Την Τρίτη 3 Νοεμβρίου οι Αμερικανοί ψηφοφόροι καλούνται να ανανεώσουν και τις 435 έδρες της Βουλής των Αντιπροσώπων, 35 από τις 100 έδρες της Γερουσίας και τα αξιώματα κυβερνήτη σε 36 πολιτείες. Ο πρόεδρος δεν είναι υποψήφιος, όμως οι ενδιάμεσες εκλογές λειτουργούν παραδοσιακά ως ετυμηγορία για τον ένοικο του Λευκού Οίκου και καθορίζουν πόσο ελεύθερα θα κυβερνήσει στο δεύτερο μισό της θητείας του.
Η ιστορία σπάνια ευνοεί το κόμμα της εξουσίας. Σε 20 από τις 22 ενδιάμεσες αναμετρήσεις από το 1938, το κόμμα του προέδρου έχασε έδρες στη Βουλή, ενώ από το 1934 μόνο τρεις πρόεδροι κατάφεραν να αυξήσουν τη δύναμή τους: ο Φραγκλίνος Ρούζβελτ, ο Μπιλ Κλίντον και ο Τζορτζ Μπους ο νεότερος. Οι Ρεπουμπλικανοί μπαίνουν στην αναμέτρηση με 53 έδρες στη Γερουσία και οριακή πλειοψηφία στη Βουλή. Τα περισσότερα προγνωστικά μοντέλα δίνουν προβάδισμα στους Δημοκρατικούς για τη Βουλή, ενώ η Γερουσία θα κριθεί σε μια χούφτα αμφίρροπων πολιτειών.
Ο παράγοντας Τραμπ
Οι δημοσκοπήσεις μπορεί να δίνουν προβάδισμα στους Δημοκρατικούς, όμως ο Ντόναλντ Τραμπ δεν είναι εύκολος αντίπαλος και έχει συνηθίσει να διαψεύδει τις προβλέψεις. Το 2016 κέρδισε την προεδρία ενώ σχεδόν όλα τα μοντέλα έδιναν τη νίκη στη Χίλαρι Κλίντον, και το 2024 οι δημοσκοπήσεις υποτίμησαν ξανά τη δύναμή του, με αποτέλεσμα να επικρατήσει σε όλες τις κρίσιμες πολιτείες. Οι δημοσκόποι δυσκολεύονται διαχρονικά να μετρήσουν τους ψηφοφόρους που κινητοποιεί, πολλοί από τους οποίους δεν απαντούν σε έρευνες ή ψηφίζουν σπάνια.
Το Ρεπουμπλικανικό στρατόπεδο ποντάρει σε αυτή τη δυναμική. Ο πρόεδρος έχει ρίξει όλο του το βάρος στην προεκλογική εκστρατεία, με συγκεντρώσεις σε αμφίρροπες πολιτείες και στήριξη σε επιλεγμένους υποψηφίους, ενώ ο νέος εκλογικός χάρτης έχει ήδη δημιουργήσει ευνοϊκότερες συνθήκες σε αρκετές περιφέρειες. Το κρίσιμο ερώτημα είναι αν θα καταφέρει να φέρει στις κάλπες τους ψηφοφόρους του σε μια αναμέτρηση όπου ο ίδιος δεν είναι υποψήφιος. Αν το πετύχει, το αποτέλεσμα της Τρίτης μπορεί να διαφέρει αισθητά από όσα προβλέπουν σήμερα οι αναλυτές.
Ο πόλεμος των χαρτών
Η μεγαλύτερη ιδιαιτερότητα της φετινής αναμέτρησης κρίθηκε πριν ανοίξουν οι κάλπες. Κανονικά, τα όρια των εκλογικών περιφερειών χαράσσονται μία φορά ανά δεκαετία, μετά την απογραφή, και οι χάρτες του 2020 προορίζονταν να ισχύσουν έως το 2030. Το καλοκαίρι του 2025 ο Ντόναλντ Τραμπ ζήτησε από τους Ρεπουμπλικανούς του Τέξας να επανασχεδιάσουν τις περιφέρειες της πολιτείας, με στόχο πέντε επιπλέον έδρες. Η λογική ήταν απλή: με πλειοψηφία λίγων εδρών στη Βουλή, κάθε περιφέρεια μετράει, και ο Λευκός Οίκος επέλεξε να αλλάξει το πεδίο της μάχης αντί να περιμένει την ιστορική φθορά.
