Τη Δευτέρα αναμένεται να αποπλεύσει το γαλλικό «Abeille Marengo» για το καλώδιο Ελλάδας–Κύπρου. Τουρκικές απαιτήσεις για άδεια, αντι-NAVTEX, drones νότια της Καρπάθου και έντονο διπλωματικό παρασκήνιο. Η κρίσιμη δοκιμασία για την Αθήνα και το Παρίσι αρχίζει στη θάλασσα.
Η Ανατολική Μεσόγειος μπαίνει σε μια νέα περίοδο έντασης, με την Ελλάδα και την Τουρκία να βρίσκονται αντιμέτωπες σε μια διαμάχη που ξεπερνά κατά πολύ την κατασκευή ενός υποθαλάσσιου καλωδίου. Στην πραγματικότητα, το διακύβευμα είναι ποιος έχει το δικαίωμα να αποφασίζει για τις ερευνητικές δραστηριότητες στις θαλάσσιες περιοχές όπου η Άγκυρα προβάλλει τις διεκδικήσεις της.
Το γαλλικό ερευνητικό πλοίο «Abeille Marengo» προετοιμάζεται να αποπλεύσει από το Ηράκλειο, πιθανότατα τη Δευτέρα 9 Νοεμβρίου, για να συνεχίσει τις έρευνες που συνδέονται με την ηλεκτρική διασύνδεση Ελλάδας και Κύπρου. Ένα ενεργειακό έργο ευρωπαϊκής σημασίας μετατρέπεται έτσι σε κρίσιμη δοκιμασία διπλωματικής αποφασιστικότητας, με την Αθήνα να απορρίπτει την απαίτηση της Άγκυρας να ζητηθεί τουρκική άδεια.
Η ένταση έχει ήδη εκδηλωθεί με ανταλλαγή NAVTEX, αυστηρές διπλωματικές ανακοινώσεις και τουρκική εναέρια επιτήρηση στην περιοχή των προγραμματισμένων εργασιών.
Η Αθήνα τραβά κόκκινη γραμμή: Ενημέρωση ναι, άδεια ποτέ
Στην καρδιά της αντιπαράθεσης βρίσκεται μια διαφορά με τεράστιο πολιτικό βάρος: η Τουρκία επιδιώκει να εμφανιστεί ως αρμόδια να εγκρίνει τις έρευνες σε θαλάσσιες περιοχές τις οποίες θεωρεί τμήμα της υφαλοκρηπίδας της.
Η ελληνική πλευρά απορρίπτει κατηγορηματικά αυτή την απαίτηση.
Σύμφωνα με τις πληροφορίες που έχουν δημοσιοποιηθεί, η Αθήνα έχει καταστήσει σαφές προς τη γαλλική εταιρεία ότι μπορεί να υπάρξει ενημέρωση της τουρκικής πλευράς, όχι όμως διαδικασία που θα μπορούσε να εκληφθεί ως αίτημα αδειοδότησης.
Η διάκριση δεν είναι τυπική. Είναι ουσιαστική.
Μια απλή γνωστοποίηση δεν συνεπάγεται αποδοχή των τουρκικών αξιώσεων. Αντίθετα, η υποβολή αιτήματος άδειας θα μπορούσε να χρησιμοποιηθεί από την Άγκυρα ως πολιτικό επιχείρημα ότι διαθέτει αρμοδιότητα σε περιοχές όπου η Ελλάδα δεν αναγνωρίζει τέτοιο δικαίωμα.
Αυτό ακριβώς επιδιώκει να αποτρέψει η ελληνική διπλωματία.
Το γαλλικό παρασκήνιο και η δύσκολη αποστολή του Παρισιού
Ο ρόλος της Γαλλίας είναι καθοριστικός.
Το «Abeille Marengo» έχει ναυλωθεί από τη γαλλική Nexans, με προγραμματισμό για πολύμηνες έρευνες στην περιοχή από την Κάρπαθο έως την Κύπρο.
