Το Εθνικό Σύστημα Υγείας γεννήθηκε το 1983 και για σχεδόν τέσσερις δεκαετίες λειτούργησε με τους ίδιους κανόνες. Κάθε υπουργός που περνούσε από την Αριστοτέλους ήξερε τα προβλήματα: λίστες αναμονής μηνών, το «φακελάκι» ως άτυπο τιμολόγιο, πρόληψη σχεδόν ανύπαρκτη, ραντεβού που έκλεινε όποιος είχε έναν γνωστό. Τα γνώριζαν όλοι. Ελάχιστοι τα άγγιξαν, γιατί κάθε αλλαγή στο ΕΣΥ σημαίνει σύγκρουση με συντεχνίες, συνδικαλιστικούς μηχανισμούς και ένα πολιτικό σύστημα που προτιμούσε την ησυχία από το αποτέλεσμα.
Τα τελευταία χρόνια, με τον Άδωνι Γεωργιάδη στο υπουργείο Υγείας, η ησυχία τελείωσε. Οι αντιδράσεις ήταν σφοδρές, οι κινητοποιήσεις πολλές και οι επιθέσεις συχνά προσωπικές. Η απάντηση του υπουργού χωράει σε μία φράση: «κανόνες κοινής λογικής στην Υγεία». Τα αποτελέσματα, όμως, δεν μετριούνται πια σε ανακοινώσεις. Μετριούνται σε εκατομμύρια πολίτες.
Η πρόληψη που δεν υπήρχε
Το πιο καθαρό παράδειγμα είναι το «Προλαμβάνω». Πάνω από 6 εκατομμύρια πολίτες έχουν κάνει δωρεάν προληπτικές εξετάσεις για καρκίνο του μαστού, του τραχήλου της μήτρας και του παχέος εντέρου, καθώς και για καρδιαγγειακά νοσήματα. Σε περίπου 200.000 περιπτώσεις εντοπίστηκαν ευρήματα σε πρώιμο στάδιο, τη στιγμή δηλαδή που η θεραπεία έχει τις περισσότερες πιθανότητες να πετύχει. Σύμφωνα με το υπουργείο, μόνο το καρδιαγγειακό σκέλος έχει αποτρέψει περίπου 60.000 εμφράγματα και εγκεφαλικά.
Για μια χώρα που είχε συνηθίσει να ασχολείται με την υγεία μόνο όταν η αρρώστια είχε ήδη έρθει, η αλλαγή είναι βαθύτερη από ένα πρόγραμμα: αλλάζει τη νοοτροπία. Και δεν σβήνει μαζί με το Ταμείο Ανάκαμψης, αφού οι προληπτικές εξετάσεις συνεχίζονται και την επόμενη τετραετία.
Χειρουργεία, ραντεβού, ψηφιακό κράτος
Επί χρόνια, τα χειρουργεία των δημόσιων νοσοκομείων έκλειναν το μεσημέρι, την ώρα που χιλιάδες ασθενείς περίμεναν μήνες ή πλήρωναν κάτω από το τραπέζι για να προχωρήσουν. Σήμερα τα απογευματινά χειρουργεία λειτουργούν σχεδόν σε όλα τα νοσοκομεία της χώρας, ψαλιδίζουν τις λίστες αναμονής και ανοίγουν έναν νόμιμο και διαφανή δρόμο για ό,τι μέχρι χθες γινόταν στο σκοτάδι. Χιλιάδες επεμβάσεις καλύπτονται δωρεάν για όσους περίμεναν περισσότερο.
Η αλλαγή φαίνεται και στα πιο απλά. Το ραντεβού με ειδικό γιατρό κλείνεται πλέον μέσα σε λίγες μέρες, πιο εύκολα, όπως επισημαίνει ο υπουργός, από οποιαδήποτε άλλη χώρα της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Οι δωρεάν διαγνωστικές εξετάσεις στο δημόσιο, από αιματολογικές ως μαγνητικές, προγραμματίζονται από το κινητό, μέσα από το MyHealth. Η τηλεϊατρική λειτουργεί σε 360 σημεία της χώρας, και για τον κάτοικο ενός νησιού ή ενός ορεινού χωριού αυτό σημαίνει ότι ο γιατρός βρίσκεται πια πολύ πιο κοντά.
Γιατροί και υποδομές
Κανένα σύστημα υγείας δεν στέκεται χωρίς ανθρώπους. Για το 2026 έχουν ανακοινωθεί 5.000 μόνιμες προσλήψεις γιατρών και νοσηλευτών, ενώ οι επικουρικοί παραμένουν στις θέσεις τους με διαρκείς ανανεώσεις. Θεσπίστηκαν κίνητρα για τη στελέχωση των άγονων περιοχών και άνοιξε θεσμικά ο δρόμος για τη συνεργασία δημόσιου και ιδιωτικού γιατρού, ένα θέμα που μέχρι πρόσφατα ήταν ταμπού στο ΕΣΥ. Την ίδια ώρα, με πόρους του Ταμείου Ανάκαμψης ανακαινίζονται νοσοκομεία και κέντρα υγείας σε όλη τη χώρα, από τα νέα Τμήματα Επειγόντων στο ΚΑΤ μέχρι μονάδες της περιφέρειας.
Ο ίδιος ο υπουργός υποστηρίζει ότι το σύστημα υγείας βρίσκεται «στην καλύτερη φάση που βρισκόταν ποτέ». Οι επικριτές του θα διαφωνήσουν, και τα προβλήματα δεν εξαφανίστηκαν. Υπάρχουν ακόμη ελλείψεις σε νησιά και απομακρυσμένες περιοχές, πίεση στα Επείγοντα τους χειμερινούς μήνες, γιατροί που αναζητούν καλύτερες συνθήκες. Είναι, όμως, βάρος δεκαετιών και όχι δημιούργημα των τελευταίων ετών. Η διαφορά είναι ότι πλέον απαντώνται με μέτρα και όχι με επιτροπές.
Οι μεταρρυθμίσεις στην υγεία σπάνια κερδίζουν χειροκρότημα τη στιγμή που γίνονται. Κρίνονται αργότερα: στη γυναίκα που έπιασε νωρίς τον καρκίνο, στον ασθενή που χειρουργήθηκε χωρίς να περιμένει έναν χρόνο, στον ηλικιωμένο που έκλεισε την εξέτασή του από το κινητό. Εκεί το ΕΣΥ έχει ήδη αλλάξει. Και αυτό είναι κάτι που κανείς πριν δεν τόλμησε.