Οι Δημοκρατικοί βουλευτές του Τέξας απάντησαν με μια τακτική άλλων εποχών: εγκατέλειψαν την πολιτεία για περίπου δύο εβδομάδες, ώστε να μην υπάρχει απαρτία στη νομοθετική συνέλευση. Ο νέος χάρτης τελικά ψηφίστηκε. Ο κυβερνήτης της Καλιφόρνια Γκάβιν Νιούσομ αντεπιτέθηκε με δικό του σχέδιο, το οποίο οι ψηφοφόροι ενέκριναν σε ειδικό δημοψήφισμα τον Νοέμβριο του 2025, δίνοντας στους Δημοκρατικούς προβάδισμα σε πέντε ακόμη περιφέρειες μιας πολιτείας όπου ήδη κυριαρχούσαν.
Ακολούθησε αλυσιδωτή αντίδραση. Το Μιζούρι διέσπασε την περιφέρεια του Κάνσας Σίτι για να κερδίσει μία έδρα, η Βόρεια Καρολίνα μετατόπισε μία περιφέρεια προς τους Ρεπουμπλικανούς και το Οχάιο, μέσω της επιτροπής χάραξης, κατέληξε σε χάρτη με 12 ρεπουμπλικανικές και 3 δημοκρατικές περιφέρειες. Στη Φλόριντα ο κυβερνήτης Ρον Ντε Σάντις υπέγραψε την άνοιξη νέο χάρτη με στόχο έως τέσσερις έδρες. Αντίθετα, η Γερουσία της Νότιας Καρολίναςαπέρριψε το αντίστοιχο νομοσχέδιο.
Η πιο περίπλοκη υπόθεση ήταν της Βιρτζίνια. Οι ψηφοφόροι ενέκριναν οριακά τον Απρίλιο συνταγματική τροποποίηση που θα έδινε στους Δημοκρατικούς προβάδισμα σε 10 από τις 11 περιφέρειες. Το Ανώτατο Δικαστήριο της πολιτείας την ακύρωσε και το Ανώτατο Δικαστήριο των ΗΠΑ απέρριψε την επείγουσα προσφυγή των Δημοκρατικών, με αποτέλεσμα να παραμείνει σε ισχύ ο προηγούμενος χάρτης.
Ο επανασχεδιασμός στη μέση της δεκαετίας ήταν συνηθισμένη πρακτική στην Αμερική του 19ου αιώνα, αλλά είχε σχεδόν εγκαταλειφθεί τον 20ό. Ο ίδιος ο όρος gerrymanderingπροέρχεται από το 1812, όταν ο κυβερνήτης της Μασαχουσέτης Έλμπριτζ Τζέρι ενέκρινε μια εκλογική περιφέρεια με σχήμα που οι αντίπαλοί του παρομοίασαν με σαλαμάνδρα.
Η απόφαση που άλλαξε τον χάρτη του Νότου
Στις 29 Απριλίου 2026 το Ανώτατο Δικαστήριο, με πλειοψηφία 6 έναντι 3, εξέδωσε την απόφαση Louisiana v. Callais. Το Δικαστήριο έκρινε αντισυνταγματική τη δεύτερη περιφέρεια της Λουιζιάνα με πλειοψηφία μαύρων ψηφοφόρων και περιόρισε την εφαρμογή του Άρθρου 2 του Νόμου για τα Δικαιώματα Ψήφου του 1965, απαιτώντας πλέον απόδειξη πρόθεσης διάκρισης και όχι μόνο δυσμενών αποτελεσμάτων. Οι υποστηρικτές της απόφασης τη θεωρούν επιστροφή στην αρχή ότι η φυλή δεν πρέπει να καθορίζει τη χάραξη των περιφερειών. Οι επικριτές, με πρώτη τη δικαστή Έλενα Κέιγκαν στη μειοψηφούσα γνώμη, υποστηρίζουν ότι αποδυναμώνει έναν από τους θεμελιώδεις νόμους των πολιτικών δικαιωμάτων.