Ωστόσο, το Παρίσι καλείται να διαχειριστεί και τη διπλωματική διάσταση της υπόθεσης, καθώς οι επαφές με την τουρκική πλευρά δεν φαίνεται να έχουν οδηγήσει μέχρι στιγμής σε κοινά αποδεκτή διευθέτηση.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η συνάντηση του Τούρκου υφυπουργού Ευρωπαϊκών Υποθέσεων Κεμάλ Μποζάι με τη Γαλλίδα πρέσβη στην Άγκυρα, Ιζαμπέλ Ντιμόν, την Πέμπτη. Σύμφωνα με δημοσιογραφικές εκτιμήσεις, το ζήτημα της ηλεκτρικής διασύνδεσης ενδέχεται να συζητήθηκε, χωρίς να υπάρχει δημόσια επιβεβαίωση για το περιεχόμενο των συνομιλιών.
Το ερώτημα πλέον δεν είναι μόνο εάν το γαλλικό πλοίο θα ξεκινήσει τις έρευνες, αλλά και πώς θα αντιδράσει η Τουρκία όταν οι εργασίες προχωρήσουν στις περιοχές που αμφισβητεί.
Για τη Γαλλία, η υπόθεση αποτελεί μια ουσιαστική δοκιμασία της δυνατότητάς της να στηρίξει την υλοποίηση ενός ευρωπαϊκού ενεργειακού σχεδιασμού απέναντι σε περιφερειακές πιέσεις.
Τουρκικά drones πάνω από την περιοχή των ερευνών
Η Άγκυρα δεν περιορίζεται στη διπλωματία.
Τουρκικό μη επανδρωμένο αεροσκάφος με διακριτικό VATOZ17 πραγματοποίησε επαναλαμβανόμενες πτήσεις επιτήρησης νότια της Καρπάθου, σε περιοχή που συνδέεται με τη σχεδιαζόμενη διαδρομή του υποθαλάσσιου καλωδίου.
Σύμφωνα με τις διαθέσιμες πληροφορίες, πρόκειται για UAV τύπου AKINCI ή ANKA, το οποίο απογειώθηκε από την περιοχή του Ντάλαμαν.
Η παρουσία του καταγράφεται σε μια περίοδο αυξημένης έντασης και ενισχύει την εικόνα της τουρκικής παρακολούθησης των εξελίξεων.
Δεν έχει αναφερθεί άμεση παρεμπόδιση των εργασιών από το συγκεκριμένο αεροσκάφος. Ωστόσο, η δραστηριότητά του δείχνει το ενδιαφέρον της Άγκυρας για όσα πρόκειται να συμβούν στη θαλάσσια περιοχή.
Πόλεμος NAVTEX και αμφισβήτηση ελληνικών αρμοδιοτήτων
Η έκδοση της ελληνικής NAVTEX 1411/26 και της αντίστοιχης κυπριακής αναγγελίας 345/26 αποτέλεσε την αφετηρία της νέας αντιπαράθεσης.
Η Ελλάδα προχώρησε στις προβλεπόμενες αναγγελίες για τις έρευνες, ενώ η Κυπριακή Δημοκρατία κινήθηκε συντονισμένα για το τμήμα που αφορά τις δικές της θαλάσσιες περιοχές.
Η Τουρκία απάντησε με την αντι-NAVTEX 1105/26, αμφισβητώντας την ελληνική αναγγελία και υποστηρίζοντας ότι μέρος των ερευνών αφορά περιοχή την οποία θεωρεί τουρκική υφαλοκρηπίδα.
Η Άγκυρα επικαλέστηκε μάλιστα τη μονομερή κατάθεση συντεταγμένων που είχε πραγματοποιήσει στον ΟΗΕ τον Μάρτιο του 2020.
