Του Σωτήρη Σκουλούδη
Ο Ναύαρχος Λ.Σ. (ε.α.), πρώην Διευθυντής Λιμενικής Αστυνομίας και δικαστικός πραγματογνώμονας ναυτιλιακών θεμάτων, εξηγεί τι κρύβεται πίσω από τη νέα αντιπαράθεση με NAVTEX για το καλώδιο Ελλάδας–Κύπρου.
Στην Ανατολική Μεσόγειο άρχισε πάλι ο «πόλεμος των NAVTEX». Την Παρασκευή 6 Νοεμβρίου 2026 ο υπουργός Εξωτερικών υπέγραψε την άδεια για τις εργασίες έρευνας και πόντισης του καλωδίου ηλεκτρικής διασύνδεσης Ελλάδας–Κύπρου (GSI). Προηγήθηκε θετική γνωμοδότηση της διυπουργικής Επιτροπής Χορήγησης Αδειών Ερευνών Θαλάσσης (ΕΧΑΕΘ) και αμέσως μετά εκδόθηκε η NAVTEX. Η αναγγελία HA15-1411/26 βγήκε από τον υδρογραφικό σταθμό Ηρακλείου και αφορά το γαλλικό ερευνητικό πλοίο «Abeille Marengo». Ισχύει ως τις 6 Μαρτίου 2027 και ζητά από τα διερχόμενα πλοία να κρατούν απόσταση δύο ναυτικών μιλίων. Η διαδρομή ξεκινά νοτιοανατολικά της Κρήτης και φτάνει ανατολικά της Ρόδου και νότια των Δωδεκανήσων. Οι εργασίες θα συνεχιστούν από το σημείο νότια της Κάσου όπου σταμάτησαν το 2024. Αναγγελία για τις έρευνες εξέδωσε και η Λευκωσία.
Η Άγκυρα απάντησε λίγες ώρες αργότερα με την αντι-NAVTEX 1105/26 από τον σταθμό της Αττάλειας. Ισχυρίζεται ότι μέρος της περιοχής ανήκει στην «τουρκική υφαλοκρηπίδα», όπως τη δήλωσε στον ΟΗΕ στις 18 Μαρτίου 2020 (A/74/757). Χαρακτηρίζει επίσης την ελληνική αναγγελία «μη εξουσιοδοτημένη» και λέει ότι δεν έχει δώσει άδεια για τις έρευνες. Ζητά ακόμη οι εργασίες να συντονιστούν με τις τουρκικές αρχές. Η τουρκική αναγγελία ισχύει κι αυτή ως τις 6 Μαρτίου 2027. Τον Οκτώβριο είχε προηγηθεί παρόμοια αντιπαράθεση για τις έρευνες του σκάφους KOBI RUEGG για το καλώδιο δεδομένων East to Med Data Corridor.
Από τη διεκδίκηση στην παρεμπόδιση
Ο Ναύαρχος Νικόλαος Σπανός εξηγεί στους Attica Times ότι η ουσία βρίσκεται πέρα από το ποιος εκδίδει την τελευταία αναγγελία. «Η Τουρκία δεν χρησιμοποιεί τις NAVTEX μόνο για να ενημερώνει τη ναυσιπλοΐα», σημειώνει. «Επιχειρεί να μετατρέψει μια μονομερή θαλάσσια διεκδίκηση σε πρακτική δυνατότητα παρεμπόδισης διεθνών έργων». Κατά τον ίδιο, το διακύβευμα είναι ποιος μπορεί να επιβάλει περιορισμούς στις δραστηριότητες της Ανατολικής Μεσογείου.
Υπενθυμίζει ότι η NAVTEX είναι απλώς μέσο μετάδοσης πληροφοριών ναυτικής ασφάλειας. «Δεν απονέμει κυριαρχία, δεν οριοθετεί θαλάσσιες ζώνες και δεν δημιουργεί αυτοτελώς δικαίωμα προηγούμενης έγκρισης». Η εικόνα αλλάζει, όπως λέει, όταν η αναγγελία συνδυάζεται με παρουσία πολεμικών πλοίων και απαιτήσεις διακοπής των εργασιών. Τότε αποκτά «σαφή χαρακτήρα επιχειρησιακής πίεσης».