Η πρακτική συνέπεια ήταν άμεση. Οι νομοθετικές συνελεύσεις στον Νότο απέκτησαν περιθώριο να επανασχεδιάσουν και νέοι χάρτες ισχύουν πλέον για το 2026 σε πολιτείες όπως η Λουιζιάνα, η Αλαμπάμα και το Τενεσί. Στη Λουιζιάνα η αναδιάταξη ήταν τόσο εκτεταμένη ώστε οι υποψήφιοι για τη Βουλή θα αναδειχθούν την ίδια την ημέρα των εκλογών.
Ο λογαριασμός στο χαρτί και στην κάλπη
Στις αρχές του καλοκαιριού οι Ρεπουμπλικανοί υπολόγιζαν ότι είχαν δημιουργήσει 16 ευνοϊκότερες περιφέρειες: πέντε στο Τέξας, τέσσερις στη Φλόριντα, δύο στο Οχάιο και από μία σε Αλαμπάμα, Λουιζιάνα, Μιζούρι, Βόρεια Καρολίνα και Τενεσί. Οι Δημοκρατικοί απάντησαν με έξι: πέντε στην Καλιφόρνια και μία στη Γιούτα, ύστερα από δικαστική απόφαση.
Ένας ευνοϊκός χάρτης όμως δεν ισοδυναμεί με κατοχυρωμένη έδρα. Ρεπουμπλικανοί στρατηγικοί σύμβουλοι εκτιμούν ότι θα κερδίσουν 7 έως 12 από τις 15 επανασχεδιασμένες έδρες που παραμένουν ανοιχτές. Καθοριστική θα είναι η στάση των ψηφοφόρων λατινοαμερικανικής καταγωγής στο Τέξας και τη Φλόριντα, οι οποίοι στις εκλογές του 2024 είχαν μετακινηθεί σημαντικά προς τους Ρεπουμπλικανούς και πάνω στους οποίους στηρίχθηκε ο σχεδιασμός αρκετών νέων περιφερειών.
Θεολόγος, ράπερ και πυροσβέστης με αλεξίπτωτο
Η φετινή κάλπη ξεχωρίζει και για το προφίλ των υποψηφίων. Στο Τέξας ο πρεσβυτεριανός θεολόγος και πολιτειακός βουλευτής Τζέιμς Ταλαρίκο αντιμετωπίζει για τη Γερουσία τον γενικό εισαγγελέα της πολιτείας Κεν Πάξτον. Στο Κάνσας ο πάστορας μεγάλης ενορίας Άνταμ Χάμιλτον διεκδικεί την έδρα του Ρότζερ Μάρσαλ, ενώ στην Αλάσκα η πρώην βουλευτής Μέρι Πελτόλα είναι γνωστή για το ότι κάποτε απουσίασε μία εβδομάδα από τις ψηφοφορίες του Κογκρέσου για να ψαρέψει σολομό.
Στη Μινεσότα η πρώην ρεπόρτερ αγώνων του NFL Μισέλ Ταφόγια, με τη στήριξη του προέδρου Τραμπ, αυτοχαρακτηρίζεται ανεξάρτητη Ρεπουμπλικανή και δίνει σκληρή μάχη απέναντι στην αντικυβερνήτρια Πέγκι Φλάναγκαν σε μια παραδοσιακά δημοκρατική πολιτεία. Στη Νεμπράσκα δεν υπάρχει καν Δημοκρατικός υποψήφιος για τη Γερουσία: τον γερουσιαστή Πιτ Ρικέτς, η οικογένεια του οποίου είναι ιδιοκτήτρια των Chicago Cubs, αντιμετωπίζει ο ανεξάρτητος Νταν Όσμπορν.
Στις κούρσες για τη Βουλή συναντά κανείς έναν πυροσβέστη δασικών πυρκαγιών που επεμβαίνει με αλεξίπτωτο στη Μοντάνα, μια 29χρονη μπαρίστα στο Κολοράντο, έναν τραγουδιστή της μουσικής Tejano στο Τέξας και, στη Φλόριντα, τον ράπερ Λούθερ Κάμπελ των 2 Live Crew. Στην Καλιφόρνια, ο Ρεπουμπλικανός βουλευτής Κέβιν Κάιλικατεβαίνει ως ανεξάρτητος υποψήφιος.