Η ελληνική θέση είναι ότι τέτοιες μονομερείς διεκδικήσεις δεν δημιουργούν αυτομάτως αναγνωρισμένα δικαιώματα ούτε αναιρούν τις αρμοδιότητες της Ελλάδας και της Κυπριακής Δημοκρατίας.
Απαντώντας στην τουρκική ανακοίνωση, ελληνικές διπλωματικές πηγές ξεκαθάρισαν ότι οι εργασίες θα προχωρήσουν σύμφωνα με τον επιχειρησιακό σχεδιασμό της εταιρείας, επικαλούμενες το Διεθνές Δίκαιο της Θάλασσας.
Η Κάσος, το καλώδιο και το πραγματικό διακύβευμα
Η νέα ένταση επαναφέρει αναπόφευκτα στη συζήτηση το προηγούμενο επεισόδιο στην περιοχή της Κάσου.
Το μεγαλύτερο μέρος των ερευνών που απομένουν αφορά τη θαλάσσια ζώνη ανατολικά της Κάσου, προς την Κύπρο. Πρόκειται για περιοχή στην οποία οι τουρκικές διεκδικήσεις δημιουργούν διαρκή διπλωματική τριβή.
Το έργο Great Sea Interconnector δεν αποτελεί απλώς μια τεχνική υποδομή μεταφοράς ηλεκτρικής ενέργειας. Συνδέεται με τη στρατηγική επιδίωξη της ενεργειακής διασύνδεσης της Κύπρου με το ευρωπαϊκό ηλεκτρικό σύστημα μέσω της Ελλάδας.
Επομένως, μια ενδεχόμενη παρεμπόδιση των ερευνών θα είχε συνέπειες που δεν θα περιορίζονταν στις ελληνοτουρκικές σχέσεις.
Θα έθετε και ένα ευρύτερο ερώτημα: κατά πόσο μπορούν να υλοποιούνται ευρωπαϊκά ενεργειακά έργα όταν τρίτες χώρες επιχειρούν να επιβάλουν μονομερείς όρους στις θαλάσσιες δραστηριότητες.
Η Δευτέρα θα δείξει τις πραγματικές προθέσεις
Η 9η Νοεμβρίου αποκτά ιδιαίτερη σημασία.
Εφόσον ολοκληρωθούν οι προετοιμασίες και το επιτρέψουν οι καιρικές συνθήκες, το «Abeille Marengo» αναμένεται να αναχωρήσει από το Ηράκλειο, ανοίγοντας τον δρόμο για τη συνέχιση των ερευνών.
Το ουσιαστικό τεστ θα ακολουθήσει όταν το πλοίο κινηθεί ανατολικότερα, προς τις περιοχές όπου η Άγκυρα έχει διατυπώσει τις ενστάσεις της.
Εκεί θα αποδειχθεί εάν η τουρκική αντίδραση θα παραμείνει σε επίπεδο διπλωματικών ανακοινώσεων και προειδοποιήσεων ή εάν θα επιχειρηθεί κάποια μορφή επιχειρησιακής παρεμπόδισης.
Η Αθήνα εμφανίζεται αποφασισμένη να προχωρήσει, η Λευκωσία βρίσκεται σε στενό συντονισμό με την ελληνική κυβέρνηση και η Γαλλία αναλαμβάνει κρίσιμο ρόλο στη διαχείριση της κατάστασης.
Το διακύβευμα, όμως, είναι μεγαλύτερο από τον απόπλου ενός γαλλικού πλοίου. Είναι εάν η Τουρκία θα καταφέρει να μετατρέψει τις μονομερείς διεκδικήσεις της σε πρακτικό εμπόδιο για την άσκηση δικαιωμάτων που η Ελλάδα θεωρεί κατοχυρωμένα από το διεθνές δίκαιο.
Γιατί στην Ανατολική Μεσόγειο οι διπλωματικές δηλώσεις έχουν σημασία. Αλλά η πραγματική δοκιμασία αρχίζει όταν τα ερευνητικά πλοία βγαίνουν στη θάλασσα.