Τα διδάγματα της Κάσου
Για τον Ναύαρχο, η εμπειρία της Κάσου το 2024 «επιβάλλει νηφαλιότητα, όχι αδράνεια». Αν υπάρξει παρόμοια παρέμβαση, η ελληνική αντίδραση πρέπει να στηριχθεί σε προληπτικό διακλαδικό σχεδιασμό και κατάλληλη επιτήρηση. Χρειάζονται επίσης ασφαλής παρουσία κρατικών μέσων και συνεχής συντονισμός διπλωματικών και επιχειρησιακών αρχών.
Η προστασία των πληρωμάτων, η αποφυγή επικίνδυνων ελιγμών και η συνέχιση των νόμιμων δραστηριοτήτων είναι, όπως τονίζει, ένας ενιαίος στόχος. Δίνει ιδιαίτερο βάρος στην τεκμηρίωση: κάθε συμβάν πρέπει να καταγράφεται με στοιχεία για τις κινήσεις, τις επικοινωνίες και τις πραγματικές επιπτώσεις στις εργασίες.
Τι λέει το Δίκαιο της Θάλασσας
Στο νομικό σκέλος, ο Ναύαρχος ξεχωρίζει το καθεστώς της υδάτινης στήλης από τα δικαιώματα στον βυθό. «Η δραστηριότητα εκτός χωρικών υδάτων δεν υπάγεται αυτομάτως σε καθεστώς άδειας παράκτιου κράτους», εξηγεί. Παραπέμπει στα άρθρα 58, 79 και 87 της Σύμβασης των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας. Αυτά αναγνωρίζουν, υπό συγκεκριμένες προϋποθέσεις, την ελευθερία ναυσιπλοΐας και την ελευθερία πόντισης υποθαλάσσιων καλωδίων. Προσθέτει ότι το ακριβές νομικό καθεστώς των ερευνών εξαρτάται από τη φύση τους και από τη θαλάσσια ζώνη όπου γίνονται.
Για τις τουρκικές αντι-NAVTEX είναι σαφής: «Μονομερείς αξιώσεις και αντίθετες NAVTEX δεν θεμελιώνουν αυτοτελώς διεθνή δικαιοδοσία». Επισημαίνει επίσης ότι η μη προσχώρηση της Τουρκίας στη Σύμβαση δεν αποκλείει την εφαρμογή των σχετικών εθιμικών κανόνων.
Η απάντηση σε μια παρεμπόδιση
Αν υπάρξει παράνομη παρεμπόδιση, ο Ναύαρχος περιγράφει τρία βήματα. Πρώτα άμεσα διπλωματικά διαβήματα. Μετά διεθνή ανάδειξη των γεγονότων με βάση τα τεκμήρια. Τέλος, εξέταση των διαθέσιμων διαδικασιών ειρηνικής επίλυσης, εφόσον υπάρχει δικαιοδοτική βάση. Επειδή η ενεργειακή διασύνδεση έχει ευρωπαϊκή διάσταση, θεωρεί ότι δικαιολογείται ουσιαστική στήριξη από τους εταίρους.
Αποτροπή χωρίς επίδειξη ισχύος
«Η αποτρεπτική αξιοπιστία δεν προϋποθέτει επίδειξη ισχύος», υπογραμμίζει ο Ναύαρχος. Προϋποθέτει συγκεκριμένες εντολές, σαφείς αρμοδιότητες και κοινή εικόνα της κατάστασης. Η πολιτική ηγεσία πρέπει να ξέρει έγκαιρα πότε μια απλή ναυτιλιακή προειδοποίηση γίνεται πραγματική παρεμπόδιση. Ο φορέας του έργου πρέπει να έχει από πριν έτοιμες διαδικασίες για την ασφάλεια του προσωπικού και για απρόβλεπτες διακοπές. Όπως λέει, «αυτό είναι θεσμική πρόληψη κρίσης, όχι στρατιωτικοποίηση μιας τεχνικής δραστηριότητας, με πλήρη σεβασμό στο διεθνές δίκαιο».
Πέρα από την ανταλλαγή αναγγελιών
Κλείνοντας, ο Ναύαρχος Σπανός σημειώνει ότι η εθνική στρατηγική δεν μπορεί να περιορίζεται σε ανταλλαγή αναγγελιών. Πρέπει να εξασφαλίζει συνέχεια και θεσμική συνέπεια, και να αποτρέπει τα τετελεσμένα χωρίς περιττή κλιμάκωση. «Διότι τα δικαιώματα δεν κρίνονται από την ένταση των δηλώσεων, αλλά από τη δυνατότητα νόμιμης, ασφαλούς και αποτελεσματικής άσκησής τους».