Οι παραξενιές του συστήματος
Οι αμερικανικές εκλογές διεξάγονται την Τρίτη μετά την πρώτη Δευτέρα του Νοεμβρίου, ρύθμιση που καθιερώθηκε το 1845 για μια αγροτική κοινωνία: ο Νοέμβριος ερχόταν μετά τη συγκομιδή, η Κυριακή ήταν αφιερωμένη στην εκκλησία, η Δευτέρα στο ταξίδι προς την έδρα της κομητείας και η Τετάρτη ήταν συχνά ημέρα αγοράς. Σήμερα η Τρίτη έχει χάσει μέρος της σημασίας της, καθώς στις περισσότερες πολιτείες σημαντικό ποσοστό των ψηφοφόρων ψηφίζει νωρίτερα, αυτοπροσώπως ή επιστολικά.
Κάθε πολιτεία ορίζει τους δικούς της κανόνες. Η Αλάσκαεφαρμόζει ενιαίες προκριματικές εκλογές από τις οποίες περνούν οι τέσσερις πρώτοι, ανεξαρτήτως κόμματος, και στη συνέχεια ψηφοφορία με σειρά προτίμησης. Η Λουιζιάνα φέτος αναδεικνύει τους υποψηφίους της για τη Βουλή την ημέρα των εκλογών. Η ιστορία των αμερικανικών εκλογών έχει καταγράψει ακόμη και νίκη νεκρού υποψηφίου: το 2000, ο κυβερνήτης του Μιζούρι Μελ Κάρναχαν εξελέγη γερουσιαστής τρεις εβδομάδες μετά τον θάνατό του σε αεροπορικό δυστύχημα.
Η ελληνοαμερικανική διάσταση
Για την Ελλάδα, η σύνθεση του νέου Κογκρέσου έχει ιδιαίτερο ενδιαφέρον. Επτά ελληνοαμερικανοί υποψήφιοι διεκδικούν ομοσπονδιακές θέσεις σε πέντε πολιτείες. Η πιο προβεβλημένη μάχη δίνεται στο Νιου Χάμσαϊρ, όπου ο Δημοκρατικός βουλευτής Κρις Πάππας αντιμετωπίζει τον πρώην Ρεπουμπλικανό γερουσιαστή Τζον Σουνούνου για την ανοιχτή έδρα της Γερουσίας. Σε περίπτωση νίκης θα γίνει ο πρώτος Ελληνοαμερικανός γερουσιαστής μετά την Ολυμπία Σνόου, η θητεία της οποίας έληξε το 2013.
Στη Βουλή διεκδικούν επανεκλογή, μεταξύ άλλων, ο Ρεπουμπλικανός Γκας Μπιλιράκης στη Φλόριντα, συμπρόεδρος της Ελληνικής Ομάδας του Κογκρέσου, και η Ρεπουμπλικανή Νικόλ Μαλλιωτάκη στη Νέα Υόρκη. Η παρουσία τους στις επιτροπές του Κογκρέσου έχει αποδειχθεί πολύτιμη για τα ελληνικά και κυπριακά θέματα στην Ουάσιγκτον.
Τι διακυβεύεται
Το αποτέλεσμα θα κρίνει αν ο πρόεδρος Τραμπ θα συνεχίσει να κυβερνά με Κογκρέσο που ελέγχει το κόμμα του ή αν θα χρειαστεί να συνεννοείται με αντίπαλη πλειοψηφία. Από τη Γερουσία περνούν οι επικυρώσεις δικαστών, μελών της κυβέρνησης και πρέσβεων, ενώ η Βουλή ελέγχει τον προϋπολογισμό και τις κοινοβουλευτικές έρευνες. Για την Αθήνα, που έχει επενδύσει στη στρατηγική σχέση με την Ουάσιγκτον σε ενέργεια και άμυνα, η σύνθεση των επιτροπών εξωτερικών υποθέσεων και ενόπλων δυνάμεων θα έχει άμεσο αντίκτυπο.
Τα πρώτα αποτελέσματα αναμένονται τα ξημερώματα της Τετάρτης ώρα Ελλάδας, αν και σε πολιτείες με μεγάλο όγκο επιστολικών ψήφων, όπως η Καλιφόρνια, η καταμέτρηση μπορεί να διαρκέσει αρκετές ημέρες.
