Και η Τουρκία το επιχειρεί μεθοδικά: άλλοτε με τον μανδύα της περιβαλλοντικής προστασίας, άλλοτε μέσω της αλιείας και άλλοτε με διοικητικές αποφάσεις.
Η Ελλάδα πρέπει να είναι παρούσα, αποφασιστική και απολύτως προσηλωμένη στο Διεθνές Δίκαιο. Αυτό είναι το μόνο ασφαλές μήνυμα απέναντι σε όσους επιχειρούν να μετατρέψουν αυθαίρετες θεωρίες σε πραγματικότητα.
